Research Article

Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi Su Kalitesinin Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler ile Değerlendirilmesi

Volume: 14 Number: 2 June 18, 2024
EN TR

Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi Su Kalitesinin Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler ile Değerlendirilmesi

Abstract

Bu çalışmada, ülkemizde deniz kaplumbağalarının yuvalama alanı olarak koruma altında olan Belek Özel Çevre Koruma Bölgesindeki yüzey sularının uzun yıllar periyodundaki kalite değişimlerinin değerlendirilmesinde istatistiksel metotların kullanımı hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında 2005-2020 yılları arasında (15 yıl) koruma alanı içinde yer alan yüzeysel su kaynaklarına ait su kalitesi analiz sonuçları değerlendirilmeye alınmıştır. Yüzeysel su kalitesinin sınıflandırılmasında ülkemizde yürürlükte olan Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği standart değerleri çerçevesinde fiziko-kimyasal ve biyolojik parametre verileri analiz edilmiş ve su kalite sınıfları belirlenmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde çok değişkenli istatistiki yöntemlerden Kümeleme Analizi metodolojisi kullanılmıştır. Kümeleme analizi sonucunda istatistiksel manada anlamlı üç küme tespit edilmiştir. Yerüstü Su Kalitesine göre yapılan kalite sınıflandırması ve Hiyerarşik Kümeleme Analizi benzerlik göstermiştir. Oluşan kümeler neticesinde genel su kalitesi durumunun; Acısu Deresi’nin II. Sınıf (İyi Kalite), Köprüçay Deresi’nin I. Sınıf (Çok İyi Kalite), Sarısu Deresi’nin I. Sınıf (Çok İyi Kalite), Kömürcüler Deresi’nin II. Sınıf (İyi Kalite) ve Ilıca Deresi’nin III. Sınıf (Orta Kalite) olduğu çalışmalar sonunda görülmüştür. İstatistiki değerlendirmede kullanılan Temel Bileşenler Analizine göre dört faktör belirlenmiş, toplam varyansın % 91,04’ünü açıklamıştır. Sadece birinci faktör toplam varyansın % 59’unu açıklamaktadır. Özdeğeri en fazla olan değişkenlerin; Toplam Koliform, Toplam Kjehldal Azotu, Fekal Koliform, Toplam Azot, Toplam Fosfor olduğu temel bileşenler analiz sonuçlarına göre açıklanmıştır. Genel manada kirleticilerin turizm tesisleri, evsel kaynaklı kirleticiler ve yoğun tarımsal faaliyetlerden kaynaklandığı öngörülmektedir. Çalışma sonucunda istatistiksel olarak belirlenen faktör parametrelerin sahadaki su kalitesi izleme çalışmalarında öncelikli olarak kullanılabilecek parametreler olduğu belirlenmiştir.

Keywords

Su Kalitesi, Korunan Alan, Özel Çevre Koruma Bölgesi, Kümeleme Analizi, Temel Bileşenler Analizi

Supporting Institution

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı - Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü

Thanks

Bu çalışma, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen “Özel Çevre Koruma Bölgelerinde Su Kalitesinin ve Atıksu Arıtma Tesislerinin Verimliliğinin İzlenmesi Projesi” kapsamında elde edilmiştir. Verilerin temin edildiği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na teşekkürler.

References

  1. Akin, B., and Kirmizigul, O. (2007). Heavy metal contamination in surface sediments of Gokçekaya Dam Lake, Eskişehir, Turkey. Environmental Earth Sciences, (76):402.
  2. Akin, B., Atici. T., Katircioglu, H., and Keskin, F. (2011). Investigation of water quality on Gokcekaya dam lake using multivariate statistical analysis, in Eskisehir, Turkey. Environmental Earth Sciences, (63):1251–1261.
  3. Alam, A., and Singh, A. (2023). Groundwater quality assessment using SPSS based on multivariate statistics and water quality index of Gaya, Bihar (India). Environmental Monitoring and Assessment, (195): 687.
  4. Altunyüzük, A.İ. (2022). Coğrafi Özellikleri Yönüyle Belek’te (Antalya) Kongre Turizmi. Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Bursa.
  5. Álvarez-Rogel, J.0., Jiménez-Cárceles, F.J., and Nicolás, C.E. (2006). Phosphorus and nitrogen content in the water of a coastal wetland in the Mar Menor lagoon: relationships with effluents from urban and agricultural areas. Water Air and Soil Pollution, 173(1-4): 21-38.
  6. Arıman, S., and Koyuncu, S. (2019). Su Kirliliği Açısından Hassas Alanların İzlenmesi: Kızılırmak Deltası-Balık Gölü. Journal of Engineering Sciences and Design, 7(4), 705 – 714.
  7. Arslan, O. (2008). Su Kalitesi verilerinin CBS ile Çok Değişkenli İstatistik Analizi. HKM Jeodezi, Jeoinformasyon ve Arazi Yönetimi Dergisi, (2):99.
  8. Aydın Uncumusaoğlu, A., and Mutlu, E. (2021). Water Quality Assessment in Karaboğaz Stream Basin (Turkey) from a Multi-Statistical Perspective. Polish Journal of Environmental Studies, 30(5), 4747-4759.
  9. Bakır, S. (2019). Türkiye’de Küreselleşme Süreci ve Korunan Alanlar Üzerine Etkisi: Datça Bozburun Özel Çevre Koruma Bölgesi. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
  10. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı – Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü, (2021). Çevresel Göstergeler (2020): 77, 155-156.
APA
Özcan, Ö. F., & Akın, P. D. B. (2024). Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi Su Kalitesinin Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler ile Değerlendirilmesi. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi, 14(2), 719-741. https://doi.org/10.31466/kfbd.1433923
AMA
1.Özcan ÖF, Akın PDB. Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi Su Kalitesinin Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler ile Değerlendirilmesi. KFBD. 2024;14(2):719-741. doi:10.31466/kfbd.1433923
Chicago
Özcan, Ömer Faruk, and Prof. Dr. Beril Akın. 2024. “Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi Su Kalitesinin Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler Ile Değerlendirilmesi”. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi 14 (2): 719-41. https://doi.org/10.31466/kfbd.1433923.
EndNote
Özcan ÖF, Akın PDB (June 1, 2024) Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi Su Kalitesinin Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler ile Değerlendirilmesi. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi 14 2 719–741.
IEEE
[1]Ö. F. Özcan and P. D. B. Akın, “Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi Su Kalitesinin Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler ile Değerlendirilmesi”, KFBD, vol. 14, no. 2, pp. 719–741, June 2024, doi: 10.31466/kfbd.1433923.
ISNAD
Özcan, Ömer Faruk - Akın, Prof. Dr. Beril. “Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi Su Kalitesinin Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler Ile Değerlendirilmesi”. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi 14/2 (June 1, 2024): 719-741. https://doi.org/10.31466/kfbd.1433923.
JAMA
1.Özcan ÖF, Akın PDB. Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi Su Kalitesinin Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler ile Değerlendirilmesi. KFBD. 2024;14:719–741.
MLA
Özcan, Ömer Faruk, and Prof. Dr. Beril Akın. “Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi Su Kalitesinin Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler Ile Değerlendirilmesi”. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi, vol. 14, no. 2, June 2024, pp. 719-41, doi:10.31466/kfbd.1433923.
Vancouver
1.Ömer Faruk Özcan, Prof. Dr. Beril Akın. Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi Su Kalitesinin Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler ile Değerlendirilmesi. KFBD. 2024 Jun. 1;14(2):719-41. doi:10.31466/kfbd.1433923