Çalışmada, 1908’de
İstanbul’da Matbûât-ı Osmaniye Cemiyeti adıyla kurulan, Osmanlı Devleti’nin ilk
gazetecilik teşkilatı olan Osmanlı Matbûât Cemiyeti’nin 1336 (1920) tarihli
İstanbul kongresi ele alınacaktır. Osmanlı basınının modernleşmesi sürecinde
basın yayın hayatını zenginleştirerek oldukça ileri bir düzeye taşımış olan bu
kongrede, cemiyetin 1 Haziran 335 (1 Haziran 1919) tarihinden 30 Kanun-u Sani
336 (30 Ocak 1920) tarihine kadar yapmış olduğu çalışmalara dair sunduğu
raporlar, yayınlamış olduğu bazı hesap cetvelleri verilerek, cemiyetin bütçesi
ile ilgili değerlendirmeler yapılmıştır. Döneminin koşulları içinde basın
hukuku açısından oldukça ileri ve uygar konulara değinilen kongrede, üzerinde
durulan diğer bir konu, cemiyet üyeleri arasında kardeşlik ve karşılıklı yardım
ilişkilerini geliştirmek üzere cemiyetin zorda kalan üyelerine yardım ve destek
babında oluşturulması düşünülen teavün sandığıdır. Esasları cemiyet tarafından
belirtilen, hükümleri daha sonra süreklilik kazanacak olan bu yardımlaşma sandığı için tertip edilen
nizamnamede, sandığın maksadı, sermayesi, gelirleri, sandıktan yararlanma
şartları gibi hususlar belirtilmiştir. Amacı mevcut nizamnamenin eksikliklerini
gidermek olan alternatif bir matbûât nizamnamesi (basın tüzüğü) tertip etme
girişimi ve bu nizamname gereğince yapılması gereken işler, kongrenin bir diğer
konusunu oluşturmaktadır. Yine kongrede, İstanbul-Beyoğlu tarafında cemiyet
merkezi olarak kullanılan kulüp binasının mevcut ihtiyacı karşılayamaması ve
masraflı olması nedeniyle cemiyet merkezinin, uygun bir yere taşınması, cemiyet
üyelerinden alınan aidatlara yapılması öngörülen zam, görev süresi sona eren ve
üyeleri dağılmış olan divan heyetinin yenilenmesi, oluşturulacak proje
nizamname gereğince Avrupa ve Amerika kamuoyunda memleketimize ait önyargıları
ortadan kaldırmak amacı ile yabancı gazete temsilcileriyle girişilen münasebetler
ve basın örgütleriyle kurulan dostane ilişkiler, cemiyet bütçesinin açığını
kapatma gayretleri ile cemiyetin gelirlerini düzenlemek, kurulacak yardımlaşma
sandığı için iptidai bir sermaye tedarik etmek maksadıyla müsamerelerin tertip
edilmesi, yayınlanması düşünülen matbûât salnamesi ve cemiyetin merkez
idaresinde ilmi konferanslar tertip edilmesi gibi girişimlerden
bahsedilmektedir. Hülasa, bu çalışma ile Türk basın tarihinde önemli bir yeri
olan kongre, alınan kararlar bağlamında bütüncül olarak incelenerek basın
tarihine katkı sağlanması amaçlanmıştır.
Primary Language | Turkish |
---|---|
Journal Section | Tarih |
Authors | |
Publication Date | December 30, 2016 |
Acceptance Date | December 20, 2016 |
Published in Issue | Year 2016 Volume: 6 Issue: 12 |