Cumhuriyet’in Yüzüncü Yılında Türkiye’de Afetler: 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremi

In Türkiye, various types of disasters, both natural and man-made, are observed. Among these disasters, earthquakes are the most frequently discussed type of natural disaster in urban areas due to the damages it causes. It is an essential decision determinant, from determining spatial developments to building production techniques. It is also prominent in prevention and risk reduction actions and plans. Regulations have changed after almost every disaster in our country. As a result of decisions related to this practice, spatial change in cities has been facilitated. Laws and practices that will render cities resilient have found their place in urban and national agendas. While many lives were lost in the Kahramanmaraş Earthquakes, one of the biggest disasters of the century, which took place on February 06, 2023, in Türkiye, cities were also physically destroyed. The earthquake was a disaster in which bad scenarios, such as the impact of more than one city, which are among the possible predictions of the plans prepared at the national level spatially, and the interruption of transportation after the disaster, took place. The study tried to reveal the spatial distribution of the impact and damage detection rates and discussed the earthquake in the centennial year of the Republic through the February 06 Kahramanmaraş Earthquakes. For this examination, the damage status data declared for 21 provinces by the Ministry of Environment, Urbanization, and Climate Change through the e-government system Damage Detection Query and Objection Procedures page between May 1, 2023, and May 31, 2023, was first obtained. Among these obtained data, initial assessments before the objection process were spatialized and compared proportionally. As a result, this major disaster that occurred in the 100th year of the Republic of Türkiye, which will guide the subsequent processes, highlights the necessity of reconsidering the approaches to disaster management that have evolved in parallel with the disaster history experienced during the century.

Türkiye’de doğal ve insan kaynaklı olmak üzere çeşitli afet türleri görülmektedir. Ülkenin sahip olduğu tüm afet riskleri arasında deprem, yol açtığı hasarların büyüklüğü nedeniyle kentsel alanlarda en fazla tartışılan doğal afet türüdür. Bu afet mekânsal gelişimlerin belirlenmesinden yapı üretim tekniklerine kararlar üretilmesine kadar önemli bir belirleyici iken, önlem ve risk azaltım eylemlerinde ve planlarında da öne çıkmaktadır. Ülkemizde neredeyse her afet sonrasında yönetmelikler değişmiştir. Bu uygulamaya yönelik kararlar sonucunda kentlerde mekânsal değişimin önü açılmıştır. Kentleri dirençli kılacak yasalar ve uygulamalar kent ve ülke gündemlerinde kendine yer bulmuştur. Türkiye’de 06 Şubat 2023 yılında yaşanan ve yüzyılın en büyük felaketlerinden biri olan Kahramanmaraş Depremlerinde çok sayıda can kaybı yaşanırken kentler de fiziksel olarak yıkıma uğramıştır. Deprem, mekânsal olarak ulusal düzeyde hazırlanan planların olası öngörüleri arasında yer alan birden fazla kentin etkilenmesi ve afet sonra ulaşımın kesintiye uğraması gibi kötü senaryoların gerçekleştiği bir afet olmuştur. Çalışmada etkilenme ve hasar tespit oranlarının mekânsal olarak yayılımını ortaya koymaya çalışılmış ve Cumhuriyet’in yüzüncü yılında depremi 06 Şubat Kahramanmaraş Depremleri üzerinden tartışılmıştır. Çalışmanın amacını oluşturan bu inceleme için öncelikle 01 Mayıs 2023-31 Mayıs 2023 tarihleri arasında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın e-devlet sistemi Hasar Tespit Sorgulama ve İtiraz İşlemleri sayfası üzerinden 21 il için ilan etmiş olduğu hasar durum verileri elde edilmiştir. Elde edilen bu veriler arasında itiraz süreci öncesindeki ilk tespitler mekânsallaştırılmış ve oransal olarak karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak ise Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. yılında yaşanan ve sonraki süreçlere rehber olacak bu büyük afet, yüzyıl içerisinde yaşanan afet tarihiyle birlikte gelişen ve halihazırda sahip olduğumuz afetle mücadele yaklaşımlarının yeniden ele alınması gerekliliğini ortaya koymaktadır.