KARADENİZ BÖLGESİ’NDEKİ BELEDİYELERİN ETKİNLİKLERİNİN VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ

Year 2025, Volume: 27 Issue: 49, 779 - 805, 29.08.2025

Şahin Murat Yegin , Banu Bolayır

https://doi.org/10.18493/kmusekad.1532939

Abstract

Bu çalışma, Karadeniz Bölgesi’ndeki 18 belediyenin birbirlerine kıyasla ne derece etkin olduklarını ölçmeyi amaçlamaktadır. Belediyelerin birbirine kıyasla etkinliklerini ölçmek için Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemi kullanılmıştır. Etkinlik değerlerini hesaplamak için VZA modellerinden girdi yönelimli CCR ve BCC modelleri, CCR modellerinin çözümü sonucunda etkin olmayan belediyeler için girdi yönelimli dual CCR modelleri kurulmuştur. Çalışmada girdi değişkenleri; mal ve hizmet alım giderleri, personel giderleri, sermaye giderleri, çıktı değişkenleri ise teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, vergi gelirleri, diğer gelirler olarak belirlenmiştir. Modellerin çözümünde LINDO 6.1 programı kullanılmıştır. CCR ve BCC modellerinin çözümlerine göre; Bartın, Bayburt, Bolu, Çorum, Düzce, Karabük, Kastamonu, Ordu, Rize, Samsun, Sinop, Tokat ve Trabzon belediyeleri tam etkin, Amasya, Artvin, Giresun, Gümüşhane ve Zonguldak belediyeleri tam etkin değildir. Dual CCR modellerinin çözümlerine göre; Bartın, Bolu, Çorum, Düzce, Karabük, Ordu, Samsun, Sinop, Tokat ve Trabzon belediyeleri tam etkin, Amasya, Artvin, Bayburt, Giresun, Gümüşhane, Kastamonu, Rize ve Zonguldak belediyeleri tam etkin değildir. Ayrıca dual CCR modellerinin çözümlerinden, etkin olmayan belediyelerin etkin olması için yeni girdi değerleri bulunmuştur.

Keywords

Veri Zarflama Analizi , Etkinlik Ölçümü , Yerel Yönetimler , Belediyeler

Ethical Statement

The data were obtained from the 2019 activity reports of municipalities in the Black Sea Region. The activity reports of Bayburt Municipality and Gümüşhane Municipality, which were not published on their official websites, were obtained through the university after receiving permission from the Scientific Research and Publication Ethics Board of Gümüşhane University with decision number 2020/11 dated 11.18.2020.

Thanks

The study is derived from the master's thesis and has not been sent for evaluation and publication anywhere. We thank you for your efforts and wish you good work.

EVALUATION OF EFFECTIVENESS OF MUNICIPALITIES IN BLACK SEA REGION WITH DATA ENVELOPMENT ANALYSIS

Abstract

This study aims to measure to what extent 18 municipalities in the Black Sea Region are effective compared to each other. The Data Envelopment Analysis (DEA) method was employed to measure the effectiveness of municipalities in comparison to each other. To calculate effectiveness values, the input-oriented CCR and BCC models from DEA models, as well as the input-oriented dual CCR models for ineffective municipalities were established based on the CCR model results. In the present study, input variables were determined as goods and services procurement expenses, personnel expenses, and capital expenses, while output variables were determined as enterprise and property revenues, tax revenues, and other revenues. The LINDO 6.1 software program was used in the solution of the models. According to the solutions of CCR and BCC models, the municipalities of Bartın, Bayburt, Bolu, Çorum, Düzce, Karabük, Kastamonu, Ordu, Rize, Samsun, Sinop, Tokat, and Trabzon are fully effective, while Amasya, Artvin, Giresun, Gümüshane, and Zonguldak are not. According to the solutions of dual CCR models, the municipalities of Bartın, Bolu, Çorum, Düzce, Karabük, Ordu, Samsun, Sinop, Tokat, and Trabzon are fully effective, while Amasya, Artvin, Bayburt, Giresun, Gümüşhane, Kastamonu, Rize, and Zonguldak are not. Moreover, the dual CCR model results suggested new input values for the ineffective municipalities to achieve effectiveness.

Keywords

Data Envelopment Analysis , Effectiveness Measurement , Local Governments , Municipality

References

• Afonso, A. and Fernandes, S. (2008). Assessing and Explaining the Relative Efficiency of Local Government. The Journal of Socio-Economics, 37(5), 1946-1979.
• Altın, F. (2015). Sağlık Sektöründeki İşletmelerin Finansal Kriz Öncesi ve Sonrası Performanslarının Veri Zarflama Analizi İle Değerlendirilmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(11), 163-185.
• Arıkboğa, Ü. (2016). Türkiye’de Belediyelerin Gelir Yapısı: Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(33), 276-297.
• Ayanoğlu, Y., Atan, M. and Beylik, U. (2010). Hastanelerde Veri Zarflama Analizi (VZA) Yöntemiyle Finansal Performans Ölçümü ve Değerlendirilmesi. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 2(2), 40-62.
• Aydemir, M. and Bayram, N. (2018). Study on Relative Efficiency with Data Envelopment Analysis: Metropolitan Municipalities in Turkey. M.K. Terzioğlu (Ed.), In Econometrics: Methods & Applications (pp. 47-62). Ankara: Gazi Publishing.
• Avcı, S., Şaşmaz, E. and Aladağ, Z. (2020). İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması’na Göre Türkiye’deki 1. Düzey Bölge Belediyelerinin Katı Atık Yönetiminin Değerlendirilmesi. Veri Bilimi, 3(1), 33-40.
• Balaguer‐Coll, M.T., Prior, D. and Tortosa‐Ausina, E. (2007). On the Determinants of Local Government Performance: A Two‐Stage Nonparametric Approach. European Economic Review, 51(2), 425‐451.
• Banker, R.D., Charnes, A. and Cooper, W.W. (1984). Some Models for Estimating Technical and Scale Inefficiencies in Data Envelopment Analysis. Management Science, 30(9), 1078-1092.
• Başar, S., Eren, M. and Eren, M. (2015). Ülkelerin İnsani Gelişmişlik Endeksi Değişkenlerine Göre Etkinliklerinin İncelenmesi. S. Sarı, A.H. Gencer ve İ. Sözen (Ed.), International Conference on Eurasian Economies içinde (ss. 846-854), 9-11 Eylül 2015, Kazan, Rusya.
• Başkaya, Z. and Öztürk, B.A. (2005). Bireysel Performansın Göreli Etkinliğinin Ölçülmesinde Veri Zarflama Analizi ve Bir Alışveriş Merkezi Giyim Çalışanları Üzerinde Uygulanması. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(1), 15-31.
• Behdioğlu, S. and Özcan, G. (2009). Veri Zarflama Analizi ve Bankacılık Sektöründe Bir Uygulama. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 301-326.
• Bolayır, B. and Keyifli, N. (2022). E-Devlet Uygulamalarının Yolsuzluk Üzerindeki Etkisinin Veri Zarflama Analizi Yöntemiyle İncelenmesi: OECD Ülkeleri Örneği. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12(1), 1-18.
• Boussofiane, A., Dyson, R.G. and Thanassoulis, E. (1991). Applied Data Envelopment Analysis. European Journal of Operational Research, 52(1), 1-15.
• Bowlin, W.F. (1998). Measuring Performance: An Introduction to Data Envelopment Analysis (DEA). The Journal of Cost Analysis, 15(2), 3-27.
• Cavlak, H. (2021). Etkinlik, Etkililik, Verimlilik, Kârlılık, Performans: Kavramsal Bir Çerçeve ve Karşılaştırma. Journal of Research in Business, 6(1), 99-126.
• Charnes, A., Cooper, W.W. and Rhodes, E. (1978). Measuring the Efficiency of Decision Making Units. European Journal of Operational Research, 2(6), 429-444.
• Colbert, A., Levary, R.R. and Shaner, M.C. (2000). Determining the Relative Efficiency of MBA Programs Using DEA. European Journal of Operational Research, 125(3), 656-669.
• Cooper, W.W., Seiford, L.M. and Zhu, J. (2004). Data Envelopment Analysis: History, Models and Interpretations. W.W. Cooper, L.M. Seiford and J. Zhu (Ed.), In Handbook on Data Envelopment Analysis (pp. 1-39). Boston: Kluwer Academic Publisher.
• Cumhur, Y. (2017). Türkiye’deki İl Belediyelerinin Etkinliklerinin 2009 Yerel Seçimleri Özelinde Veri Zarflama Analizi Yöntemi İle Değerlendirilmesi. Çağdaş Yerel Yönetimler, 26(4), 1-41.
• Çağlar, A. (2003). Veri Zarflama Analizi ile Belediyelerin Etkinlik Ölçümü. (Doctoral dissertation). Hacettepe Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Çağlar Onbaşıoğlu, D. (2021). The Turkish Cypriot Municipalities’ Productivity and Performance: An Application of Data Envelopment Analysis and The Tobit Model. Journal of Risk and Financial Management, 14(9), 407.
• Çiçek, Ş.E., Dikmen, S. and Arslan, P. (2015). Türkiye’de Belediyelerin Performansının Harcama Yapıları Açısından Analizi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 11(24), 59-74.
• De Borger, B. and Kerstens, K. (1996). Cost Efficiency of Belgian Local Governments: A Comparative Analysis of FDH, DEA, and Econometric Approaches. Regional Science and Urban Economics, 26(2), 145-170.
• De Borger, B., Kerstens, K., Moesen, W. and Vanneste, J. (1994). Explaining Differences in Productive Efficiency: An Application to Belgian Municipalities. Public Choice, 80(3/4), 339-358.
• Demir, K.A. (2019). Belediye Hizmetlerinin Özelleştirilmesi: Şirketleşen Belediye Uygulaması. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(02), 1-25.
• Doğan, N.Ö. (2006). Veri Zarflama Analizi ile Belediyelerde Performans Ölçümü: Kapadokya Bölgesi Örneği. (Master’s thesis). Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.
• Elitaş, C. and Ağca, V. (2006). Firmalarda Çok Boyutlu Performans Değerleme Yaklaşımları: Kavramsal Bir Çerçeve. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 343-370.
• Ergülen, A., Bolayır, B. and Harmankaya, İ. (2019). Veri Zarflama Analizi Yöntemiyle Yükseköğretim Kurumlarının Performanslarının Değerlendirilmesi: Karadeniz Bölgesi Örneği. B. Nazır, P. Hayaloğlu, M.A. Tüzen, B. Sarıkaya, İ. Çalık, H.G. Beken, E. Kütükoğlu, M. Ayyıldız ve A. Gençosmanoğlu (Ed.), II. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi (USBK) Gümüşhane içinde (ss. 1403-1418), 7-9 Kasım 2019, Gümüşhane, Türkiye.
• Ergülen, G., Ergülen, A. and Ünal, Z. (2022). Veri Zarflama Analizi Yöntemi ile Konya Ovası Projesi İlleri Belediyelerinin Etkinlik Analizi. M.Ç. Sönmez ve P. Göker (Ed.), 8. Uluslararası Akademik Araştırmalar Kongresi (ICAR) içinde (ss. 137-143), 22-24 Haziran 2022, Elazığ, Türkiye.
• Ergülen, A., Ünal, Z. and Harmankaya, İ. (2020). Girişimcilik Kültürünün Gelişimine Yerel Yönetimlerin Katkısı: Türkiye’deki Büyükşehir Belediyelerinin Etkinliklerinin Veri Zarflama Analiziyle Değerlendirilmesi. International Journal of Entrepreneurship and Management Inquiries, 4(6), 49-63.
• Ertaş, H. and Atalay, İ. (2016). Yerel Yönetimlerde Performans Yönetimi. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, (12), 70-82.
• Evin, H. and Özdemir, A. (2022). Büyükşehirlerin Katı Atık Yönetimi Etkinliğinin Veri Zarflama Analizi Kullanılarak Ölçülmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (42), 389-421.
• Güner, S., Taşkın, K. and Gürler, G. (2017). Şehir İçi Toplu Taşıma Hatlarının Hizmet Etkinliğinin Veri Zarflama Analizi ile Ölçülmesi: Özel ve Kamu İşletmelerinin Karşılaştırılması. İşletme Bilimi Dergisi, 5(3), 127-145.
• Güneş, İ. and Akdoğan, M. (2007). Büyükşehir Belediye Hizmetlerinin Göreli Etkinlik Analizi. Çağdaş Yerel Yönetimler, 16(4), 39-66.
• Haas, D.A. and Murphy, F.H. (2003). Compensating for Non-Homogeneity in Decision-Making Units in Data Envelopment Analysis. European Journal of Operational Research, 144(3), 530-544.
• İlkay, M. and Doğan, N. (2009). Veri Zarflama Analizi ile Kapadokya Bölgesindeki Belediyelerin Etkinlik Ölçümü: 2004 ve 2008 Yıllarına İlişkin Bir Karşılaştırma. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (32), 191-218.
• Kabakuş, A. (2014). Türkiye’deki Büyükşehirlerin İlçe Belediyelerine Göre E-Belediye Hizmetlerinde Etkinliğinin Veri Zarflama Analizi ile Ölçülmesi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(3), 307-324.
• Kaplan, M., Çelik, T. and Tekeli, R. (2006). Türkiye’de Büyükşehir Belediyelerinin Performanslarının Ampirik Analizi, 2002-2004. İ.G. Yumuşak (Ed.), Kocaeli Üniversitesi, 5. Bilgi, Ekonomi ve Yönetim Kongresi içinde (679- 692), Cilt 5, 3-5 Kasım 2006, Kocaeli, Türkiye.
• Karahan, M. and Akdağ, R. (2014). Veri Zarflama Analiziyle Hizmet Etkinliği Ölçümü: Diyarbakır Diski Örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 31(1), 179-187.
• Kaygısız Ertuğ, Z. and Girginer, N. (2015). Financial Efficiency Analysis of Metropolitan Municipalities with Integrated DEA and GRA: The Case of Turkey. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (15), 411-428.
• Kaygısız, Z. and Girginer, N. (2011a). Belediye Hizmetlerinin Maliyet Etkinliklerinin Değerlendirilmesi: Eskişehir Odunpazarı Belediyesinde Bir Uygulama. Endüstri Mühendisliği Dergisi, 22(4), 35-47.
• Kaygısız, Z. and Girginer, N. (2011b). Maliyet Etkinlik Analizi: Türkiye’deki Büyükşehir Belediyelerinde Uygulama. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 6(2), 309-342.
• Kıyıldı, R.K. and Karaşahin, M. (2006). Türkiye’deki Hava Alanlarının Veri Zarflama Analizi İle Altyapı Performansının Değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(3), 391-397.
• Kocakalay, Ş. and Işık, A. (2003). Veri Zarflama Analizi. Dumlupınar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, (5), 163-171.
• Lima, P.A., Paião Júnior, G.D., Santos, T.L., Furlan, M., Battistelle, R.A., Silva, G.H., Ferraz, D. and Mariano, E.B. (2022). Sustainable Human Development at the Municipal Level: A Data Envelopment Analysis Index. Infrastructures, 7(2), 12.
• Oruç, K.O. (2008). Veri Zarflama Analizi ile Bulanık Ortamda Etkinlik Ölçümleri ve Üniversitelerde Bir Uygulama. (Doctoral dissertation). Isparta Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
• Öncel, A. and Şimşek, S. (2011). Türkiye’de Bölgelerarası Kaynak Kullanım Etkinliğinin Veri Zarflama Analizi Yöntemiyle Ölçülmesi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (37), 87-119.
• Özden, Ü.H. (2008). Veri Zarflama Analizi (VZA) ile Türkiye’deki Vakıf Üniversitelerinin Etkinliğinin Ölçülmesi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 37(2), 167-185.
• Park, S., Yoon, K. and Lee, M. (2021). Healthy City Project: An Application of Data Envelopment Analysis. Risk Management and Healthcare Policy, 14, 4991-5003.
• Pereira, M.A. and Marques, R.C. (2021). Technical and Scale Efficiency of the Brazilian Municipalities’ Water and Sanitation Services: A Two-Stage Data Envelopment Analysis. Sustainability, 14(1), 199.
• Poyraz, E. (2017). Yerel Yönetimlerde Siyasal Katılım ve Temsiliyet Sorunsalı Üzerine Bir Değerlendirme: Belediye Meclislerinin Etkinliği. Al-Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 136-146.
• Prieto, A.M. and Zofio, J.L. (2001). Evaluating Effectiveness in Public Provision of Infrastructure and Equipment: The Case of Spanish Municipalities. Journal of Productivity Analysis, 15, 41-58.
• Sarı, N.B. (2010). Belediye Toplu Taşıma Hizmetlerinin Etkinliğinin Veri Zarflama Analizi ile Ölçümü ve İyileştirilmesi. (Master’s thesis). Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana.
• Sousa, M.D.C.S.D. and Stošić, B. (2005). Technical Efficiency of the Brazilian Municipalities: Correcting Nonparametric Frontier Measurements for Outliers. Journal of Productivity Analysis, 24, 157-181.
• Tepe, M. (2006). Kıyaslama Çalışmasında Veri Zarflama Analizi Kullanımı. (Master’s thesis). İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Tupper, H.C. and Resende, M. (2004). Efficiency and Regulatory Issues in the Brazilian Water and Sewage Sector: An Empirical Study. Utilities Policy, 12(1), 29-40.
• Vatansever, K. and Öztemiz, H.H. (2020). Alanya Belediyesi Hizmet Birimlerinin Maliyet Etkinliği: Veri Zarflama Analizi Uygulaması. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(2), 1505-1523.
• Woodbury, K. and Dollery, B. (2004). Efficiency Measurement in Australian Local Government: The Case of New South Wales Municipal Water Services. Review of Policy Research, 21(5), 615-636.
• Yıldırım, E. (2010). Veri Zarflama Analizinde Girdi ve Çıktıların Belirlenmesindeki Kararsızlık Problemi için Temel Bileşenler Analizine Dayalı Bir Çözüm Önerisi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 39(1), 141-153.
• Yılmaz, V. and Telsaç, C. (2021). Yerel Yönetimler ve Katılım. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (40), 235-254.
• Yolalan, R. (1993). İşletmeler Arası Göreli Etkinlik Ölçümü. Ankara: Milli Prodüktivite Merkezi Yayınları.
• Yükçü, S. and Atağan, G. (2009). Etkinlik, Etkililik ve Verimlilik Kavramlarının Yarattığı Karışıklık. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(4), 1-13.