Year 2019, Volume , Issue 44, Pages 273 - 289 2019-12-15

GÖSTERGELER SİSTEMİ OLARAK DİLDE TOPLUMLARIN DÜNYA GÖRÜŞÜNÜN YANSIMASI (KÜLTÜRDİLBİLİMSEL PERSPEKTİF)

Hakan Saraç [1]


Dil mefhumu göstergeler sitemi olarak matematikten müziğe, tiyatrodan edebiyata, spordan sinemaya kadar yaşamın tüm alanlarında kendisini göstermektedir. Çünkü, gösterge bilimin en temel birimi olan dil, gösteren-gösterilen bağlamında verilmek istenen mesajı dil göstergelerine kaydetmektedir. Bu aslında dilin bilgileri şifreleme yöntemidir. Bu açıdan bakıldığında, dil kodlar sistemi olarak da tanımlanmaktadır. Dil öncelikle evrenseldir. Bulunduğu kültür ortamında dil, ulusal ve kültürel unsur haline dönüşebilmektedir. Bu şekilde bir toplumun dünya görüşünün dilde yansıması olayı gerçekleşmektedir. Bu bağlamda, bu çalışmada kültürdilbilimsel yaklaşım çerçevesinde dilin bu işlevi nasıl gerçekleştiği çeşitli dillerden seçilmiş örnekler üzerinde aydınlatılmaya çalışılmıştır.

Çalışmanın analiz kısmında özellikle sözcük, deyim ve atasözleri kullanılmıştır. Daha çok Türkçe, Rusça ve İngilizce dil materyalleri üzerinde bir analiz yapılmıştır. Bu şekilde bu dillere mensup toplumların arasındaki ortak ve farklı dünya görüşleri betimlenmiştir.

Dil fenomeninin her şeyden önce tüm insanlığın ortak bir değeri olduğunu söyleyebiliriz. Bununla birlikte dil, bir toplumun ulusal kimliğidir. Bu olaydaki en büyük faktörün ise kültür olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü kültür denilen varlık toplumdan topluma farklılık gösterebilmektedir. Bu nedenle farklı dillerin ortaya çıkışı kaçınılmaz olmuştur. Dillerdeki çeşitliliğin en önemli sebeplerinden birisi de farklı ırk ve kültürden gelen toplumların dünyayı farklı bakış açılarıyla yorumlamasıdır. Bu da toplumların dünya görüşlerinin çeşitlilik göstermesi ve değişik kültürlerin belirmesini kolaylaştırmıştır. Tüm bu farklılıkların temelinde ise milletlerin yaşam tecrübesinin ve hayat tarzının, yaşadıkları coğrafyanın, mitlerin ve inanç sisteminin farklı olması yatmakta olduğu düşünülmektedir. Son olarak, kültür fenomeni, bir toplumun dünya görüşü ise, dil de bu dünya görüşünün koruyucusu, savunucusu ve aktarıcıdır.

Dil, Kültür, Göstergebilim, Kod, Dil Dünya Görüşü
  • Referans1 Ağakay M.A. (1949). Türkçede mecazlar sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu yayınları.
  • Aksan, D. (2009). Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim. Ankara: Türk Dil Kurumu.
  • Aksan, D. (2011). Türkçeye yansıyan Türk kültürü. İstanbul: Bilgi yayınevleri.
  • Dağtaşoğlu, A.E. (2017). The motif of apple in different cultures and its usage in Anatolian folk songs. Tartu: ELM scholarly press. Electronic Journal of Folklore, vol. 68, p. 169-186.
  • Gölpınarlı A. (2004). Tasavvuf’tan dilimize geçen deyimler ve atasözleri. Ankara: İnkilap kitabevi.
  • Gudkov, D. B., Kavşova, M.L. (2007). Telesniy kod russkoy kul’turı. Moskva: Gnozis.
  • Gudkov, D.B. (2004). Yedinitsy kodov kul’turı: problema semiotiki. Yazyk, Soznaniye, Kommunikatsiya: sb. Statey. Moskva: Maks Press, 26, 39-50.
  • Günay, V. D. (2016). Kültürbilime giriş: dil, kültür ve ötesi. İstanbul: Papatya Yayıncılık Eğitim.
  • Humboldt, V. (2000). İzbrannıye trudı po yazıkoznanıyu. Moskva: OAO IG Progress.
  • Kovşova, M. L. (2012). Lingvokul’turologiçeskiy metod vo frazeologii. Kod kul’turı. Moskva: Knijni Dom «Librokom», URSS.
  • Kozan, O. (ed.) (2014). Kültürdilbilim temel kavramlar ve sorunlar. Ankara: Gazi kitabevi.
  • Krasnıh, V. V. (2001). Osnovı Psikholingistiki i Teori Kommunikatsii. Moskva: Gnozis.
  • Krasnıh, V. V. (2002). Etnopsikolingvistika i lingvokul’turologiya. Moskva: Gnozis.
  • Maslova, V.A. (2001). Lingvokul’turologiya: uçebnoye posobiye dlya studentov vısşıh uçebnıh zavedeniye. Moskva, İzdatel’skiy Tsentr Akademiya».
  • Porzig, W. (1986). Dil denen mucize II (Çev.: Vukal Ülkü). Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  • Sapir, E. (2001). Izbrannıye trudı po yazıkoznanıyu ı kul’turologiya. Moskva: Progress.
  • Saraç, H. (2016). Rus ve Türk dil dünya görüşünde ‘Dağ’ kavramı (Kültürdilbilimsel Analiz). Erzurum: A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi (TAED), 57, 1581-1598.
  • Teliya, V. N. (1993). Kul’turno-natsional’nıye konnotatsii fazeologizmov (ot mirovideniya k miroponimaniyu). Moskva: Slavyanskoye Yazıkoznaniye. Mejdunarodnoy s’yezd slavistov.
  • Teliya, V.N. (2006). Bol’şoy frazeologiçeskiy slovar russkogo yazıka. Znaceniye. Upotrebleniye. Kul’turologiçeskiy kommentary. Moskva: A.P. Kniga.
  • TDK (Türk Dil kurumu): http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts&view=bts&kategori1=veritbn&kelimesec=242785
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0003-0103-4029
Author: Hakan Saraç
Institution: Anadolu Üniversitesi
Country: Turkey


Dates

Application Date : July 25, 2019
Acceptance Date : November 8, 2019
Publication Date : December 15, 2019

APA Saraç, H . (2019). GÖSTERGELER SİSTEMİ OLARAK DİLDE TOPLUMLARIN DÜNYA GÖRÜŞÜNÜN YANSIMASI (KÜLTÜRDİLBİLİMSEL PERSPEKTİF). Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi , (44) , 273-289 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/kdeniz/issue/50178/596971