Türkiye'de Taktiksel Şehircilik Yaklaşımının Kurumlaşması: İzmir Karşıyaka Örneği

Öz

Kamu parkları, çocuk oyun alanları, kent meydanları gibi geleneksel anlamdaki kamusal mekanlar yüzyıllardır kentsel peyzajın ayrılmaz parçaları olmuşlardır. Günümüz kentsel alanlarında yerel yönetimler açısından geleneksel anlamdaki kamusal mekanları üretecek yeterli kamusal alanların kısıtlı olmasının yanı sıra, üretilecek mekanların bakım ve onarım çalışmalarında kullanılacak maddi kaynaklar da oldukça sınırlıdır. Son yıllarda, kent içi atıl alanların düşük bütçelerle değerlendirilmesine olanak veren taktiksel şehircilik, bu sorunların aşılmasına yardımcı olabilecek bir yöntem olarak pek çok ABD ve Avrupa şehirlerinin yerel yönetimleri tarafından benimsenmektedir. Bu araştırmada İzmir ilinde çeşitli uygulama örneklerine rastladığımız taktiksel şehircilik yaklaşımının Karşıyaka Belediyesi özelinde kurumsallaşması tartışmaya açılmıştır. Bu çalışmanın amacı aşağıdan-yukarıya şehircilik yaklaşımıyla doğrudan ilişkili olan taktiksel şehirciliğin kurumsallaşmasının Karşıyaka Belediyesi üzerinden derinlemesine incelenmek ve ülkemizde bu konu ile ilgili literatüre katkıda bulunmaktır. Karşıyaka Belediyesi ve İzmir Büyükşehir Belediyesi’nden uzmanlar ile yapılan mülakatlar ve iki belediyenin stratejik raporlarının içerik analizlerinin sonucunda bu belediyelerin Karşıyaka ilçesinde münferit olarak parkletler, yaya plazaları, ve oyun sokakları gibi uygulamalar yapmaya başlamış olmasına rağmen, henüz bütüncül ve sistematik bir şekilde taktiksel şehircilik yaklaşımını benimseyerek kurumsallaştırmadıkları anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• taktiksel şehircilik
• mekan yaratma
• kamu mekanları
• yerel yönetimler
• kentsel tasarım

Institutionalizing the Tactical Urbanism Approach in Turkey: The Case of İzmir Karşıyaka

Abstract

Traditional public spaces such as public parks, playgrounds, and public squares have been integral parts of the urban landscape for centuries. In today's urban areas, there are not enough empty lands to create traditional public spaces, and the financial resources to be used in the maintenance and repair works of these areas are also very limited. In recent years, tactical urbanism, which allows the use of leftover city areas with low budgets, has been adopted by the local governments of many US and European cities as a method that can help overcome these problems. In this research, the institutionalization of the tactical urbanism approach in the Karşıyaka district of İzmir was examined. The study aims to provide an in-depth examination of institutionalization in tactical urbanism that is directly related to the bottom-up urbanism approach and fill the gap in the literature in Turkey. As a result of the interviews with local government officials from Karşıyaka Municipality and İzmir Metropolitan Municipality; and the content analysis of the strategic reports of the two municipalities in the last five years, it has been understood that these municipalities have not yet adopted a holistic and systematic approach to tactical urbanism although they have started to implement some permanent and temporary tactical urbanism practices such as pedestrian plazas, parklets, and play streets individually in Karşıyaka district.

Keywords

• tactical urbanism
• placemaking
• public space
• local governments
• urban design

References

1. Birdsall, M. (2013). Parklets: Providing space for people to park themselves. Institute of Transportation Engineers. ITE Journal, 83(5), 36.
2. Çınar, H., & Yirmibeşoglu, F. (2020). Kentlerde taktiksel yaklaşımla domino etkisi yaratmak: Türkiye'de taktiksel yaklaşım, (pp. 31–45).
3. Davidoff, P. (1965). Advocacy and pluralism in planning. Journal of the American Institute of Planners, 31(4), 331-338.
4. De Castro, L. F. (2021). Tactical Urbanism, From the Periphery to the Periphery. Latin American Studies Association.
5. De Certeau, M., & Rendall, S. (1990). The invention of everyday life. Paris: Editions Gallimard.
6. Demokrat Gündem. (2022, June 15). Kent Vizyonu Geliştirme Birimi tanıtıldı: Karşıyaka’da hedef halkla yönetim! Demokrat Gündem - Haberler - Son Dakika Haberleri. https://demokratgundem.com/kent-vizyonu-gelistirme-birimi-tanitildi-karsiyakada-hedef-halkla-yonetim-29790/
7. Eisner, E. W. (1991). The enlightened eye: Qualitative inquiry and the enhancement of educational practice. Toronto: Collier Macmillan.
8. Ertaş, B., Sarı, G., İmren, A. K., Cebeci, B., Öztürk, S., & Tutuk, İ. (2022, May 16). Taktiksel Kentleşme ve Kentsel Açık Alan Arakesitinde Müşterek Mekân: Kartal Meydan Parkı Örneği. VII. Congress on Urban Studies, Ankara, Türkiye. https://kentarastirmalari.org/icus2022/wp-content/uploads/2022/05/7.-Kongre-Bildiri-Özet-Kitapçığı-Birleşik_son.pdf

9. Finn, D. (2014). DIY urbanism: implications for cities. Journal of Urbanism: International research on placemaking and urban sustainability, 7(4), 381-398.
10. Gans, H. J. (1982). Urban villagers. Simon and Schuster.
11. Gehl Studio, & J Max Bond. (2015). Public life & urban justice in NYC’s plazas. New York, ABD.
12. Google Maps. (n.d.). Karşıyaka Atakent’te bulunan iki adet parklet ve yaya plazasının konumları ve tasarımları. (Erişim Tarihi: 25 Mayıs 2023). https://www.google.com/maps/search/atakent/@38.4645917,27.0922369,20z?entry=ttu
13. Hardman, M., & Larkham, P. (2016). The rise of guerrilla gardening: Unearthing the underground urban agricultural movement. Urban Agriculture Magazine, No.31, 27–28.
14. Harvey, D. (2009). Social Justice and the City (Geographies of Justice and Social Transformation; 1): University of Georgia.
15. İzmir’in ihtiyaçları için çalışacaklar. (2022, Haziran). İHA. https://www.iha.com.tr/haber-izmirin-ihtiyaclari-icin-calisacaklar-1071111/
16. Jacobs, J. (1961). The death and life of American cities.
17. Karşıyaka Belediyesi. (2021). Karşıyaka Çarşı Bölgesi Kentsel Tasarım Proje Üretim Modeli. Karşıyaka, İzmir.
18. Karşıyaka Belediyesi. (2019). T.C. Karşıyaka Belediyesi Stratejik Planı 2020-2024. Karşıyaka, İzmir.
19. Karşıyaka Belediyesi. (2022). Karşıyaka Belediyesi Sürdürülebilirlik Durum Analiz Raporu. Karşıyaka, İzmir.
20. Kim, S. (2016). San Francisco Plazas Public Life Study: Client Report.
21. Lefebvre, H. (1968). The production of space (Vol. 142): Oxford Blackwell.
22. Lydon, M., Bartman, D., Woudstra, R., & Khawazard, A. (2012). Tactical urbanism 1. Shortterm action, long-term change. Street Plans Collective.
23. Lydon, M., Garcia, A., & Duany, A. (2015). Tactical Urbanism: Short-term Action for Long-term Change. Island Press.
24. Lynch, K. (1960). The image of the city (Vol. 11): MIT press.
25. Özden, P., & Velibeyoğlu, K. (2023). Citizen science projects in the context of participatory approaches: The case of Izmir. Journal of Design for Resilience in Architecture and Planning, 4(1), 31-46.
26. Panganiban, J., & Ocubillo, R. A. (2014). Citywide Assessment of Parklets & Plazas: Summary of Data Collected for Summer 2014 Public Life Study. http://pavementtoparks.org/wp-content/uploads//2015/10/Citywide_Assessment_Report_Panganiban_Abad_2014.09.pdf
27. Patton, M. Q. (1990). Qualitative evaluation and research methods. Newbury Park: Sage.
28. Peinhardt, K., & Storring, N. (2019). Programming for Inclusion: Enhancing Equity through Public Space Activation. Project for Public Space. https://www.pps.org/article/programming-for-inclusion-enhancing-equity-through-public-space-activation
29. Türkiye İstatistik Kurumu. (2023). ''Coğrafi İstatistik Portalı''. (Erişim Tarihi: 18 Mayıs 2023). https://cip.tuik.gov.tr/#.
30. Türkoğlu, S., & Terzi, F. (2021). Taktiksel Şehircilik Uygulamalarının Kentsel Planlama ve Tasarım Süreçlerine Olası Etkileri: İstanbul (pp. 75–100).
31. World Health Organization . Health Indicators of Sustainable Cities in the Context of the Rio+20 UN Conference on Sustainable Development. WHO; Geneva, Switzerland: 2012.
32. Yin, R. K. (1994). Case study research: Design and methods. Thousand Oaks: Sage.