Review

Nörolojik Bozukluklarda Bağırsak-Beyin Ekseni ve Mikrobiyota Temelli Beslenme Yaklaşımları: Anlatısal Derleme

Volume: 4 Number: 3 September 30, 2026
TR EN

Nörolojik Bozukluklarda Bağırsak-Beyin Ekseni ve Mikrobiyota Temelli Beslenme Yaklaşımları: Anlatısal Derleme

Abstract

Son yıllarda, bağırsak mikrobiyotası ile merkezi sinir sistemi arasındaki çift yönlü iletişim ağı olan bağırsak-beyin ekseni, nörolojik hastalıklarla ilişkili fizyolojik mekanizmaların daha iyi anlaşılmasında önemli bir araştırma alanı haline gelmiştir. Mikrobiyotada meydana gelen dengesizliklerin inflamasyon süreçlerini tetiklediği, immün yanıtı modüle ettiği ve nörotransmitter üretimini etkilediği; bu durumun ise Parkinson, Alzheimer, multipl skleroz, depresyon, anksiyete ve otizm spektrum bozuklukları gibi çeşitli nörolojik hastalıklarla ilişkili olabileceği öne sürülmektedir. Bu anlatısal derlemede, mikrobiyota temelli beslenme yaklaşımlarının söz konusu hastalık süreçlerine olan etkisi güncel literatür doğrultusunda değerlendirilmiştir. Literatür taraması, 2010–2024 yılları arasında PubMed, ScienceDirect ve Google Akademik veri tabanlarında gerçekleştirilmiştir. Tarama sürecinde Türkçe ve İngilizce olarak “bağırsak-beyin ekseni”, “gut-brain axis”, “mikrobiyota”, “microbiota”, “beslenme müdahaleleri”, “nutrition interventions” ve “nörolojik hastalıklar” anahtar kelimeleri kullanılmıştır. Derlemeye tam metnine erişilebilen, bağırsak-beyin ekseni ve beslenme ilişkisini nörolojik hastalıklar bağlamında ele alan insan ve deneysel araştırmalar ile derleme çalışmaları dahil edilmiştir. Editöre mektup, özet bildiri, tez çalışmaları ve konu ile doğrudan ilişkili olmayan yayınlar dışlanmıştır. Elde edilen bulgular, mikrobiyal çeşitliliği destekleyen beslenme modellerinin, özellikle prebiyotik ve probiyotik yönünden zengin diyetlerin; nöroinflamasyonu azaltmada, sinir hücreleri arasındaki iletişimi güçlendirmede ve bilişsel fonksiyonları korumada etkili olabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte, bu yaklaşımların klinik pratikte uygulanabilirliğine ilişkin kanıtların hâlen sınırlı olması, daha fazla insan temelli ve kontrollü araştırmaya olan ihtiyacı ortaya koymaktadır. Bu derleme, sağlık profesyonellerine bağırsak-beyin ekseni ve beslenme temelli müdahaleler konusunda güncel bilgi sunmayı ve bu alandaki farkındalığı artırmayı amaçlamaktadır.

Keywords

Ethical Statement

Bu derleme çalışması, mevcut literatürün incelenmesi üzerine yapılmıştır. Çalışmada insan katılımcılar kullanılmadığı için etik onay gerekliliği bulunmamaktadır.

References

  1. Agirman, G., & Hsiao, E. Y. (2021). SnapShot: The microbiota-gut-brain axis. Cell, 184(9), 2524–2524.e1. https://doi.org/10.1016/j.cell.2021.03.022
  2. Ahmed, H., Leyrolle, Q., Koistinen, V., et al. (2022). Microbiota-derived metabolites as drivers of gut-brain communication. Gut Microbes, 14(1), 2102878. https://doi.org/10.1080/19490976.2022.2102878
  3. Akbari, E., Asemi, Z., Daneshvar Kakhaki, R., Bahmani, F., Kouchaki, E., Tamtaji, O. R., Hamidi, G. A., & Salami, M. (2016). Effect of probiotic supplementation on cognitive function and metabolic status in Alzheimer’s disease: A randomized, double-blind and controlled trial. Frontiers in Aging Neuroscience, 8, 256. https://doi.org/10.3389/fnagi.2016.00256
  4. Appleton, J. (2018). The gut-brain axis: Influence of microbiota on mood and mental health. Integrative Medicine (Encinitas), 17(4), 28–32.
  5. Ashique, S., Mohanto, S., Ahmed, M. G., et al. (2024). Gut-brain axis: A cutting-edge approach to target neurological disorders and potential synbiotic application. Heliyon, 10(13), e34092. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e34092
  6. Ayten, Ş., & Bilici, S. (2024). Modulation of gut microbiota through dietary intervention in neuroinflammation and Alzheimer's and Parkinson's diseases. Current Nutrition Reports, 13(2), 82–96. https://doi.org/10.1007/s13668-024-00539-7
  7. Bistas, K. G., & Tabet, J. P. (2023). The benefits of prebiotics and probiotics on mental health. Cureus, 15(8), e43217. https://doi.org/10.7759/cureus.43217
  8. Chen, Y., Zhou, J., & Wang, L. (2021). Role and mechanism of gut microbiota in human disease. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology, 11, 625913. https://doi.org/10.3389/fcimb.2021.625913

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

​Internal Diseases Nursing​

Journal Section

Review

Publication Date

September 30, 2026

Submission Date

February 20, 2026

Acceptance Date

June 16, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 4 Number: 3

APA
Dağ, Y. (2026). Nörolojik Bozukluklarda Bağırsak-Beyin Ekseni ve Mikrobiyota Temelli Beslenme Yaklaşımları: Anlatısal Derleme. Kapadokya Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(3), 975-991. https://izlik.org/JA32US85BA
AMA
1.Dağ Y. Nörolojik Bozukluklarda Bağırsak-Beyin Ekseni ve Mikrobiyota Temelli Beslenme Yaklaşımları: Anlatısal Derleme. CJHS. 2026;4(3):975-991. https://izlik.org/JA32US85BA
Chicago
Dağ, Yağmur. 2026. “Nörolojik Bozukluklarda Bağırsak-Beyin Ekseni Ve Mikrobiyota Temelli Beslenme Yaklaşımları: Anlatısal Derleme”. Kapadokya Sağlık Bilimleri Dergisi 4 (3): 975-91. https://izlik.org/JA32US85BA.
EndNote
Dağ Y (September 1, 2026) Nörolojik Bozukluklarda Bağırsak-Beyin Ekseni ve Mikrobiyota Temelli Beslenme Yaklaşımları: Anlatısal Derleme. Kapadokya Sağlık Bilimleri Dergisi 4 3 975–991.
IEEE
[1]Y. Dağ, “Nörolojik Bozukluklarda Bağırsak-Beyin Ekseni ve Mikrobiyota Temelli Beslenme Yaklaşımları: Anlatısal Derleme”, CJHS, vol. 4, no. 3, pp. 975–991, Sept. 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA32US85BA
ISNAD
Dağ, Yağmur. “Nörolojik Bozukluklarda Bağırsak-Beyin Ekseni Ve Mikrobiyota Temelli Beslenme Yaklaşımları: Anlatısal Derleme”. Kapadokya Sağlık Bilimleri Dergisi 4/3 (September 1, 2026): 975-991. https://izlik.org/JA32US85BA.
JAMA
1.Dağ Y. Nörolojik Bozukluklarda Bağırsak-Beyin Ekseni ve Mikrobiyota Temelli Beslenme Yaklaşımları: Anlatısal Derleme. CJHS. 2026;4:975–991.
MLA
Dağ, Yağmur. “Nörolojik Bozukluklarda Bağırsak-Beyin Ekseni Ve Mikrobiyota Temelli Beslenme Yaklaşımları: Anlatısal Derleme”. Kapadokya Sağlık Bilimleri Dergisi, vol. 4, no. 3, Sept. 2026, pp. 975-91, https://izlik.org/JA32US85BA.
Vancouver
1.Yağmur Dağ. Nörolojik Bozukluklarda Bağırsak-Beyin Ekseni ve Mikrobiyota Temelli Beslenme Yaklaşımları: Anlatısal Derleme. CJHS [Internet]. 2026 Sep. 1;4(3):975-91. Available from: https://izlik.org/JA32US85BA