Hareketli görüntü
olarak filmin “ne” olduğunu ve/veya ne anlama geldiğini açıklamaya yönelik
argümanlar genel olarak iki hat üzerinden açmaza girerler. Bunlardan ilkinde,
film, kendisini teknik olarak üreten sinematik apparatus’a hapsedilir. Bu
anlamıyla film, insanın zihinsel algı mekanizmasının “mimetik-mekanik tekrarı”
olarak kavranır ve bu “taklit” ilişkisini aşamaz. İzleyiciyi merkezine alan
ikinci paradigmada ise, film ve film izleme deneyimi neredeyse bir patolojiye
işaret eden “voyeristik” ilişkiye indirgenir. Öte yandan Deleuze yeni bir tür
“film teorisi” inşa ederken söz konusu iki yönelimi bütünüyle dışlayan ve filme
yönelik çok daha “üretken” bir okumaya girişir. Böylece, “bir filmden neden
keyif aldığımız” sorusunun cevabını “olumsuz” olmayan bir biçimde verme
imkanına da sahip oluruz. Hareketli görüntü olarak film, hem içinde var olduğu
-ya da “salındığı”-, hem de kendisinin ürettiği “zaman” bağlamında muamma bir
entite olarak zihinlere sirayet etmeye aralıksız olarak devam eder. Bu
makalenin temel iddia ise, film fenomenini ve filme içkin bu türden eşsiz bir
“zaman” kavramını veya “zamansallığı” kavrama çabasında, Kant’ın estetik
kuramının okuyucuya yeni bir alan açabileceğine yöneliktir. Kant’ın estetik
teorisinin kendine münhasır doğası, hareketli görüntü olarak filmin ve onun ‘zaman’ının
“ne” olduğuna yönelik sınırlandırıcı/indirgemeci olmayan yeni ve üretken bir
okuma yapmamızın imkanını sağlar. Bununla ilgili makalenin tartışmaya açtığı
bir diğer iddia, Kant’ın estetik teorisine “içkin” zaman anlayışının, filmin
ürettiği/içerdiği zaman’ın dışında konumlanamayacağına yöneliktir. Böylece,
“bir filmden neden keyif aldığımız” sorusuna, Deleuze ile paralel bir biçimde,
“bakışı ya da görmeyi kolonize eden” mekanizmayı dışarıda bırakarak cevap verme
olanağına sahip oluruz. Bütün bu tartışmalar ışığında bu makalede, filme
yönelik daha önceki açıklama modellerinin görmezden geldiği “anomalilerin”,
Kant’ın epistemolojisi ile estetik teorisi arasındaki sınırda çözülebileceğini göstermeye çalışacağız.
İstanbul Arel Üniversitesi
Primary Language | Turkish |
---|---|
Subjects | Communication and Media Studies |
Journal Section | Research Article |
Authors | |
Publication Date | March 26, 2020 |
Published in Issue | Year 2020 Volume: 23(1) Issue: 45 |