Risk Altındaki Kültürel Miras: Karadeniz Bölgesi’ndeki Geleneksel Ahşap Yığma (Çantı) Camiler İçin Değerlendirme

Çalışmada risk altındaki kültür mirası kapsamında ahşap yığma camiler değerlendirilmiştir. Ahşap mimarlık mirası olarak ahşap yığma camiler, tarihi, özgün mekânsal kurgusu, ahşap malzeme kullanımı ve yapı teknolojisi ile birlikte önemli yapısal kültür birikimini barındırmaktadır. Karadeniz Bölgesi’ndeki ahşap yığma camilerin işlevi ile ilişkili olarak; mevcut durum tespiti, mekânsal özelliklerin analizi, yapısal durum ve fiziki koşullara dayanımı konularında birçok araştırma bulunmaktadır. Türkiye’de Karadeniz Bölgesi’nde yoğunlaşan ahşap yığma camiler için doğa kaynaklı risklerin tespiti de koruma açısından öncelikli konulardan biridir. Türkiye için yapılı fiziksel çevre üzerinde oluşturduğu etki ve can kayıpları açısından deprem tehlikesi ilk sıradadır. Depremle birlikte sel ve yangın gibi tehlikeler de önemli risk oluşturmaktadır. Son yıllarda küresel iklim değişikliği ile birlikte yağış rejimindeki değişim, ani yağışlara ve buna bağlı su baskınlarına neden olmaktadır. Çalışmada Karadeniz Bölgesi kapsamında farklı illerden 168 ahşap yığma cami literatürden elde edilen verilere bağlı olarak incelenmiştir. Değerlendirmede doğa kaynaklı tehlikeler ve caminin kullanım süreciyle bağlantılı olarak yapıya müdahaleler dikkate alınmıştır. Camilerin yapım yılı, konumu, kullanım durumu ve özgün yapıya müdahaleler, il ölçeğinde gruplandırılarak, tehdidi altında oldukları tehlikeler kapsamında riskleri tartışılmıştır. Araştırma sonuçları, ahşap yığma camileri koruma kapsamında doğa kaynaklı risklerle birlikte kullanım kaynaklı risklerin de tespit edilmesinin önemli olduğunu göstermektedir. Ahşap yığma camiler büyük ölçüde meskûn alan dışında ve mezarlık alanındadır. Önemli sayıda cami nehir yakınında konumludur. Ahşap yığma camilerin birçoğunda muhdes ek ve yapısal müdahale bulunmaktadır. Ahşap mimarlık mirasının önemli bir bileşeni olan ahşap yığma camilere yönelik riskler bütüncül olarak ele alınmalıdır.

The study evaluated wooden masonry mosques included within cultural heritage that are at risk. Wooden masonry mosques, a form of wooden architectural heritage, contain significant structural, cultural accumulation in their history, unique spatial layout, use of wooden material and structural technology. There are many studies about identifying the current status, analysis of spatial features, structural status and resistance to physical conditions related to the functions of wooden mosques in the Black Sea region. Identification of risks due to natural causes affecting wooden mosques, densely found in the Black Sea region in Turkey, is one of the priority topics in terms of preservation. Earthquake hazard is in first place in terms of effect on the built physical environment and loss of life in Turkey. Hazards like floods, earthquake and fire comprise significant risks. Changes to the precipitation regime with global climate change in recent years have caused sudden rainfalls and linked water inundations. In the study, 168 wooden masonry mosques in different cities within the Black Sea Region were assessed linked to the data obtained from the literature. In the evaluation, interventions to the building in relation to the natural hazards and the use of the mosque were taken into account. The study grouped mosques included in the literature on city scale with location, construction year, use status and interventions to the original structure revealed by available research and discussed risk within the scope of hazards threatening the mosques. The research results are important in terms of preservation by identifying the risks due to natural hazards, along with due to use, for wooden masonry mosques. The wooden masonry mosques are mostly outside the residential area and inside the cemetery area. A significant number of mosques are located near the river. Many of the wooden masonry mosques have inappropriate building addition and maintenance. The risks to wooden masonry mosques, which are an important component of wooden architectural heritage, should be considered holistically.