EXAMINATION OF THE HEALTH LITERACY LEVELS OF INDIVIDUALS WITH CHILDREN AGED 0-6 AND PARENTAL ATTITUDES TOWARDS RATIONAL DRUG USE

Öz

Developments in the medicine industry have facilitated access to medicines today. However, this has also led to the risk of incorrect medication consumption. Successful outcomes require the correct, or rather rational, use of medications. Rational medication use is crucial for individuals as well as infants and children. Indeed, calculating medication dosages in infants and children requires precision. This study examined parents' health literacy levels and attitudes toward rational medication use. The sample for this quantitative study consisted of 391 parents. Convenience sampling was used. Data were collected via a face-to-face survey. Data analysis was conducted using a computer program. The participating parents' health literacy levels and attitudes toward rational medication use were found to be moderate to high. A low-level, positive, and significant correlation was found between parental attitudes toward rational medication use and health literacy. Furthermore, health literacy had a 7.6% explanatory power on parental attitudes toward rational medication use. It can be argued that rational drug use and increasing health literacy levels will support health promotion services

Anahtar Kelimeler

• Rational drug use
• health literacy
• parent
• child.

0-6 YAŞ GRUBU ÇOCUĞU OLAN BİREYLERİN SAĞLIK OKURYAZARLIK DÜZEYLERİ İLE AKILCI İLAÇ KULLANIMINA YÖNELİK EBEVEYN TUTUMLARININ İNCELENMESİ

Öz

İlaç sektöründeki gelişmeler günümüzde ilaca erişimi kolaylaştırmıştır. Ancak bu durum yanlış ilaç tüketimini de beraberinde getirmiştir. Başarılı sonuç elde edilebilmesi için öncelikle ilacın doğru, bir diğer ifade ile akılcı kullanımı söz konusudur. Bireylerin yanı sıra bebek ve çocuklarda ilaçların akılcı kullanımı önem arz eder. Öyle ki bebek ve çocuklarda ilaç kullanım doz hesaplamaları hassasiyet gerektirir. Bu çalışmada ebeveynlerin sağlık okuryazarlık düzeyleri ile akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumları incelenmiştir. Nicel yöntem ile gerçekleştirilen bu araştırmanın örneklemini 391 ebeveyn oluşturmuştur. Kolayda örnekleme metodundan yararlanılmıştır. Araştırma verileri yüz yüze anket ile toplanmıştır. Verilerin analizi bilgisayar programı aracılığı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya katılan ebeveynlerin sağlık okuryazarlık düzeylerinin ve akılcı ilaç kullanımına tutumlarının orta-üst düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Akılcı ilaç kullanımına yönelik ebeveyn tutumu ve sağlık okuryazarlığı arasındaki arasında düşük seviyede, pozitif ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca sağlık okuryazarlığının akılcı ilaç kullanımına yönelik ebeveyn tutumu üzerinde %7,6 oranında bir açıklama gücüne sahip olduğu tespit edilmiştir. Akılcı ilaç kullanımının ve sağlık okuryazarlığı düzeyinin artırılmasının sağlığın geliştirilmesi hizmetlerine destek olacağı ifade edilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Akılcı ilaç kullanımı
• sağlık okuryazarlığı
• ebeveyn
• çocuk

Kaynakça

1. Alp, S., & Oral Kara, N. (2023). Ebeveyn sağlık okuryazarlığı ile pediatri hizmetleri kullanımını incelenmeye yönelik bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (50), 1–19. https://doi.org/10.52642/susbed.1153216
2. Avan, H., & Avan, M. (2024). Parents’ awareness of rational drug use. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 9(2), 193–200. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1473991
3. Büyüköztürk, Ş. (2012). Veri analizi el kitabı (17. basım). Pegem Akademi.
4. Chaturvedi, V. P., Mathur, A. G., & Anand, A. C. (2012). Rational drug use–As common as common sense? Medical Journal Armed Forces India, 68(3), 206–208. https://doi.org/10.1016/j.mjafi.2012.04.002
5. Chauhan, I., Yasir, M., Kumari, M., & Verma, M. (2022). The pursuit of rational drug use: Understanding factors and interventions. Pharmaspire, 10(2), 48–54.
6. Çınar, S., Ay, A., & Boztepe, H. (2018). Çocuk sağlığı ve sağlık okuryazarlığı. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 14(2), 25–39.
7. Çiftçi, B., & Aksoy, M. (2017). Çocuklarda akılcı ilaç kullanımı ve hemşirelerin sorumlulukları. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(3), 191–194.
8. Ersezer, Ö. (2024). İnsani gelişmişlik endeksi ile sağlık çıktıları arasındaki ilişki: G20 ülkeleri üzerine bir inceleme. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 7(2), 93–103.

9. Ertuğrul, B., & Albayrak, S. (2021). Ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı düzeyinin çocukluk dönemi aşılarına yönelik tutum ve davranışlarıyla ilişkisi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 8(2), 186–195. https://doi.org/10.31125/hunhemsire.966461
10. Göde, A., Öztürk, Y. E., & Kuşcu, F. N. (2023). Examining the relationship between e-health literacy and rational drug use: A study on university students. Journal of International Health Sciences and Management, 9(18), 8–16. https://doi.org/10.48121/jihsam.1293638
11. Gökoğlu, A. G. (2021). Kadınların sağlık okuryazarlığı düzeyinin sağlık davranışlarına ve çocuk sağlığına etkisi. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(2), 132–148.
12. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Derneği. (2025). Dünya Tıp Birliği Helsinki Bildirgesi. http://hemarge.org.tr/sayfa/etik-12.html
13. Kaya, S. D., Kocaoğlu, M., & Yüceler, A. (2022). Health literacy and rational drug use in Turkey: Quantitative and qualitative approaches. Journal of Health Literacy, 7(2), 9–23. https://doi.org/10.22038/jhl.2022.64209.1277
14. Konuksever, D. (2023). Üçüncü basamak bir çocuk hastanesine başvurularda ebeveyn sağlık okuryazarlık düzeyleri. Selçuk Sağlık Dergisi, 4(2), 235–245.
15. Özdemir, S., & Elmaoğlu, E. (2024). Ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı ile akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumları arasındaki ilişki. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 6(2), 98–104. https://doi.org/10.54061/jphn.1444120
16. Özen, Y., & Gül, A. (2007). Sosyal ve eğitim bilimleri araştırmalarında evren-örneklem sorunu. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (15), 394–422.
17. Ross-Degnan, D., Laing, R., Quick, J., Ali, H. M., Ofori-Adjei, D., Salako, L., & Santoso, B. (1992). A strategy for promoting improved pharmaceutical use: The International Network for Rational Use of Drugs. Social Science & Medicine, 35(11), 1329–1341. https://doi.org/10.1016/0277-9536(92)90037-Q
18. Sabetsarvestani, R., Köse, S., Geçkil, E., & Canbal, A. (2024). Health literacy and rational drug use attitudes in parents of children with epilepsy. Epilepsy & Behavior, 161, 110147. https://doi.org/10.1016/j.yebeh.2024.110147
19. Sağlık Bakanlığı. (2025). Sağlık istatistikleri yıllığı 2023. https://www.saglik.gov.tr/TR-107086/saglik-istatistikleri-yilligi-2023.html
20. Sarıalioğlu, A., & Çelebioğlu, A. (2022). Development of a parental attitude scale for rational drug use. Clinical and Experimental Health Sciences, 12(2), 352–359. https://doi.org/10.33808/clinexphealthsci.862272
21. Şahinöz, T., & Şahinöz, S. (2012). Demografik ve bazı sağlık göstergeleri açısından Türkiye’nin dünyadaki durumu. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(1), 1–11.
22. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson Education.
23. Türkoğlu, N., & Kılıç, D. (2021). Sağlık okuryazarlığı ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 24(1), 25–33. https://doi.org/10.17049/ataunihem.662054
24. Ulusoy, E., Yılmaz, T. E., Çifci, A., Yılmaz, T., Kasım, İ., & Özkara, A. (2020). Sağlam çocuk takibinde ebeveynlerin rolü ve sağlık okuryazarlığı. Ankara Medical Journal, 20(3), 588–604.
25. Üstün, Ç., & Gültekin Karakaş, D. (2021). Türkiye’nin sağlık göstergelerinin bölgesel ve uluslararası karşılaştırma perspektifinden değerlendirilmesi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(20. Bölge Bilimi ve Planlama Kongresi Özel Sayısı), 107–132. https://doi.org/10.46790/erzisosbil.960485
26. Wang, H., Liddell, C. A., Coates, M. M., Mooney, M. D., Levitz, C. E., Schumacher, A. E., … Moore, A. R. (2014). Global, regional, and national levels of neonatal, infant, and under-5 mortality during 1990–2013: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013. The Lancet, 384(9947), 957–979.
27. World Health Organization. (2024). Health literacy. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/health-literacy