Suriçi’ndeki Yapılaşmanın Tarihi İstanbul Çeşmeleri Üzerindeki Etkisi Ve Çeşmelerin Mevcut Durumu

One of the most important elements of Turkish-Islamic architecture is fountains. Fountains are also an important element in Turkish social life. Therefore, hundreds of fountains were built in Istanbul during the Ottoman Empire. However, the developments after the collapse of the Ottoman Empire negatively affected the fountains of Istanbul. Over time, most of the fountains in Istanbul remained idle, some were demolished and some destroyed. Migrations and unconscious urbanization put great pressure on the historical fabric of Istanbul. Although there are various studies aimed at reducing this pressure, it has not been very successful. The bureaucratic multiple division further accelerates the destruction of historical monuments. Fountains, on the other hand, are the structures that are most easily affected by the rapid changes the city has undergone. Within the framework of these concerns and worries, this study was carried out in 2017 with our students in order to identify the historical fountains in the Historic Peninsula and to provide both support and warning to relevant institutions. Within the scope of the study, all the streets in the Historic Peninsula were visited one by one with 235 students and the identified fountains were photographed and cataloged. As a result of the study, 346 fountains were identified and most of them were found to be at great risk.

Türk-İslam mimarisinin en önemli öğelerinden biri çeşmelerdir. Çeşmeler Türk toplumsal hayatında da önemli bir öğesidir. Bu yüzden Osmanlı Devleti döneminde İstanbul’da yüzlerce çeşme yapılmıştır. Ancak Osmanlı Devleti’nin çöküşünden sonra yaşanan gelişmeler İstanbul çeşmelerini de olumsuz yönde etkilemiştir. Zaman içerisinde İstanbul çeşmelerinin çoğu atıl kalmış, bazıları yıkılmış ve bazıları ise yok olmuştur. Göçler ve bilinçsizce şehirleşme İstanbul’un tarihi dokusu üzerinde büyük bir baskı oluşturmuştur. Bu baskıyı azaltmaya yönelik çeşitli çalışmalar olmakla birlikte bu konuda çok başarılı olunmamıştır. Bürokratik çoklu bölünmüşlük ise tarihi eserlerin yok olmasını daha da hızlandırmaktadır. Çeşmeler ise boyutları sebebiyle şehrin geçirdiği hızlı değişimlerden en kolay olan etkilenen yapılardır. Bu kaygı ve endişeler çerçevesinde öğrencilerimizle birlikte Tarihi Yarımada’daki tarihi çeşmeleri tespit etmek ve ilgili kurumlara bu konuda hem destek hem de uyarıda bulunmak amacıyla 2017 yılında bu çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında 235 öğrenciyle Tarihi Yarımada’daki bütün sokaklar tek tek gezilmiş ve tespit edilen çeşmeler fotoğraflanıp katalog haline getirilmiştir. Çalışma sonucunda 346 çeşme tespit edilmiş ve bunların çoğunun büyük risk altında olduğu görülmüştür.