KALKINMA HAKKININ UYGULANABİLİRLİĞİ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME: AMARTYA SEN’İN KAPASİTE YAKLAŞIMI ÇERÇEVESİNDE KOSTA RİKA VE NİJERYA ÖRNEĞİ

Bu makale, Kalkınma Hakkı’nın teorik ve pratik boyutlarını Amartya Sen’in Kapasite Yaklaşımı çerçevesinde incelemekte ve bu hakkın iki farklı ülke örneği olan Kosta Rika ile Nijerya'daki uygulanabilirliğini karşılaştırmalı olarak değerlendirmektedir. Sen’e göre kalkınma, sadece ekonomik büyüme ya da gelir artışı değil, bireylerin değer verdikleri yaşamları sürdürmelerini sağlayacak kapasite ve özgürlüklerin genişletilmesiyle ilgilidir. Kosta Rika, insan haklarını önceleyen politikaları, güçlü çevre mevzuatı, Escazú Anlaşması’na taraf olması ve şeffaf yönetişim anlayışıyla kalkınma hakkının başarılı bir pratiğini sunarken; Nijerya, gelir eşitsizliği, kurumsal zafiyetler, kaynakların etkin kullanılmaması ve çevresel yıkım gibi engeller nedeniyle bu hakkın hayata geçirilmesinde ciddi sorunlarla karşı karşıyadır. Makalede, İnsani Gelişim Endeksi verileriyle desteklenen karşılaştırma, kalkınmanın sadece ekonomik göstergelerle değil temel haklara erişim ve bireylerin yaşam kalitesiyle ölçülmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, kalkınma hakkının etkin uygulanabilmesi için özellikle gelişmekte olan ülkelerde kurumsal reform, hesap verebilirlik, katılımcı yönetişim ve çevresel adaletin gerekliliğini vurgulamaktadır.

This article examines the normative and practical dimensions of the Right to Development through the theoretical lens of Amartya Sen’s Capability Approach, comparing the implementation of this right in two contrasting national contexts: Costa Rica and Nigeria. According to Sen, development transcends mere economic growth and must be understood as the expansion of individuals’ real freedoms and capabilities to live the lives they have reason to value. Costa Rica serves as a compelling case of rights-based and human-centered development, characterized by institutional transparency, strong environmental protections, and social investment in health and education. Its ratification of the Escazú Agreement further reinforces its commitment to participatory governance and environmental justice. In contrast, Nigeria’s efforts are hindered by structural inequality, weak institutions, poor resource management, and environmental degradation, despite notable economic potential. The article argues that evaluating development solely on income is insufficient; instead, access to fundamental rights, governance quality, and the actual ability to exercise freedoms must be prioritized. Ultimately, the study concludes that realizing the RTD—particularly in developing countries—requires institutional reform, transparency, and inclusive public participation. The comparison underscores that development must be anchored in human dignity, equity, and empowerment.