Research Article

ALIŞVERİŞ MEKANLARINDA DEĞİŞEN PARADİGMALAR: FİZİKSEL MEKANDAN SANAL MEKANA

Volume: 4 Number: 2 December 31, 2025
EN TR

ALIŞVERİŞ MEKANLARINDA DEĞİŞEN PARADİGMALAR: FİZİKSEL MEKANDAN SANAL MEKANA

Abstract

ÖZET Alışveriş kültürü tarihsel süreçte farklı mekânsal düzlemlerde var olmuştur. Zaman içerisinde yaşam şartları, toplum ve kültürel değerlerdeki değişimler tüketim olgusunun da farklılaşmasına dolayısıyla; alışveriş mekanlarında da değişimlerin meydana gelmesine yol açmıştır. Bu bağlamda alışveriş eylemi günümüz şartlarında farklı platformlarda var olmaktadır. Geçmiş dönemlerde alışveriş mekanları ihtiyaca yönelik gerekliliklere erişimi sağlayan mekanlar olurken, günümüz şartlarında bu mekanlar alışverişin ötesinde sosyalleşme ve buluşma alanlarına dönüşmekte; alışveriş eylemi ikinci planda kalmaktadır. Alışveriş eylemine zaman içerisinde teknoloji dahil olmuş ve Covid-19 pandemi süreci içerisinde sanal platformlardaki etkisi yoğunlaşmıştır. Bu gelişme sonrası günümüz alışveriş mekanlarının tasarımları sorgulanmıştır ve alışveriş eyleminde temasın ve mekan sınırlarının olmadığı online alışveriş platformlarına yönelim artmıştır. Yaşanan pandemi sonrası alışveriş merkezlerinden alışveriş eylemi bazında tamamen kopma görülmemesine rağmen bu mekanlar daha çok sosyalleşme mekanları olarak kullanılmaya başlanmıştır. Alışveriş eyleminde online platformlara yönelimdeki artış yapılan çalışmalarda da gözlemlenmektedir. Teknolojinin gelişmesi ile online platformlarda alışveriş de günden güne gelişmektedir. Sanal gerçeklik ve metaverse kavramları günümüzde üzerinde çokça çalışılan, mevcut gerçekliğin taşındığı aynı zamanda yaratılmış bir gerçekliğin oluşturulduğu ortamlar olarak öne çıkmaktadırlar. Alışveriş kültürü de bu platformlara taşınmaktadır. Sanal mağazaların avantaj ve dezavantajları tartışılmakla birlikte birçok meslek grubunun bu platformlarda gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Mekan yaratma sanatı olarak bilinen mimarlık bu mesleklerden biri olarak öne çıkmaktadır. Günümüzde bilinen markaların çoğu bu mecralarda yatırımlar yapmakta ve yatırımlarını gün geçtikçe geliştirmektedirler. Çalışma kapsamında, seçilen markaların sanal platformlardaki mekan tasarımlarına mevcut tasarım yaklaşımlarının yansıtılıp yansıtılmadığı incelenmiştir. Markaların bu mekanlarını tasarlarken sanal alemin sınırsızlığı içinde mimarların eylemleri ve yaklaşımları incelenmiştir. Sanal ortam ve gerçeklik arasındaki bağlam farklı açılardan ele alınmış; karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Gelecekte etkisinin ve kullanıcısının artması beklenen sanal alışveriş platformlarının fiziksel gerçeklikle arasındaki ilişkinin kurgusu ve mimarın rolü üzerine tartışılmıştır.

Keywords

Supporting Institution

Karadeniz Technical University

Ethical Statement

The study adhered to scientific research and publication ethics. Sources used were cited appropriately. Ethical principles were adhered to throughout the study.

References

  1. Baudrillard, J. (2002). Tüketim Toplumu: Söylencelerin ve Yapıların Eleştirisi (H. Deliceçaylı & F. Keskin, Çev.). Ayrıntı Yayınları, s.772.
  2. Bayraktar, B., & Dural, S. (2022). E-Ticaret Sitelerinde Kullanıcı Deneyimi ve Kullanılabilirlik: LC Waikiki Örneği. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri.
  3. Bengtsson, M. (2016). How to plan and perform a qualitative study using content analysis. NursingPlus Open, 2, 8-14.
  4. Carmona, M. (2021). The existential crisis of traditional shopping streets: the sun model and the place attraction paradigm. Journal of Urban Design, 2-29.
  5. Crabtree, B. F. and Miller, W. L. (1999). Doing qualitative research. sage publications
  6. Creswell, J. (2018). Nike's New Flagship Store Aims to Bring Customers Back. The New York Times.
  7. Creswell, J. (2021). Balenciaga Is Reinventing Retail With a Glitch Aesthetic. The New York Times.
  8. Dennis, M. (2019). Robert Kahn'ın American computer scientist. Ansiclopedia Britannica: Erişim adresi: https://www.britannica.com/biography/Robert-Elliot-Kahn

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Architecture (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 31, 2025

Submission Date

September 9, 2025

Acceptance Date

December 14, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 4 Number: 2

APA
Öztürk, A., & Yıldız, C. (2025). ALIŞVERİŞ MEKANLARINDA DEĞİŞEN PARADİGMALAR: FİZİKSEL MEKANDAN SANAL MEKANA. Karesi Journal of Architecture, 4(2), 178-197. https://izlik.org/JA25JH93FH
AMA
1.Öztürk A, Yıldız C. ALIŞVERİŞ MEKANLARINDA DEĞİŞEN PARADİGMALAR: FİZİKSEL MEKANDAN SANAL MEKANA. KJA. 2025;4(2):178-197. https://izlik.org/JA25JH93FH
Chicago
Öztürk, Aslıhan, and Cansu Yıldız. 2025. “ALIŞVERİŞ MEKANLARINDA DEĞİŞEN PARADİGMALAR: FİZİKSEL MEKANDAN SANAL MEKANA”. Karesi Journal of Architecture 4 (2): 178-97. https://izlik.org/JA25JH93FH.
EndNote
Öztürk A, Yıldız C (December 1, 2025) ALIŞVERİŞ MEKANLARINDA DEĞİŞEN PARADİGMALAR: FİZİKSEL MEKANDAN SANAL MEKANA. Karesi Journal of Architecture 4 2 178–197.
IEEE
[1]A. Öztürk and C. Yıldız, “ALIŞVERİŞ MEKANLARINDA DEĞİŞEN PARADİGMALAR: FİZİKSEL MEKANDAN SANAL MEKANA”, KJA, vol. 4, no. 2, pp. 178–197, Dec. 2025, [Online]. Available: https://izlik.org/JA25JH93FH
ISNAD
Öztürk, Aslıhan - Yıldız, Cansu. “ALIŞVERİŞ MEKANLARINDA DEĞİŞEN PARADİGMALAR: FİZİKSEL MEKANDAN SANAL MEKANA”. Karesi Journal of Architecture 4/2 (December 1, 2025): 178-197. https://izlik.org/JA25JH93FH.
JAMA
1.Öztürk A, Yıldız C. ALIŞVERİŞ MEKANLARINDA DEĞİŞEN PARADİGMALAR: FİZİKSEL MEKANDAN SANAL MEKANA. KJA. 2025;4:178–197.
MLA
Öztürk, Aslıhan, and Cansu Yıldız. “ALIŞVERİŞ MEKANLARINDA DEĞİŞEN PARADİGMALAR: FİZİKSEL MEKANDAN SANAL MEKANA”. Karesi Journal of Architecture, vol. 4, no. 2, Dec. 2025, pp. 178-97, https://izlik.org/JA25JH93FH.
Vancouver
1.Aslıhan Öztürk, Cansu Yıldız. ALIŞVERİŞ MEKANLARINDA DEĞİŞEN PARADİGMALAR: FİZİKSEL MEKANDAN SANAL MEKANA. KJA [Internet]. 2025 Dec. 1;4(2):178-97. Available from: https://izlik.org/JA25JH93FH

Creative Commons Lisansı
The papers published in KJA are licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.