EXAMINATION OF THE HEALTH LITERACY LEVELS OF INDIVIDUALS WITH CHILDREN AGED 0-6 AND PARENTAL ATTITUDES TOWARDS RATIONAL DRUG USE

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 3, 506 - 519, 31.12.2025

Hilal Akman Dömbekci , Dilber Çiftçi

https://doi.org/10.59244/ktokusbd.1827701

Öz

Developments in the medicine industry have facilitated access to medicines today. However, this has also led to the risk of incorrect medication consumption. Successful outcomes require the correct, or rather rational, use of medications. Rational medication use is crucial for individuals as well as infants and children. Indeed, calculating medication dosages in infants and children requires precision. This study examined parents' health literacy levels and attitudes toward rational medication use. The sample for this quantitative study consisted of 391 parents. Convenience sampling was used. Data were collected via a face-to-face survey. Data analysis was conducted using a computer program. The participating parents' health literacy levels and attitudes toward rational medication use were found to be moderate to high. A low-level, positive, and significant correlation was found between parental attitudes toward rational medication use and health literacy. Furthermore, health literacy had a 7.6% explanatory power on parental attitudes toward rational medication use. It can be argued that rational drug use and increasing health literacy levels will support health promotion services

Anahtar Kelimeler

Rational drug use , health literacy , parent , child.

Etik Beyan

Approval for the study was obtained from the Selçuk University Faculty of Health Sciences Ethics Committee. The hospitals where the study would be conducted were then contacted for institutional permission, along with the ethics committee approval. Throughout the study, the principles of the World Medical Association (WMA) Declaration of Helsinki and the World Psychiatric Association HAWAII Declaration of Good Clinical Practice were adhered to.

Destekleyen Kurum

It was supported by the 2209-A University Students Research Projects Support Program with the application number 1919B012334325.

Proje Numarası

Bu çalışma TUBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında 1919B012334325 başvuru numarası ile desteklenmiştir.

0-6 YAŞ GRUBU ÇOCUĞU OLAN BİREYLERİN SAĞLIK OKURYAZARLIK DÜZEYLERİ İLE AKILCI İLAÇ KULLANIMINA YÖNELİK EBEVEYN TUTUMLARININ İNCELENMESİ

Öz

İlaç sektöründeki gelişmeler günümüzde ilaca erişimi kolaylaştırmıştır. Ancak bu durum yanlış ilaç tüketimini de beraberinde getirmiştir. Başarılı sonuç elde edilebilmesi için öncelikle ilacın doğru, bir diğer ifade ile akılcı kullanımı söz konusudur. Bireylerin yanı sıra bebek ve çocuklarda ilaçların akılcı kullanımı önem arz eder. Öyle ki bebek ve çocuklarda ilaç kullanım doz hesaplamaları hassasiyet gerektirir. Bu çalışmada ebeveynlerin sağlık okuryazarlık düzeyleri ile akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumları incelenmiştir. Nicel yöntem ile gerçekleştirilen bu araştırmanın örneklemini 391 ebeveyn oluşturmuştur. Kolayda örnekleme metodundan yararlanılmıştır. Araştırma verileri yüz yüze anket ile toplanmıştır. Verilerin analizi bilgisayar programı aracılığı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya katılan ebeveynlerin sağlık okuryazarlık düzeylerinin ve akılcı ilaç kullanımına tutumlarının orta-üst düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Akılcı ilaç kullanımına yönelik ebeveyn tutumu ve sağlık okuryazarlığı arasındaki arasında düşük seviyede, pozitif ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca sağlık okuryazarlığının akılcı ilaç kullanımına yönelik ebeveyn tutumu üzerinde %7,6 oranında bir açıklama gücüne sahip olduğu tespit edilmiştir. Akılcı ilaç kullanımının ve sağlık okuryazarlığı düzeyinin artırılmasının sağlığın geliştirilmesi hizmetlerine destek olacağı ifade edilebilir.

Anahtar Kelimeler

Akılcı ilaç kullanımı , sağlık okuryazarlığı , ebeveyn , çocuk

Etik Beyan

Araştırmanın yapılabilmesi için Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Etik Kurulundan onay alınmıştır. Daha sonra etik kurul izini ile birlikte araştırmanın yapılacağı hastanelere başvurularak kurum izni alınmıştır. Araştırma süresince Dünya Tıp Birliği (WMA) HELSİNKİ Bildirgesi ve Dünya Psikiyatri Birliği HAWAII Bildirgesi İyi Klinik Uygulamaları kurallarına uyulmuştur.

Destekleyen Kurum

2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında 1919B012334325 başvuru numarası ile desteklenmiştir.

Proje Numarası

Bu çalışma TUBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında 1919B012334325 başvuru numarası ile desteklenmiştir.

Kaynakça

• Alp, S., & Oral Kara, N. (2023). Ebeveyn sağlık okuryazarlığı ile pediatri hizmetleri kullanımını incelenmeye yönelik bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (50), 1–19. https://doi.org/10.52642/susbed.1153216
• Avan, H., & Avan, M. (2024). Parents’ awareness of rational drug use. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 9(2), 193–200. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1473991
• Büyüköztürk, Ş. (2012). Veri analizi el kitabı (17. basım). Pegem Akademi.
• Chaturvedi, V. P., Mathur, A. G., & Anand, A. C. (2012). Rational drug use–As common as common sense? Medical Journal Armed Forces India, 68(3), 206–208. https://doi.org/10.1016/j.mjafi.2012.04.002
• Chauhan, I., Yasir, M., Kumari, M., & Verma, M. (2022). The pursuit of rational drug use: Understanding factors and interventions. Pharmaspire, 10(2), 48–54.
• Çınar, S., Ay, A., & Boztepe, H. (2018). Çocuk sağlığı ve sağlık okuryazarlığı. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 14(2), 25–39.
• Çiftçi, B., & Aksoy, M. (2017). Çocuklarda akılcı ilaç kullanımı ve hemşirelerin sorumlulukları. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(3), 191–194.
• Ersezer, Ö. (2024). İnsani gelişmişlik endeksi ile sağlık çıktıları arasındaki ilişki: G20 ülkeleri üzerine bir inceleme. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 7(2), 93–103.
• Ertuğrul, B., & Albayrak, S. (2021). Ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı düzeyinin çocukluk dönemi aşılarına yönelik tutum ve davranışlarıyla ilişkisi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 8(2), 186–195. https://doi.org/10.31125/hunhemsire.966461
• Göde, A., Öztürk, Y. E., & Kuşcu, F. N. (2023). Examining the relationship between e-health literacy and rational drug use: A study on university students. Journal of International Health Sciences and Management, 9(18), 8–16. https://doi.org/10.48121/jihsam.1293638
• Gökoğlu, A. G. (2021). Kadınların sağlık okuryazarlığı düzeyinin sağlık davranışlarına ve çocuk sağlığına etkisi. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(2), 132–148.
• Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Derneği. (2025). Dünya Tıp Birliği Helsinki Bildirgesi. http://hemarge.org.tr/sayfa/etik-12.html
• Kaya, S. D., Kocaoğlu, M., & Yüceler, A. (2022). Health literacy and rational drug use in Turkey: Quantitative and qualitative approaches. Journal of Health Literacy, 7(2), 9–23. https://doi.org/10.22038/jhl.2022.64209.1277
• Konuksever, D. (2023). Üçüncü basamak bir çocuk hastanesine başvurularda ebeveyn sağlık okuryazarlık düzeyleri. Selçuk Sağlık Dergisi, 4(2), 235–245.
• Özdemir, S., & Elmaoğlu, E. (2024). Ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı ile akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumları arasındaki ilişki. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 6(2), 98–104. https://doi.org/10.54061/jphn.1444120
• Özen, Y., & Gül, A. (2007). Sosyal ve eğitim bilimleri araştırmalarında evren-örneklem sorunu. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (15), 394–422.
• Ross-Degnan, D., Laing, R., Quick, J., Ali, H. M., Ofori-Adjei, D., Salako, L., & Santoso, B. (1992). A strategy for promoting improved pharmaceutical use: The International Network for Rational Use of Drugs. Social Science & Medicine, 35(11), 1329–1341. https://doi.org/10.1016/0277-9536(92)90037-Q
• Sabetsarvestani, R., Köse, S., Geçkil, E., & Canbal, A. (2024). Health literacy and rational drug use attitudes in parents of children with epilepsy. Epilepsy & Behavior, 161, 110147. https://doi.org/10.1016/j.yebeh.2024.110147
• Sağlık Bakanlığı. (2025). Sağlık istatistikleri yıllığı 2023. https://www.saglik.gov.tr/TR-107086/saglik-istatistikleri-yilligi-2023.html
• Sarıalioğlu, A., & Çelebioğlu, A. (2022). Development of a parental attitude scale for rational drug use. Clinical and Experimental Health Sciences, 12(2), 352–359. https://doi.org/10.33808/clinexphealthsci.862272
• Şahinöz, T., & Şahinöz, S. (2012). Demografik ve bazı sağlık göstergeleri açısından Türkiye’nin dünyadaki durumu. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(1), 1–11.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson Education.
• Türkoğlu, N., & Kılıç, D. (2021). Sağlık okuryazarlığı ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 24(1), 25–33. https://doi.org/10.17049/ataunihem.662054
• Ulusoy, E., Yılmaz, T. E., Çifci, A., Yılmaz, T., Kasım, İ., & Özkara, A. (2020). Sağlam çocuk takibinde ebeveynlerin rolü ve sağlık okuryazarlığı. Ankara Medical Journal, 20(3), 588–604.
• Üstün, Ç., & Gültekin Karakaş, D. (2021). Türkiye’nin sağlık göstergelerinin bölgesel ve uluslararası karşılaştırma perspektifinden değerlendirilmesi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(20. Bölge Bilimi ve Planlama Kongresi Özel Sayısı), 107–132. https://doi.org/10.46790/erzisosbil.960485
• Wang, H., Liddell, C. A., Coates, M. M., Mooney, M. D., Levitz, C. E., Schumacher, A. E., … Moore, A. R. (2014). Global, regional, and national levels of neonatal, infant, and under-5 mortality during 1990–2013: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013. The Lancet, 384(9947), 957–979.
• World Health Organization. (2024). Health literacy. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/health-literacy