Comparative Phonetics of Karamanli Turkish and Central Anatolian Dialects II -Consonants-

Year 2025, Volume: 5 Issue: 2, 35 - 85, 30.12.2025

Nevzat Özkan

https://doi.org/10.54281/kundergisi.62

Abstract

The Karamanlides, who lived in certain regions of Anatolia, primarily Central Anatolia, until 1924 and migrated to Greece after that date, used Turkish in their daily lives and for a large part of their written cultural and literary activities. While the Turkish they used varied depending on their region of residence and area of use, Karamanlide texts exhibiting dialect characteristics appear to have no significant differences from Anatolian dialects in terms of phonetic and morphological features. Previous comparisons of vowels revealed that Karamanlide Turkish shares significant similarities with Central Anatolian dialects in terms of vowel patterns. This study employed the same method to compare consonants. The Karamanlide Turkish were compared with the Central Anatolian Dialects in terms of consonant changes, consonant drops, consonant retention, consonant singulation, consonant gemination, consonant derivation, metathesis (displacement), syllable deletion, and consonant assimilation. Comparisons reveal commonalities, sometimes at the word level and sometimes at the phonetic level. Despite these commonalities, it should be noted that the orthographic problems of Greek-scripted texts and the fact that dialect compilations are far from reflecting all dialect characteristics accurately are also problematic. Another problem concerns synchronicity. While the majority of Karamanlidika texts date from the 19th century, it should not be overlooked that compilations of Central Anatolian dialects date from the end of the 20th century and the first quarter of the 21st century. Therefore, despite these two dialect areas being shaped in the same environment, complete equivalence is impossible. However, Karamanli Turkish and Central Anatolian Dialects show a very high degree of similarity in consonant order, as well as in vowel order.

Keywords

Karamanli Turkish , Central Anatolian Dialects , consonants , sound events

Karamanlı Türkçesi ve Orta Anadolu Ağızlarının Karşılaştırmalı Ses Bilgisi II -Ünsüzler-

Abstract

1924 yılına kadar Anadolu’nun başta Orta Anadolu olmak üzere belli bölgelerinde yaşayan ve bu tarihten itibaren Yunanistan’a göçen Karamanlılar, günlük hayatlarında ve yazılı kültür ve edebiyat etkinliklerinin büyük bir bölümünde Türkçe kullanmışlardır. Kullandıkları Türkçe, yaşadıkları bölgelere ve kullanım alanına göre farklılıklar göstermekle birlikte ağız özellikleri gösteren Karamanlıca metinlerin fonetik ve morfolojik özellikler bakımdan Anadolu ağızlarından çok büyük bir farklılık taşımadığı görülmektedir. Daha önce yapılan ünlüler konusundaki karşılaştırmalar, ünlü düzeni bakımından Karamanlı Türkçesinin Orta Anadolu Ağızlarıyla önemli paralellikler gösterdiğini ortaya koymuştu. Bu çalışmada aynı yöntemle ünsüzler bakımından bir karşılaştırma yapıldı. Ünsüz değişmesi, ünsüz düşmesi, korunan ünsüz, ünsüz tekleşmesi, ünsüz ikizleşmesi, ünsüz türemesi, metatez (yer değiştirme), hece yutumu, ünsüz benzeşmesi özellikleri açısından Karamanlı Türkçesi, Orta Anadolu Ağızları ile karşılaştırıldı. Karşılaştırmalar bazen sözcük düzeyinde bazen de ses özelliği düzeyinde ortaklıklar göstermektedir. Bu ortaklıklara rağmen Yunan harfli metinlerin imla sorunları ve ağız derleme çalışmalarının tüm ağız özelliklerini birebir yansıtmaktan uzak olduğu da gözden uzak tutulmamalıdır. Diğer bir sorun da eşzamanlılık ile ilgilidir. Karamanlıca metinlerin büyük bölümünün 19. yüzyıla ait olmasına rağmen Orta Anadolu Ağızları ile ilgili derleme çalışmalarının 20. yüzyılın sonu ve 21. yüzyılın ilk çeyreğine ait olduğu da yabana atılmamalıdır. Bu sebeple bu iki ağız alanının aynı ortamda şekillenmelerine rağmen birbirleriyle tam bir denklik içinde olması mümkün değildir. Ancak yine de ünlü düzeninde olduğu gibi ünsüz düzeninde de Karamanlı Türkçesiyle Orta Anadolu Ağızları çok yüksek oranlarda ortaklık göstermektedir.

Keywords

Karamanlı Türkçesi , Orta Anadolu Ağızları , ünsüzler , ses olayları.

References

• Acer, Fatih. “Yerköy ve Yöresi Ağızları”. Yüksek lisans tezi. Erciyes Üniversitesi, 2003.
• Ağca, Ferruh. “Karamanlı Türkçesi’nin Morfolojisi”. Yüksek lisans tezi. Erciyes Üniversitesi, 1999.
• Akça, Hakan. “Ankara İli Ağızları”. Doktora tezi. Gazi Üniversitesi, 2009.
• Alan, Mustafa. “Hacılar Ağzı (İnceleme – Metinler – Sözlük)”. Yüksek lisans tezi. Erciyes Üniversitesi, 2012.
• Anzerlioğlu, Yonca. “Tarihî Verilerle Karamanlı Ortodoks Türkler”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 51 (2009): 171-187.
• Anzerlioğlu, Yonca. Karamanlı Ortodoks Türkler. Ankara: Phoenix Yayınevi, 2003.
• Arslan, Ahmet. “Biz Kapadokyalıyız”, “Türkçe Konuşan Hristiyanlar”. 22-23 Mart 1999. Hürriyet Gazetesi. İnternet. http://webarsiv.hurriyet.com.tr/1999/03/23/104202.asp
• Ataş, Osman. “Karamanlıca Nasreddin Hoca Kitabı”. Yüksek lisans tezi. Yıldız Teknik Üniversitesi, 2018.
• Balta, Evangeila - Stavridi, Niki. “Poèmes karamanlis d’Homiros, Échangeable originaire d’Ürgüp (Macrimalli d’Eubée, 1956)”. Karamanlidika Legacies. Ed. Evangelia Balta, İstanbul: The Isis Press, 2018.
• Balta, Evangelia. “Karamanlıca Kitapların Dönemlere Göre İncelenmesi ve Konularına Göre Sınıflandırılması”. Çev. Erol Üyepazarcı. Müteferrika 1998-1. 13: 3-19.