2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ne Göre Hazırlanan 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabının Çoklu Zekâ Kuramına Göre İncelenmesi

Year 2025, Volume: 13 Issue: 2, 204 - 226, 31.12.2025

Gülşah Gençer , Niymet Bahşi

https://doi.org/10.58638/kebd.1802565

Abstract

Bu araştırmanın amacı, 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ne göre hazırlanan 5. sınıf Türkçe ders kitabını Gardner’ın Çoklu Zekâ Kuramı çerçevesinde inceleyerek, kitapta bulunan etkinliklerin zekâ alanlarına göre dağılımını ortaya koymaktır. Çalışma, öğrencilerin sahip olduğu farklı öğrenme biçimlerini dikkate alan bu modelin, ders kitaplarına ne ölçüde yansıtılabildiğini belirlemek ve bu durumu değerlendirmek açısından önemli görülmektedir. Eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması ve bireysel farklılıkların gözetilmesi gerektiği gerçeği ders kitaplarında yer alan etkinliklerin bu bağlamda değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu doğrultuda araştırmada nitel araştırma yöntemine dayalı olarak doküman incelemesi kullanılmıştır. İnceleme sonucunda elde edilen veriler betimsel analiz tekniği ile çözümlenmiştir. Araştırmada araştırmaya konu olan kitaptaki bütün etkinlikler çoklu zekâ alanlarına göre sınıflandırılmış ve değerlendirilmiştir. Araştırmanın verileri ışığında elde edilen bulgulara bakıldığında etkinliklerin çoğunlukla matematiksel/mantıksal (%31,39), içsel/özedönük (%30,19) ve sözel/dilsel (%26,60) zekâya hitap ettiği görülmüştür. Buna karşılık müziksel/ritmik zekâya ilişkin herhangi bir etkinliğe yer verilmediği tespit edilmiştir. Doğacı, bedensel, sosyal, görsel ve varoluşsal zekâ alanlarına ise oldukça sınırlı sayıda etkinlikle yer verildiği görülmüştür. Araştırma sonucunda, ders kitabındaki etkinliklerin çoklu zekâ alanlarına dengeli şekilde dağılmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, bireyselleştirilmiş ve kapsayıcı eğitimin gerekleriyle çelişmektedir. Bu bağlamda etkinliklerin farklı zekâ alanlarına hitap edecek biçimde çeşitlendirilmesi, sınıf dışı uygulamalar ile farklı zekâ alanlarına ilişkin etkinliklerin yapılması önerilmektedir.

Keywords

Çoklu zekâ kuramı , Ders Kitabı , Maarif Modeli.

Analysis of the 5th Grade Turkish Textbook Prepared According to the 2024 Turkish Century Education Model Based on Multiple Intelligences

Abstract

The aim of this study is to analyse the 5th grade Turkish textbook prepared according to the 2024 Turkish Century Education Model within the framework of Gardner's Multiple Intelligences Theory and to reveal the distribution of the activities in the book according to the areas of intelligence. The study is considered important in terms of determining the extent to which this model, which takes into account the different learning styles of students, can be reflected in the textbooks and evaluating this situation. The fact that equal opportunities should be provided in education and individual differences should be taken into consideration makes it necessary to evaluate the activities in the textbooks in this context. In this direction, document analysis based on qualitative research method was used in the study. The data obtained as a result of the examination were analysed with descriptive analysis technique. In the study, all activities in the 5th grade Turkish textbook were categorised and evaluated according to multiple intelligence areas. When the findings obtained in the light of the data of the study were analysed, it was seen that the activities mostly addressed mathematical/logical (31,39%), intrinsic/introverted (30,19%) and verbal/linguistic (26,60%) intelligences. On the other hand, it was determined that there were no activities related to musical/rhythmic intelligence. It was observed that naturalistic, physical, social, visual and existential intelligence areas were included in a very limited number of activities. As a result of the research, it was determined that the activities in the textbook were not distributed to multiple intelligence areas in a balanced way. This situation contradicts the requirements of individualised and inclusive education. In this context, it is recommended that the activities should be diversified in a way to address different areas of intelligence, and activities related to different areas of intelligence should be carried out with out-of-class applications.

Keywords

Education Model , Multiple Intelligences , Textbook.

References

• Arslan, A., & Engin, A. O. (2021). İş birlikli öğretim yönteminin Türkçe dersinde akademik başarı, motivasyon ve öğrenme kalıcılığı üzerindeki etkisinin belirlenmesi. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 8(1), 205-227.
• Baltacı, A. (2017). Nitel veri analizinde miles-huberman modeli. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 1-14.
• Baş G (2011) Çoklu zekâ kuramının öğrenme-öğretme süreçlerine yansıması. Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim (138-139), 14-28.
• Başbayrak, M.& Örge Yaşar, F. (2021). 6. ve 7. sınıf türkçe ders kitaplarının çoklu zekâ kuramı çerçevesinde değerlendirilmesi. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 8(69), 1066-1077.http://dx.doi.org/10.26450/jshsr.2417.
• Bayram, B., & Baki, Y. (2014). Ortaokul 6. sınıf Türkçe dersi öğretmen kılavuz kitabının çoklu zekâ kuramı açısından değerlendirilmesi. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, (9).
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40.
• Cansoy, R. (2018). Uluslararası çerçevelere göre 21. yüzyıl becerileri ve eğitim sisteminde kazandırılması. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(4), 3112-3134.
• Çepni, S. (2019) Kuramdan uygulamaya fen ve teknoloji öğretimi. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Demir, B. (2016). Türkçe dersi çalışma kitaplarındaki etkinliklerin çoklu zekâ kuramı bakımından incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ahi Evran Üniversitesi, Kırşehir.
• Ebadi, S., & Beigzadeh, M. (2016). Investigating the representation of multiple ıntelligences theory in tpsol textbooks. Journal on English Language Teaching, 6(2), 18-28.
• Estaji, M., & Nafisi, M. (2014). Multiple intelligences and their representation in the EFL young learners’ textbooks. International Journal of Research Studies in Language Learning, 3(6), 61-72.
• Gardner, MK. (2011) The oxford handbook of school psychology (oxford). New York: University Press Inc.
• Gök, F. (2003) Vatandaşlık ve İnsan Hakları Eğitimi Ders Kitapları, Ders Kitaplarında İnsan Hakları: Tarama Sonuçları İçinde. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.
• Güney, N., Aytan, T., & Gün, M. (2010). İlköğretim II. kademe Türkçe programı ile çoklu zekâ kuramının örtüşme düzeyi. Journal of International Social Research, 3(12).
• Gürel E, Tat M (2010) Çoklu zekâ kuramı: Tekli zekâ anlayışından çoklu zekâ yaklaşımına. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 3(11): 336-356.
• Huberman, M., & Miles, M. (1994). Manejo de datos y métodos de análisis. The Sage Handbook Of Qualitative Research, 428-444.
• Kaya, H. B., Karakaş, G., & Gizdem, S. (2015). Beden eğitimi ve spor yüksekokulu öğrencilerinin bedensel/kinestetik zekâsı ile akademik başarılarının incelenmesi. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 10(1), 66-74.
• Kılıç, L. K., Baki, Y., & Bayram, B. (2014). Ortaokul 8. sınıf Türkçe dersi öğretmen kılavuz kitabındaki etkinliklerin çoklu zekâ kuramı ile örtüşme düzeyi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 2(2), 72-89. https://doi.org/10.16916/aded.82843
• Kum Z (2009) Türk edebiyatı 9. sınıf ve 10. sınıf ders kitaplarındaki divan şiiri örneklerinin çoklu zekâ kuramı açısından incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara
• Lüle Mert, E. (2013). İlköğretim Türkçe programı ile Türkçe çalışma kitaplarındaki kazanım ve etkinliklerin sözcük öğretimi açısından değerlendirilmesi. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 2(5), 13-31.
• Maxwell, J. (1992). Understanding and validity in qualitative research. Harvard Educational Review, 62(3), 279-301.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2021, 14 Ekim). Millî Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği. Resmî Gazete, sayı 31628.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı Türkiye yüzyılı maarif modeli. Ankara.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. sage.
• Oliveira, C. L. D. (2009). Coursebooks and multiple intelligences theory: An analysis. Rio Grande do Sul Federal Univercity.
• Öngören, H., & Şahin, A. (2008). Çoklu zekâ kuramı tabanlı öğretimin öğrencilerin fen bilgisi başarılarına etkileri. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(23), 24-35.
• Özbay S.M. (2008). İlköğretim II. kademe (6. ve 7. sınıf) fen bilgisi ders ve çalışma kitaplarında yer alan etkinliklerin çoklu zekâ yaklaşımı (kuramı) açısından incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.
• Pal H.R, Pal A, Tourani P (2004) Theories of intelligence. Everyman’s Science, 39(3), 181-186. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (9. Baskı). Seçkin Yayıncılık.