Halikarnas Balıkçısı’nda Akdenizlilik Kimliği

Doğası, kültürü,mitolojisi, sanatı ve estetiğiyle Akdeniz, Türk edebiyatına önemli imkânlar sunmuştur. Türk edebiyatında Akdeniz’i bu yönleriyle algılayıp şiirsel bir söylemle kurgulayan önemli yazarlardan biri Halikarnas Balıkçısı’dır. Halikarnas Balıkçısı çalışmalarında işlevsel bir kavram olarak karşımıza çıkan Akdenizlilikle ilgili olarak Arşipel, doğa gibi izlekler Balıkçı’nın bütün külliyatına yayılır. Bu kavram ve izlekler Akdeniz doğasının, estetiğinin ve havza uygarlığının bir bakıma özüdür. Bu çalışmada, Halikarnas Balıkçısı’nın Akdenizlilik tezi mercek altına alınmıştır. Bu amaçla, yazarın sözü geçen kavram ve izlekleri bütünüyle ele aldığı ve Şadan Gökovalı’nın büyük bir emekle hazırladığı Altıncı Kıta Akdenizadlı kitabına odaklanılmıştır. Bu kitapta özellikle Balıkçı’nın Louis Bayle’e yazmış olduğu cevap mektubu ve “Akdeniz’in Ebedî Gençliği” adlı yazısı, üzerinde asıl yoğunlaşılmış metinlerdir. Bunun yanında otobiyografik özellikteki Mavi Sürgünde bu konuların ele alınıp değerlendirilmesinde öne çıkan diğerbir yapıt olarak incelemeye dâhil edilmiştir. Bu metinlerde Balıkçı’nın nasıl bir kimlik kurguladığı, dünyadaki Akdeniz çalışmaları literatürünün eleştirel bir değerlendirmesi ve bu çalışmaların Türk edebiyatındaki tarihsel alımlanışı ışığında sorgulanmıştır. Yahya Kemal Beyatlı ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun 20. yüzyıl başlarındaki Nev Yunanîlik tezinin Batılı araştırmacılardan esinlendiği yönler üzerinde durulduktan sonra, Balıkçı’nın içinde bulunduğu Mavi Anadoluculuk hareketinin özellikleri diğer yazarların metinleriyle karşılaştırmalı biçimde tartışılmıştır. Balıkçı’nın yaşam öyküsü de göz önünde bulundurularak metinlerinde yarattığı üslubun Akdenizlilik tezi ile ilişkisi aydınlatılmıştır.Sonuçta, Balıkçı’ya göre, Akdeniz’in estetize edilmiş ve içselleştirilmiş bir mekân olduğu gösterilmiştir. Balıkçı’nınAkdenizlilik tezi çerçevesinde merkezîleştirdiği bu coğrafya, bir ışık metaforu etrafında Akdeniz havzasını aydınlatarak şiirsel bir imgenin kurucusu olmaktadır. Dolayısıyla Halikarnas Balıkçısı’nınAkdenizli olmanın ve bir kimlik bağlamında Akdenizlilik düşüncesinin âdeta poetikasını örmüş bir yazar olduğu gözler önüne serilmiştir.