MARAŞ YÖRESİ GİYSİ KÜLTÜRÜNDE “EBRUŞUMLU KIRMIZI ABA” VE SÜSLEME ÖZELLİKLERİ

Öz

Kültürel dokunun en özgün yansımalarından biri olan aba, geçmişte Kahramanmaraş ve çevresindeki illerde yaygın biçimde kullanılmış geleneksel bir dış giyim ürünüdür. Yapım tekniği, dokuma yapısı, kullanılan doğal malzemeleri ve üzerindeki zengin motifleriyle dikkat çekici, gösterişli bir görünüme sahiptir. Abalar; üretildikleri bölge, kullanım amacı, renkleri ve kullanıcıların sosyo-ekonomik statüsüne göre çeşitli şekillerde sınıflandırılmaktadır. Bu sınıflandırmalar içinde, sosyal statü ve ekonomik düzey hakkında bilgi veren türler özel bir önem taşımaktadır. Bu bağlamda, yalnızca belirli bir sosyal kesime ait kişilerin giyebildiği Ebruşumlu Kırmızı Aba ya da İbrişimli Aba, sahip olduğu görkemli yapısıyla diğer aba türlerinden ayrılmaktadır. Üzerinde yer alan motiflerin çeşitliliği ve bu motiflerin dokumasında kullanılan ipliklerin kalitesi, bu türün özgünlüğünü pekiştirmektedir. Bu çalışmanın amacı, Maraş yöresi için kültürel açıdan önemli bir yere sahip olan aba hakkında kapsamlı bilgi sunmak; özellikle Ebruşumlu Kırmızı Aba üzerinde yer alan motifleri inceleyerek bu motiflerin anlamlarını ve estetik değerlerini ortaya koymaktır. Ayrıca, söz konusu motiflerin tasarımları çizilerek ve CAD-CAM programları kullanılarak teknik çizimleri gerçekleştirilerek abanın yalnızca bir giyim öğesi değil aynı zamanda birçok sembolik anlam barındıran kültürel bir nesne olduğu vurgulanmak istenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Aba
• Tasarım
• Sanat Eseri
• Ebruşumlu Kırmızı Aba
• Motif.

"EBRUŞUMLU RED ABA” AND ITS ORNAMENTAL FEATURES IN THE CLOTHING CULTURE OF MARAŞ REGION.

Öz

One of the most distinctive reflections of cultural heritage, the aba, is a traditional outer garment that was widely used in the past in the region of Kahramanmaraş and its surrounding provinces. Characterized by its production technique, woven texture, natural materials, and rich decorative motifs, the aba possesses a striking and elegant appearance. Abas are classified according to various criteria such as their region of production, intended use, color, and the socio-economic status of their users. Among these, types that reflect social and economic status stand out as particularly significant. In this context, the “Ebruşumlu Kırmızı Aba” or “İbrişimli Aba”, which was traditionally worn only by individuals of a certain social class, distinguishes itself with its elaborate appearance. The motifs it bears and the quality of the threads used in their weaving make this type of aba especially unique and prestigious. The aim of this study is to provide detailed information about the aba, which holds cultural significance for the Maraş region, and to analyze the motifs featured on the rare and valuable Ebruşumlu Kırmızı Aba. Additionally, the study involves the design and digital rendering of these motifs using CAD-CAM software, demonstrating that the aba is not merely a garment, but also a cultural artifact that conveys multiple layers of meaning.

Anahtar Kelimeler

• Aba
• Design
• Work of Art
• Ebruşumlu Red Aba
• Motif.

Kaynakça

1. Artun, Erman (Tarihi Bilinmiyor). “Adana ve Osmaniye Halk Kültüründe Giyim- Kuşam Geleneği”.
2. Büyüktürkmen, Mustafa (2013). “Maraş Abası”, Aralık, Ankara.
3. Denizhanoğulları, Nuran (2021). “Maraş Abası, Motifleri ve Günümüzdeki Aba Örnekleri”, Kahramanmaraş Tarih, Kültür ve Sanat Araştırmaları, Temmuz, Kahramanmaraş.
4. Doğdu, Yüksel (2016). “Gaziantep Geleneksel Erkek Giyimlerinden Aba ve Aba Yelek Üzerine Bir İnceleme”, Kalem İşi Dergisi, Cilt 4, Sayı 8.
5. Erden, Filiz, Tufan, Melek, Özus, E. Elhan (2015). “Geleneksel Dokumadan Giysi Tasarımına”, International Journal of Science Culture and Sport, Ağustaos.
6. Gaziantep El ve Ev Sanatları (1999). Gaziantep İl Turizm Müdürlüğü, Gaziantep.
7. Kazar, Mustafa (2000). “Aba ve Abacılık”. III. Ulusal Türk El Dokumalarına Yaklaşım ve Sorunları Sempozyum Bildirileri. Konya.
8. Keleş, Emine (2022). “Maraş Abasının Kalıp ve Motif Özellikleri”, Yayımlanmamış Doktora Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi.

9. Koçu, Reşat Ekrem (1969). “Türk Giyim Kuşam ve Süslenme Sözlüğü”, Sümerbank Kültür Yayınları.
10. Küçükosmanoğlu, Şerife, Esirgenler, Emine, Güzel, Selda (2004). “Kahramanmaraş Geleneksel Erkek Kıyafetlerinin Araştırılması ve Günümüz Modasına Aktarılması”, Kahramanmaraş Sempozyumu, Mayıs, Kahramanmaraş
11. Polat, Cavit (2019). “Kahramanmaraş’ ta Kaybolmaya Yüz Tutmuş Bir Geleneksel El Sanatı: Aba Dokumacılığı ve Süsleme Özellikleri”, İdil Dergisi.
12. Soysaldı, Aysen ve Kabalcı, Oğuzhan (2021). “Osmanlı Salnamelerinde Kahramanmaraş Halı- Kilim Dokumacılığı”, Kahramanmaraş Tarih, Kültür ve Sanat Araştırmaları, Temmuz, Kahramanmaraş, Kültür Yayınları.
13. Sümbül, Muzaffer (2001). “Adana Giyim- Kuşam Kültürü” Folklor Halkbilim Dergisi, Cilt 5, Sayı 49, Kasım.
14. https://ansiklopedi46.com.tr/aba-geleneksel-kiyafet/, Erişim Tarihi 14.04.2025.
15. Durdu ÇINARLIDERE, Kahramanlar Derneği Başkanı, Kahramanmaraş.