Avrupa Rönesans’ına İlham Veren Gökbilimci: İbnü'ş-Şatır

Abdullah Balcıoğulları

doi:10.33437/ksusbd.1495566

Avrupa Rönesans’ına İlham Veren Gökbilimci: İbnü'ş-Şatır

Öz

Memlûkler dönemi astronomisinin en önemli isimlerinden İbnü'ş-Şatır astronomide teorikten uygulamaya kadar aletler tasarlamış ve çeşitli eserler ortaya koymuş Orta Çağ’ın ünlü İslam bilim adamlarındandır. XIV. yy.da yaşayan İbnü'ş-Şatır, ömrünün büyük bir kısmını Şam'da geçirmiştir. Emevi Camii'nde muvakkit olarak görev yapmış, Güneş’in, Ay’ın, yıldızların ve gezegenlerin konumlarına dair astronomik hesaplamalar için kullanılan parametreleri tablolayan İslami bir astronomi kitabı olan zîcler hazırlamış, güneş saatlerinin düzeltilmesinde yüksek bilimsel değere sahip astronomi teorilerini geliştirmiştir. Usturlaplar ve güneş saatleri hakkındaki kitapları, Orta Doğu’da, Osmanlı İmparatorluğu'nda ve diğer İslam ülkelerinde yüzyıllarca en önemli kaynak olarak kullanılmıştır. Aritmetik, geometri ve astronomi üzerine pek çok eser yazmış olmasına rağmen bunların çoğu günümüze kadar ulaşamamıştır. İbnü'ş-Şatır'ın astronomi aletlerinin yapımı ve tamamlanmasından başka, Batlamyus'un modellerine yeni değişiklikler getirdiği gezegen teorisi olmuştur. Kitabında yer alan gözlem ve modellere dayanarak Batlamyus'un teorilerinin çoğunu açıklayıp eleştirirken, Batlamyus sistemini temel alarak gök cisimlerinin seyrini reddetmiş ve teorisini kanıtlayacak gerekçeler sunmuştur. İbnü’ş-Şatır, Batlamyus’un hatalarını düzeltmiş, gökbilimcilerin uzun süre kafasını karıştıran "Merkür" ve "Ay"ın yörüngelerini belirlemiştir. İbnü'ş-Şatır’ın astronomi tarihindeki en önemli katkısı gezegen modellerinde kendisinden yüz yıl sonra gelecek olan Kopernik tarafından ortaya konan modellerle benzerlik göstermesidir. Kopernik’in ünlü "Gök Cisimlerinin Dönmesi" kitabında gezegenlerin eliptik çizimlerinin İbnü’ş-Şatır'ın çizimleriyle büyük benzerlik göstermesi son yıllarda Kopernik’e atfedilen Güneş merkezli teorinin İbnü'ş-Şatır’ın çalışmalarından aldığı görüşünün kabul görmesini sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abbud, F. (1962). The Planetary theory of ıbn al-shatir: reduction of the geometric models to numerical tables. Chicago: The University of Chicago Press.
Barker, P. and Roger, A. eds. (1991). Studies in philosophy and the history of philosophy. revolution and continuity: Essays in the History and Philosophy of Early Modern Science, vol. 24. Washington, DC: The Catholic University of America Press.
Blåsjö, V. (2014). A critique of the arguments for Maragha influence on Copernicus. Journal for the History of Astronomy, 45(2), 183-195.
Bogdanov, A. (1996). Bogdanov's tektology: book ! Hull: Centre for Systems Studies.
Guessoum, N. (2008). Copernicus and Ibn Al-Shatir: does the Copernican revolution have Islamic roots?.The Observatory, Vol. 128, p. 231-239, 128, 231-239.
Dizer, M. (2000). İbnü’ş-Şâtır. https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnus-satir
Faruqi, Y. M. (2006). Contributions of Islamic scholars to the scientific enterprise. International Education Journal, 7(4), 391-399.
Freely, J. (2010). Light from the east: how the science of medieval Islam helped to shape the western world. Bloomsbury Publishing.

Gallavotti, G. (1999). Quasi periodic motions from Hipparchus to Kolmogorov. arXiv preprint chao-dyn/9907004.
Huff, T. E. (2003). The rise of the early modern science: Islam, China, and the West (Second Edition). Cambridge: Cambridge UP.
Hugonnard-Roche, H. (1997). Influence de l’astronomie arabe en Occident médiéval. Histoire des sciences arabes, 1, 309-328.
Ibn al-Shatir; Ali bin Ibrahim (2011). Zig ibn al-Shatir. Kitab nuzhat al-nazir. Nr. 1113. Leiden University Library
Katz, V. J. (Ed.). (2007). The Mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam: A Sourcebook. Princeton University Press.
King, D. A. (1984). The Astronomy of the Mamluks: A Brief Overview. Muqarnas.
King, D. A. (1997). Astronomy in the Islamic world. Encyclopedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non‐Western Cultures, edited by Helaine Selin.
King, D. A. (2000). Mathematical astronomy in Islamic civilisation. In Astronomy Across Cultures: The History of Non-Western Astronomy. Dordrecht: Springer Netherlands.
King, D. A. (2007). Ibn Al‐Shāṭir: ʿAlāʾ Al‐Dīn ʿAlī Ibn Ibrāhīm. The Biographical Encyclopedia of Astronomers, Springer Reference, ed. Thomas Hockey. New York: Springer.
Laird, E. S. (1990). Robert Grosseteste, Albumasar, and medieval tidal theory. Isis, 81(4), 684-694.
Lawrence, E. J. (2005). The Sundial and geometry: an introduction for the classroom. North American Sundial Society.
Lerner, M. P., Verdet, J. P., & Evans, J. (2023). Copernicus. In Cosmology (pp. 147-174). CRC Press.
Mehri, B. (2017). From Al-Khwarizmi to algorithm. Olympiads in Informatics, 11(2), 71-74.
Morrison, R., 2014. A scholarly intermediary between the Ottoman Empire and Renaissance Europe. Isis, 105, 32‒57.
Neugebauer, O. (2012). A history of ancient mathematical astronomy (Vol. 1). Springer Science & Business Media.
Nikfahm-Khubravan, S. & Ragep, F. J. (2019). The Mercury Models of Ibn al-Šāṭir and Copernicus. Arabic Sciences and Philosophy, 29(1), 1-59.
Ragep, F. J. (2007). Copernicus and his Islamic predecessors: Some historical remarks. History of science, 45(1), 65-81.
Roberts, V. (1966). The planetary theory of Ibn al-Shâtir: Latitudes of the planets. Isis, 57(2), 208-219.
Rosen, E. (1976). The Alfonsine tables and Copernicus. Manuscripta, 20(3), 163-174.
Saliba, G. (1995). A History of Arabic astronomy: Planetary theories during the golden age of Islam. New York University Press
Saliba, G. (2007). Islamic science and the making of the European renaissance. Mit Press.
Saliba, G. (2007). Islamic science and the making of the European renaissance. Mit Press.
Sarton, G. (1927). Introduction to the History of science (Vol. 376). Carnegie institution of Washington.
Sokolsky, P. (2024). 3 Medıeval Europe and the Islamıc Empıre: Where have all the sunspots gone? In the clock in the sun (pp. 38-50). Columbia University Press.
Syarifah, M. (2021). The solar cırculatıon concept: Comparatıve study of Nıcolaus Copernıcus and Fakhr Al-Dīn Al-Rāzī. Ilmu Ushuluddın, 8(2), 217-236.
Urvoy, D. (2020). Ibn Rushd. In History of Islamic Philosophy. Routledge.
https://madainproject.com/ibn_shatir_sundial
https://www.columbia.edu/~gas1/project/visions/case1/finished/704-2-1_699-3.JPG

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tarihi Coğrafya

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Abdullah Balcıoğulları ^*
0000-0002-5462-5968
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

31 Ağustos 2025

Yayımlanma Tarihi

31 Ağustos 2025

Gönderilme Tarihi

4 Haziran 2024

Kabul Tarihi

31 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 22 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.33437/ksusbd.1495566

IZ

https://izlik.org/JA49MS46PD

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Balcıoğulları, A. (2025). Avrupa Rönesans’ına İlham Veren Gökbilimci: İbnü’ş-Şatır. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 1139-1151. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1495566

AMA

1.Balcıoğulları A. Avrupa Rönesans’ına İlham Veren Gökbilimci: İbnü’ş-Şatır. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;22(2):1139-1151. doi:10.33437/ksusbd.1495566

Chicago

Balcıoğulları, Abdullah. 2025. “Avrupa Rönesans’ına İlham Veren Gökbilimci: İbnü’ş-Şatır”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22 (2): 1139-51. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1495566.

EndNote

Balcıoğulları A (01 Ağustos 2025) Avrupa Rönesans’ına İlham Veren Gökbilimci: İbnü’ş-Şatır. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22 2 1139–1151.

IEEE

[1]A. Balcıoğulları, “Avrupa Rönesans’ına İlham Veren Gökbilimci: İbnü’ş-Şatır”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 22, sy 2, ss. 1139–1151, Ağu. 2025, doi: 10.33437/ksusbd.1495566.

ISNAD

Balcıoğulları, Abdullah. “Avrupa Rönesans’ına İlham Veren Gökbilimci: İbnü’ş-Şatır”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22/2 (01 Ağustos 2025): 1139-1151. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1495566.

JAMA

1.Balcıoğulları A. Avrupa Rönesans’ına İlham Veren Gökbilimci: İbnü’ş-Şatır. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;22:1139–1151.

MLA

Balcıoğulları, Abdullah. “Avrupa Rönesans’ına İlham Veren Gökbilimci: İbnü’ş-Şatır”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 22, sy 2, Ağustos 2025, ss. 1139-51, doi:10.33437/ksusbd.1495566.

Vancouver

1.Abdullah Balcıoğulları. Avrupa Rönesans’ına İlham Veren Gökbilimci: İbnü’ş-Şatır. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 01 Ağustos 2025;22(2):1139-51. doi:10.33437/ksusbd.1495566