Üsküdar’ın Kent İmgeleri Bağlamında Okunabilirliği

Kentsel mekânın okunması ve kullanıcıların zihninde oluşan yansımasının belirlenmesi, mekân- kullanıcı ilişkilerinin tanımlanmasına yönelik çözümlemeler ortaya konulması ve tasarım çalışmaları bakımından önemlidir. Zihinlerdeki mekânsal algı aynı zamanda insanların kent mekânı içindeki davranışlarını da açıklayıcı niteliktedir. Bu araştırmada, kentsel mekânın okunması ve zihinlerdeki mekânsal boyuta ilişkin bilişsel haritalama biçimleri, İstanbul’un Üsküdar ilçesi üzerinden ele alınmıştır. Çalışmanın amacı, Üsküdar’ın mekânsal anlamda okunarak, imge noktaların hem kuramsal hem de kullanıcı deneyimleri üzerinden karşılaştırmalı olarak ortaya konulmasıdır. Çalışmanın yöntemi iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada Lynch’in “Kent İmgesi” kitabında ortaya koyduğu beş temel imge olan ‘yollar, düğüm noktaları, işaret öğeleri, bölgeler ve kenarlar/sınırlar’ kapsamında anket çalışması yapılarak açık uçlu sorular ve mülakat ile Üsküdar’ın kentsel imgeleri belirlenmiştir. İkinci aşamada ise katılımcılardan serbest hatırlama yöntemi ile Üsküdar haritası çizmeleri istenmiş, ilk aşamada ortaya konulan imgelerin bilişsel haritalarda ifade edilme biçimleri irdelenmiştir. Bulgular, Üsküdar’ın mekânsal olarak algılanma düzeyine dayanarak, Lynch’in beş temel kategorisi çerçevesinde, alana yönelik çözümlemeleri ortaya koymuştur. Sonuç olarak, hem deneyimlerden referans alan hem de kullanıcının zihninde var olan görsel algı analiz edilmiş ve Üsküdar’ın imgeleri belirlenmiştir. Bu imgeler mekânsal bellek ve kentlinin kent mekânıyla kurduğu ilişkiyi biçimlendirmesi bakımından önem taşımaktadır.

Legibility of the urban space and determining its reflection in the minds of the users is important to define the space-user relations. Spatial perception in minds also explains the behavior of people in urban spaces. In this study, the legibility of the urban space and the cognitive mapping styles of the spatial dimension in the minds were discussed through the Üsküdar district of Istanbul. The aim of the study is to read Üsküdar in a spatial sense and to reveal the image points comparatively through both theoretical and user experiences. The method of the study comprises two stages. In the first stage, the urban images of Üsküdar were determined with open-ended questions and interviews by conducting a survey within “paths, nodes, landmarks, districts and edges”, which are the five basic images that Lynch put forward in his book “The Image of the City”. In the second stage, the participants were asked to draw an Üsküdar map using the free recall method. Thus, how the images presented in the first stage are expressed in cognitive maps were examined. In this context, the study also contributes to methodological approaches in urban studies, spatial legibility, and analysis processes. The findings, based on the spatial perception level of Üsküdar, revealed the field-oriented analyzes within the framework of Lynch’s five basic categories. As a result, images of Üsküdar based on user experiences and visual perception were determined. These images are important in terms of spatial memory and shaping the relationship that citizens establish with the urban space.