Isparta Kent Merkezinde Caddelerin Dönüşümünün Morfolojik İncelemesi: Cumhuriyet ve Mimar Sinan Caddeleri

ÖZ Sürekli değişen ve gelişen kent dokusu içerisinde kent imajını ve kentsel estetiği belirleyen, kentin ekonomik, politik ve sosyal süreçlerinin geçtiği caddelerin ve sokakların dünyayla eş zamanlı olarak topluma ayak uydurması kaçınılmazdır. Gerek fiziksel gerekse de sosyal olarak, yaşanan süreçleri yansıtan ve anlatan kent parçaları olarak okunmalı ve okutulmalıdır. Çalışma alanı olarak seçilen Mimar Sinan ve Cumhuriyet Caddeleri tarihi kent merkezini, şehrin önemli ve gelişen kent parçalarıyla buluşturan birer aks olmaları, mekânsal ve toplumsal değişime tanıklık ederek bir düğüm/odak oluşturmaları açısından morfolojik olarak incelenerek kentin gelişimine olan katkılarının ortaya konması önemlidir. Bu çalışmada da morfolojik bir inceleme yapmak için konfigürasyonel yaklaşım ve tarihsel coğrafi yaklaşım benimsenerek parça bütün ilişkisi çerçevesinde her iki cadde süreklilik (cephelerin, binaların), doluluk- boşluk ilişkisi, arazi kullanım özellikleri ve mekân dizim analizleri ile analiz edilmiştir. Isparta tarihi kent merkezinin gelişimi boyunca özellikle Mimar Sinan Caddesi 19. yüzyıldan itibaren hem kente bir giriş noktası hem de Kaymakkapı Meydanı ve yakın çevresi ile birlikte ticaretin geliştiği bir caddedir. Cumhuriyet Caddesi ise cadde kimliğini daha geç kazanmasına rağmen üretim ve tüketim kültürü dengesinde global olarak yaşanan değişimlere paralel olarak günümüze ayak uydurma yönünde değişime uğramıştır. Günümüzde alan kullanımı, parsel düzenlemesi ve cephe düzenlemesi açısından caddeler yeni bir görünüm kazanmıştır. Mimar Sinan Caddesi üzerindeki mevcut geleneksel yapı gerek işlev gerek mekânsal olarak değişime uğramıştır. Cumhuriyet Caddesi ise az katlı konutlardan oluşan bir cadde görünümünden çok katlı (iş hanı ve zemin kat ticaret üst katlar konut) yapılardan oluşan görünüme dönüşmüş, rasyonalist ve brütalist cepheler korunamamıştır. Sonuç olarak caddeler morfolojik özelliklerini, global kültürün baskınlık kazanması ve yeni yapı türlerinin ortaya çıkması, kentin yönetimsel yapısında yaşanan değişimlerin mekâna ve sosyal yapıya yansımaları, kentin kazandığı kimliğe bağlı olarak cadde boyunca işlevlerin tarihi çekirdekle ilişkili olarak belirlenmesi şeklinde ortaya koymuştur.

ABSTRACT It is inevitable that the streets and avenues, which determine the city image and urban aesthetics within the ever-changing and developing urban fabric, where the economic, political and social processes of the city pass, keep pace with the society simultaneously with the world. Both physically and socially, they should be read and studied as pieces of the city that reflect and explain the processes experienced.It is important to morphologically examine Mimar Sinan and Cumhuriyet Avenues, which were selected as the study area, in terms of being an axis that connects the historical city centre with the important and developing urban parts of the city, witnessing spatial and social change and forming a node/focus, and revealing their contribution to the development of the city. In this study, a configurational approach and a historico geographical approach were adopted to make a morphological analysis, and both avenues were analysed with continuity (facades and buildings), occupancy-void relationship, land use characteristics and space syntax analyses within the framework of part-whole relationship. Throughout the development of the historical city centre of Isparta, especially Mimar Sinan Avenue is both an entry point to the city and a street where trade develops together with Kaymakkapı Square and its immediate surroundings since the 19th century. Although Cumhuriyet Avenue gained its avenue identity later, it has undergone a change to keep up with the changes in the balance of production and consumption culture in parallel with the changes experienced globally. Today, the avenues have gained a new appearance in terms of land use, parcel arrangement and facade arrangement. The existing traditional building on Mimar Sinan Avenue has undergone both functional and spatial changes. Cumhuriyet Avenue, on the other hand, has transformed from a street consisting of low-rise residential buildings to a street consisting of multi-storey buildings (business inns and ground floor commercial and upper floors residential), and rationalist and brutalist facades have not been preserved. As a result, the avenues have revealed their morphological characteristics as the predominance of global culture and the emergence of new building types, the reflections of the changes in the administrative structure of the city on the space and social structure, and the determination of the functions along the avenue in relation to the historical core depending on the identity gained by the city.