İslâm Hukuku ve Pozitif Türk Aile Hukuku Açısından Neolokalite

This study examines the concept of neolocality, a notion rooted in sociology and anthropology, within the frameworks of Islamic law and positive Turkish law, focusing on the legal and socio-cultural dimensions of spouses’ post-marital residential preferences. Neolocality refers to a residential arrangement in which the newly married couple establishes an independent household separate from both families. This model has become increasingly prevalent, particularly in the context of modernization, due to profound transformations in family structures and shifting perceptions of individual privacy. As a result, neolocality has emerged as both a necessity and a conscious choice for many couples. Within this context, the study aims to analyze legal approaches to neolocality through a comparative method, drawing on Islamic law and Turkish civil law. Although the term neolocality does not explicitly appear in Islamic legal sources, provisions developed in favor of womenparticularly those concerning the husband's obligation to provide housingindirectly support this form of residence. The right to housing, considered part of the wife's maintenance (nafaqa), refers to a dwelling that meets her social status, ensures her privacy, and provides both material and emotional security. Ottoman-era legal practices, including court decisions and fatwas, also reflect this understanding. In Turkish law, neolocality is indirectly protected through the regulations on marital residence found in the Turkish Civil Code No. 4721 and through judicial precedents. Specifically, court rulings concerning divorce based on abandonment have introduced criteria regarding the independence and suitability of the shared residence. This study examines neolocality not merely as a housing model but as a legal mechanism for the protection of individual rights within marriage, the construction of private space, and the redefinition of intra-family power dynamics. The comparative analysis concludes that neolocality is supported and safeguarded—both explicitly and implicitly—within the frameworks of Islamic law and positive Turkish law.

Bu çalışma, sosyolojik ve antropolojik bir kavram olan neolokaliteyi İslâm hukuku ve pozitif Türk hukuku çerçevesinde ele alarak eşlerin evlilik sonrası yerleşim tercihlerinin hukuki ve sosyo-kültürel boyutlarını incelemektedir. Neolokalite, evlenen çiftlerin her iki ailenin yerleşim yerinden ayrı, bağımsız bir konut kurmaları anlamına gelir. Neolokalite, özellikle modernleşme sürecinde yaygınlık kazanan bir yerleşim modelidir. Toplumsal dönüşümlerin aile yapısında ve bireysel mahremiyet algısında meydana getirdiği değişim, bu modelin hem ihtiyaç hem de tercih olarak öne çıkmasına neden olmuştur. Bu bağlamda çalışma, neolokaliteye ilişkin hukuki yaklaşımları karşılaştırmalı bir yöntemle (İslâm Hukuku-Pozitif Türk Hukuku) analiz etmeyi amaçlamaktadır. İslâm hukukunda doğrudan neolokalite kavramı yer almasa da kocanın mesken sağlama yükümlülüğü üzerinden kadın lehine geliştirilmiş hükümler bu yerleşim biçimini dolaylı da olsa desteklemektedir. Evlilik nafakası kapsamında değerlendirilen mesken hakkı, kadının sosyal statüsüne ve mahremiyetine uygun, maddi ve manevi açıdan bağımsız bir meskeni ifade eder. Osmanlı uygulamaları, özellikle mahkeme kararları ve fetvalar, bu yaklaşımı destekler niteliktedir. Pozitif Türk hukukunda ise neolokalite, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun eşlerin ortak konutuna ilişkin düzenlemeleri ve yargı kararları aracılığıyla dolaylı biçimde korunmaktadır. Özellikle terk sebebiyle boşanma da eşin davet edileceği ortak konutun bağımsızlığına dair belirlenen kriterler, mahkeme içtihatlarında belirleyici hale gelmiştir. Çalışma, neolokal yerleşimin sadece bir barınma biçimi değil, aynı zamanda evlilikte bireysel hakların korunması, özel alanın inşası ve aile içi dengelerin yeniden tanımlanması açısından hukuk sistemleri tarafından nasıl ele alındığını karşılaştırmalı olarak incelemekte ve bu bağlamda hukuki normların toplumsal yapıyla olan etkileşimini ortaya koymaktadır. Karşılaştırmalı inceleme sonucunda da görülmektedir ki neolokalite hem İslâm hukuku hem de pozitif Türk hukuku açısından korunmakta ve desteklenmektedir.