GÜMRÜK MÜŞAVİR YARDIMCILIĞI MESLEKİ YETERLİLİK YAZILI SINAVININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Year 2026, Volume: 28 Issue: 51 , 192 - 212 , 20.04.2026

Mustafa Hünkaroğlu

https://doi.org/10.18493/kmusekad.1636749

https://izlik.org/JA24EJ29AC

Abstract

Dış ticaret, ekonomik kalkınmayı destekleyen ve döviz girdilerini artırarak ekonomik istikrar sağlayan stratejik bir sektördür. Bu bağlamda, gümrük müşavirliği ve yardımcılığı, dış ticaret işlemlerinin uluslararası standartlara uygun yürütülmesinde kritik bir rol oynar. Türkiye’de gümrük müşavirliği, 1909 yılında yasal çerçeveye kavuşmuş, 1927 yılında mesleki yeterlilik sınavı şartı getirilmiştir. Dokuman analizi ve karşılaştırma analizi kullanılan araştırmada, 2012-2024 yılları arasındaki gümrük müşavir yardımcılığı yazılı sınavları incelenerek, sınavların gümrük mevzuatına ve dış ticaret bölümü müfredatına uyumu değerlendirilmektedir. Sonuçlar, sınav sorularının %70'inin gümrük mevzuatı, %20'sinin genel yetenek ve kültür, %10'unun ise Kaçakçılıkla Mücadele konularına ait olduğunu göstermektedir. Türkiye’de 79 üniversite, 111 meslek yüksekokulunda dış ticaret ön lisans eğitimi verildiği, bu bölümlerin zorunlu ders içerik analizlerinde genel yetenek ve kültür bilgisi ile gümrük mevzuatı bilgisinin %100 oranında yer aldığı, ancak Kaçakçılıkla Mücadele derslerinin yalnızca %0,09 oranında bulunduğu belirlenmiş olup, bu konudaki soru oranlarının artırılması ve müfredat uyumunun güçlendirilmesi, mesleki yeterlilik ve eğitimin etkinliğini artıracaktır.

Keywords

Meslek , Mesleki Yeterlilik Sınavı , Gümrük Müşavir Yardımcılığı , Dış Ticaret Bölümü

EVALUATION OF THE PROFESSIONAL QUALIFICATION WRITTEN EXAM FOR ASSISTANT CUSTOMS CONSULTANTSE

https://izlik.org/JA24EJ29AC

Abstract

Foreign trade is a strategic sector that supports economic development and enhances economic stability by increasing foreign exchange inflows. In this context, customs brokerage and assistantship play a critical role in ensuring that foreign trade operations are conducted in compliance with international standards. In Turkey, customs brokerage gained legal recognition in 1909, and a professional qualification exam requirement was introduced in 1927. This study, employing document analysis and comparative analysis methods, examines the written exams for customs brokerage assistantship between 2012 and 2024 to evaluate their alignment with customs regulations and the curricula of foreign trade programs. The results indicate that 70% of the exam questions pertain to customs regulations, 20% to general aptitude and cultural knowledge, and 10% to anti-smuggling topics. It was found that while 79 universities and 111 vocational schools in Turkey offer associate degree programs in foreign trade, anti-smuggling courses are included in only 0.09% of mandatory curricula. Increasing the proportion of questions on anti-smuggling topics and strengthening curriculum alignment would significantly enhance professional qualifications and the effectiveness of education.

Keywords

Profession , Professional Qualification Exam , Assistant Customs Consultant , Foreign Trade Department

References

• Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368–388.
• Brante, T. (2011). Professions as science-based occupations. Professions and Professionalism, 1(1).
• Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE Publications.
• Cruess, S. R., Johnston, S., & Cruess, R. L. (2004). “Profession”: A working definition for medical educators. Teaching and Learning in Medicine, 16(1), 74–76.
• Dereli, D. D. (2018). Türkiye’de dış ticaret ile ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisi (1969–2016). Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 16(3), 279–289.
• European Union. (2023). Customs and trade facilitation in the EU. https://europa.eu
• Evetts, J. (2003). The sociological analysis of professionalism: Occupational change in the modern world. International Sociology, 18(2), 395–415.
• Flick, U. (2018). An introduction to qualitative research (6th ed.). SAGE Publications.
• Gümrük Kanunu. (1999). 4458 sayılı Gümrük Kanunu. Resmî Gazete (Sayı: 23866, 27 Ekim 1999). https://www.mevzuat.gov.tr
• Gümrük Yönetmeliği. (2009). Resmî Gazete (Sayı: 27369, 7 Ekim 2009). https://www.mevzuat.gov.tr
• Güredin, E. (2014). Denetim ve güvence hizmetleri (14. baskı). Türkmen Kitabevi.
• Hünkaroğlu, M. (2022). Kurumsal etik kodların performans denetimi (Yayımlanmamış doktora tezi). Avrasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• International Trade Centre. (2023). Empowering trade professionals. https://intracen.org
• İstanbul Gümrük Müşavirleri Derneği. (2024). Mesleğimizin tarihçesi. https://www.igmd.org.tr/meslegimizin- tarihcesi_tarihce_sayfasi
• Kurt, A. A. (Ed.). (2013). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anadolu Üniversitesi Yayını.
• Sain, H., & Bozyiğit, S. (2020). Gümrük idaresinden hizmet alan firmaların karşılaştığı etik dışı davranışlar: Mersin ili örneği. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 1–20.
• Saks, M. (2012). Defining a profession: The role of knowledge and expertise. Professions and Professionalism, 2(1).
• Şimşek, A. (Ed.). (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Anadolu Üniversitesi Yayını.
• Tanısalı, K. (2022). Gümrük müşavir yardımcılığı geçmiş yıllar sınav analizleri. https://www.ktgegitim.com/haberler/2022-ktg-egitim-gumruk-musavir-yardimciligi-gecmis-yillar-sinav- analizleri2012-yilindan-2021-yilina-kadar-8355
• World Trade Organization. (2023). World trade report. https://wto.org
• Yavan, S. (2022). Bhagwati tarafından önerilen beyin göçü vergisinin uygulanabilirliğinin analizi. Sosyoekonomi, 30(51), 511–536.
• Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). SAGE Publications.
• Zerenüz, M., & Taşdelen, V. (2024). Değerler eğitiminin ortaya çıkışı, gelişimi ve temel sorunlarının incelenmesi. In UYSAD 13th International Management and Social Research Conference Proceedings Book (pp. 93–105).