Türkiye’de Erken Cumhuriyet Döneminde Halkla İlişkilerin Kısa Tarihi

Tarihsel süreç içerisinde halkla ilişkilerin kökeni hem dünyada hem de Türkiye’de oldukça eski dönemlere dayanmaktadır. Hitit, Eti, Lidya, Frigya, Antik Yunan, Bizans, Doğu Roma, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı Devleti ile bu tarihsel miras üzerine kurulan Türkiye Cumhuriyeti, halkla ilişkiler bağlamında zengin bir geçmişe sahiptir. Bununla birlikte, Türkiye’de modern anlamda halkla ilişkiler uygulamaları 20. yüzyıl itibarıyla başlamıştır. Cumhuriyetin ilanından önce, Millî Mücadele döneminde Anadolu Ajansı, Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü, Hâkimiyet-i Milliye ve İrade-i Milliye gibi basın kuruluşları kurulmuştur. Erken Cumhuriyet döneminde ise Atatürk’ün gerçekleştirdiği söylevler, yurt içi gezileri, Ankara ve İstanbul radyolarının kurulması, Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti’nin kurulması (Türkiye’nin ilk halkla ilişkiler ajansı olarak kabul edilmektedir), İzmir İktisat Kongresi’nin düzenlenmesi, Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun çıkarılması, Latin harfleri, şapka ve kılık kıyafet kanunlarının kabul edilmesi, Karadeniz Vapuru gezici sergisi, Belediye Kanunu’nun çıkarılması ve şehirlerin halkçılık ilkesi doğrultusunda tasarlanması gibi gelişmeler halkla ilişkiler açısından değerlendirilebilecek önemli uygulamalardır. Ayrıca, Köy Enstitüleri ve Halkevleri gibi kurumların oluşturulması, tiyatro, sinema, opera ve bale gibi sanat dallarında kurumsallaşmaya gidilmesi, ekonomi alanında kongre, sergi ve fuarların düzenlenmesi, kadınlara yönelik yasal düzenlemeler ve ilk güzellik yarışmasının yapılması da bu kapsamda ele alınabilir. Bu dönemde halkla ilişkiler faaliyetlerinin temel amaçları; uluslaşma sürecini inşa etmek, modern toplumsal, ekonomik, kültürel ve siyasal bilinç oluşturmak, Cumhuriyetin temel değerlerini ve inkılapları halka benimsetmek, kurulan yeni ve çağdaş devletin dış dünyaya tanıtımını sağlamaktır. Bu çalışmada, erken Cumhuriyet dönemine ait halkla ilişkiler uygulamaları, tarihsel bağlamda tematik başlıklar altında ve betimsel analiz tekniği kullanılarak ele alınmıştır.

The origins of public relations throughout history can be traced back to very early periods, both globally and in our country. The Hittites, Luwians, Lydians, Phrygians, Ancient Greeks, Byzantines, Eastern Romans, Anatolian Seljuks, and the Ottoman Empire—as well as the Republic of Turkey, which was established on the geographical area and historical legacy of the Ottoman Empire—possess a rich background in terms of public relations. However, the modern concept of public relations started to be implemented in our country in the 20th century. In our country even before the establishment of the Republic, press organizations such as the Anadolu Agency, the General Directorate of Press and Publication Information, and the newspapers Hakimiyet-i Milliye and İrade-i Milliye were founded during the National Struggle period. In the early Republican period, developments that can be considered within the context of public relations include the speeches made by Atatürk, domestic trips, the establishment of radio stations in Ankara and Istanbul, the founding of the National Economy and Savings Association, which is considered the first public relations agency in our country, Organization of the İzmir Economic Congress, the introduction of the Tevhid-i Tedrisat (Unification of Education) Law, the Latin alphabet, the hat and clothing laws, the exhibition of the Black Sea Steamer, the enactment of the Municipal Law and the design of cities in accordance with the principle of populism, the establishment of institutional mechanisms such as Village Institutes and People’s Houses, the institutionalization in the arts including theater, cinema, opera, and ballet, the organization of congresses, exhibitions, and fairs in the economic field, new regulations for women, and the organization of the first beauty contest. The main objectives of public relations activities during this period were: to build the process of nation-building, to create a modern sense of social, economic, cultural, and political awareness, to instill the fundamental values of the Republic and its reforms, and to promote the newly established modern state and contemporary nation to foreign countries and peoples. In this study, the public relations practices carried out during the early Republican period will be examined within a historical context under thematic headings, using a descriptive analysis technique.