CHANGING PARADIGMS IN SHOPPING SPACES: FROM PHYSICAL TO VIRTUAL SPACE

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 178 - 197, 31.12.2025

Aslıhan Öztürk , Cansu Yıldız

Öz

ABSTRACT
Shopping culture has existed in different spatial planes throughout history. Over time, changes in living conditions, society, and cultural values ​​have led to a shift in the phenomenon of consumption, and consequently, changes in shopping venues. In this context, shopping today exists on different platforms.

While shopping venues in the past provided access to essential needs, today these spaces have evolved beyond shopping into spaces for socializing and meeting, with shopping becoming secondary. Technology has gradually become part of the shopping experience, and the impact of virtual platforms has intensified during the Covid-19 pandemic. Following this development, the designs of today's shopping venues have been questioned, and the trend towards online shopping platforms, where contact and spatial boundaries are eliminated, has increased. While shopping malls haven't completely abandoned shopping malls since the pandemic, these spaces have begun to be used more as socializing spaces. Studies have also observed an increase in the shift towards online platforms for shopping. With the advancement of technology, online shopping is also evolving daily. The concepts of virtual reality and the metaverse are currently being studied extensively, emerging as environments where existing reality is simultaneously conveyed and a created reality is created. Shopping culture is also migrating to these platforms. While the advantages and disadvantages of virtual stores are debated, the necessity of these platforms for many professional groups is emerging. Architecture, known as the art of creating spaces, stands out as one such profession. Many well-known brands today are investing in these platforms and expanding their investments daily.

This study examined whether current design approaches are reflected in the space designs of selected brands on virtual platforms. The actions and approaches of architects within the confines of the virtual world while designing these spaces were examined. The context between virtual environments and reality was examined from different perspectives and a comparative analysis was conducted. The relationship between virtual shopping platforms, which are expected to increase in influence and user base in the future, and the role of the architect were discussed.

Anahtar Kelimeler

Shopping , Consumption Spaces , Virtual Stores , Digitalization and Architecture

Etik Beyan

The study adhered to scientific research and publication ethics. Sources used were cited appropriately. Ethical principles were adhered to throughout the study.

Destekleyen Kurum

Karadeniz Technical University

ALIŞVERİŞ MEKANLARINDA DEĞİŞEN PARADİGMALAR: FİZİKSEL MEKANDAN SANAL MEKANA

Öz

ÖZET
Alışveriş kültürü tarihsel süreçte farklı mekânsal düzlemlerde var olmuştur. Zaman içerisinde yaşam şartları, toplum ve kültürel değerlerdeki değişimler tüketim olgusunun da farklılaşmasına dolayısıyla; alışveriş mekanlarında da değişimlerin meydana gelmesine yol açmıştır. Bu bağlamda alışveriş eylemi günümüz şartlarında farklı platformlarda var olmaktadır.
Geçmiş dönemlerde alışveriş mekanları ihtiyaca yönelik gerekliliklere erişimi sağlayan mekanlar olurken, günümüz şartlarında bu mekanlar alışverişin ötesinde sosyalleşme ve buluşma alanlarına dönüşmekte; alışveriş eylemi ikinci planda kalmaktadır. Alışveriş eylemine zaman içerisinde teknoloji dahil olmuş ve Covid-19 pandemi süreci içerisinde sanal platformlardaki etkisi yoğunlaşmıştır. Bu gelişme sonrası günümüz alışveriş mekanlarının tasarımları sorgulanmıştır ve alışveriş eyleminde temasın ve mekan sınırlarının olmadığı online alışveriş platformlarına yönelim artmıştır. Yaşanan pandemi sonrası alışveriş merkezlerinden alışveriş eylemi bazında tamamen kopma görülmemesine rağmen bu mekanlar daha çok sosyalleşme mekanları olarak kullanılmaya başlanmıştır. Alışveriş eyleminde online platformlara yönelimdeki artış yapılan çalışmalarda da gözlemlenmektedir. Teknolojinin gelişmesi ile online platformlarda alışveriş de günden güne gelişmektedir.
Sanal gerçeklik ve metaverse kavramları günümüzde üzerinde çokça çalışılan, mevcut gerçekliğin taşındığı aynı zamanda yaratılmış bir gerçekliğin oluşturulduğu ortamlar olarak öne çıkmaktadırlar. Alışveriş kültürü de bu platformlara taşınmaktadır. Sanal mağazaların avantaj ve dezavantajları tartışılmakla birlikte birçok meslek grubunun bu platformlarda gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Mekan yaratma sanatı olarak bilinen mimarlık bu mesleklerden biri olarak öne çıkmaktadır. Günümüzde bilinen markaların çoğu bu mecralarda yatırımlar yapmakta ve yatırımlarını gün geçtikçe geliştirmektedirler.
Çalışma kapsamında, seçilen markaların sanal platformlardaki mekan tasarımlarına mevcut tasarım yaklaşımlarının yansıtılıp yansıtılmadığı incelenmiştir. Markaların bu mekanlarını tasarlarken sanal alemin sınırsızlığı içinde mimarların eylemleri ve yaklaşımları incelenmiştir. Sanal ortam ve gerçeklik arasındaki bağlam farklı açılardan ele alınmış; karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Gelecekte etkisinin ve kullanıcısının artması beklenen sanal alışveriş platformlarının fiziksel gerçeklikle arasındaki ilişkinin kurgusu ve mimarın rolü üzerine tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Alışveriş , Tüketim Mekanları , Sanal Mağazalar , Dijitalleşme ve Mimarlık

Etik Beyan

Çalışmada bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uyulmuştur. Kullanılan kaynaklara uygun şekilde atıfta bulunulmuştur. Çalışma boyunca etik ilkelere riayet edilmiştir.

Destekleyen Kurum

Karadeniz Teknik Üniversitesi

Kaynakça

• Baudrillard, J. (2002). Tüketim Toplumu: Söylencelerin ve Yapıların Eleştirisi (H. Deliceçaylı & F. Keskin, Çev.). Ayrıntı Yayınları, s.772.
• Bayraktar, B., & Dural, S. (2022). E-Ticaret Sitelerinde Kullanıcı Deneyimi ve Kullanılabilirlik: LC Waikiki Örneği. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri.
• Bengtsson, M. (2016). How to plan and perform a qualitative study using content analysis. NursingPlus Open, 2, 8-14.
• Carmona, M. (2021). The existential crisis of traditional shopping streets: the sun model and the place attraction paradigm. Journal of Urban Design, 2-29.
• Crabtree, B. F. and Miller, W. L. (1999). Doing qualitative research. sage publications
• Creswell, J. (2018). Nike's New Flagship Store Aims to Bring Customers Back. The New York Times.
• Creswell, J. (2021). Balenciaga Is Reinventing Retail With a Glitch Aesthetic. The New York Times.
• Dennis, M. (2019). Robert Kahn'ın American computer scientist. Ansiclopedia Britannica: Erişim adresi: https://www.britannica.com/biography/Robert-Elliot-Kahn
• Fine, B., Heasman, M., & Wright, J. (1995). Consumption in the Age of Affluence: The World of Food. Routledge.
• Fossey, E., Harvey, C., McDermott, F. and Davidson, L. (2002). Understanding and evaluating qualitative research. Australian and New Zealand journal of psychiatry, 36(6), 717-732.
• Gönülal, M. (2022). Marka iletişimi açısından yeni bir kanal olarak metaverse [Yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Guba, E. G. and Lincoln, Y. S. (1994). Competing paradigms in qualitative research. Handbook of qualitative research, 2(105), 163-194.
• Gucci. (2022). Gucci Vault and Gucci Town. https://www.gucci.com
• Immersive Learning News. (2022, January 5). H&M opens its first store in the metaverse.
• Klenke, K. (2016). Qualitative research in the study of leadership. Emerald Group Publishing Limited.
• Laudon, K. C., & Traver, C. G. (2022). E-commerce: business, technology, society (17th ed.). Pearson.
• LC Waikiki. (2023). Kurumsal Web Sitesi. https://www.lcwaikiki.com
• Lin, Y. (2021). Retail vacancy and urban resilience in the post-COVID city. Journal of Urban Affairs. Advance online publication
• Marketing-Interactive. (2022, February 15). Can the metaverse help Victoria’s Secret with a comeback
• McKinsey & Company. (2021, December). The winning formula: What it takes to build leading omnichannel operations. McKinsey & Company.
• Metin, O., & Ünal, Ş. (2022). İçerik analizi tekniği: İletişim bilimlerinde ve sosyolojide doktora tezlerinde kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 273–294.
• Nike Inc. (2022). Welcome to .SWOOSH. https://www.nike.com
• Seale, C. (1999). Quality in qualitative research. Qualitative Inquiry, 5(4), 465-478.
• Seixas, B. V., Smith, N., & Mitton, C. (2018). The qualitative descriptive approach in international comparative studies: Methodological reflections. International Journal of Health Policy and Management, 7(6), 533–536.
• Özcan, E. N. (2022). Alışveriş merkezleri ve alışveriş caddelerinin dönüşümünde gelecek yaklaşımları (Yüksek lisans tezi, İstanbul Gedik Üniversitesi). Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Mimarlık Tezli Yüksek Lisans Programı.
• Uzun, C. N. (2008). Kent Mekânının Üretiminde Küresel Aktörlerin Rolü ve İstanbul Örneği. Planlama Dergisi, 2, 35–44.
• Pamuk, E. (2022). Metaverse ve Sanal Mağazacılık: Yeni Bir Tüketim Alanı. Yeni Medya Araştırmaları Dergisi, 6(2), 45–60.
• Zukin, S. (2004). Point of Purchase: How Shopping Changed American Culture. Routledge.
• URL2 https://www.marketingturkiye.com.tr/haberler/metaverse-kanac-artirma/
• URL3 https://ganter-group.com/en/references/retail/balenciaga/
• URL4 https://www.digitaltalks.org/2018/11/21/nike-new-yorkta-ozel-bir-magaza-aciyor/
• URL5 https://www.alem.com.tr/foto-galeri/gucciden-sohoda-ilk-magaza-873687/4
• URL6 https://www.youtube.com/watch?v=iK3pjVDUh2o
• URL7 https://istanbulcevahir.com/magazalar/lc-waikiki/
• URL8 https://convergetechmedia.com/nikes-metaverse-store-paves-a-pathway-into-the- future/?utm_source=chatgpt.com
• URL9 https://www.wip-news.com/news/articleView.html?idxno=7259
• URL10 https://www.youtube.com/watch?v=0g4eV8LN6Nw
• URL11 https://maltepepiazzaavm.com/tr/kat-plani/ziraat-bankasi-atm
• URL12https://yandex.com.tr/maps/org/gucci/196937765328/?ll=28.993252%2C41.047619&z=16
• URL13 https://medium.com/marketing-in-the-age-of-digital/augmented-reality-can-be-real- gucci-304dc41e8551
• URL14 https://www.pazarlamasyon.com/nike-kullanici-deneyimi-ile-nasil-yenilik-yapiyor
• URL 15 https://www.pazarlamasyon.com/h-m-metaverse-dunyasindaki-ilk-magazasini-acti