Research Article

Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni

Volume: 5 Number: 1 March 30, 2025
TR EN

Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni

Abstract

Hz. Peygamber döneminde bütün İslâmî ilimlerin temeli atıldığı gibi fıkıh usulünün de temeli atılmıştır. Muaz hadisi olarak bilinen meşhur rivayette fıkıh usulünün en önemli delillerinin sırasıyla Kitap, Sünnet ve ictihad (kıyas, istihsan, maslahat vb.) olduğu ortaya konmuştur. Hz. Peygamber hayatta olduğundan bu rivayette icmâ söz konusu edilmemiştir. Hz. Peygamber, sahabe ve tabiin döneminde müctehidler şer’î delillerden şer’î hükümleri istinbat ederken bu yönde bir ihtiyaç hissedilmediği için fıkıh üretiminde kullandıkları usul kaidelerini zikretme gereği hissetmemişlerdir. Bu durum kabaca hicri ikinci asrın sonranı kadar devam etmiştir. İmam Şafiî; önce İmam Malik’e daha sonra da İmam Muhammed’e öğrencilik yapmak suretiyle Malikî ve Hanefî mezhebinin ictihad usulünü yakından tanıma fırsatı bulmuş hem kendi usul anlayışını ortaya koymak hem de söz konusu iki mezhebin usullerinde gördüğü önemli eksikleri ortaya koymak amacıyla birçok usulcü tarafından ilk usul kitabı olarak kabul edilen “Risale” adlı eserini kaleme almıştır. Risale ve daha sonraki dönemlerde klasik olma vasfını kazanmayı hak eden birçok fıkıh usûlü kitabının ilk ele aldığı meselelerin birbirinden farklı olduğu görülmektedir. Bu tercihte bazen usulcünün kitabının başına aldığı ilk meselenin kendi açısından fıkıh usulünün en önemli mevzusu olduğu görülmektedir. Bazen usul kitaplarında ilk seçilen mesele direk fıkıh usulüyle ilgili olmasa da yazara göre söz konusu meselenin kavranması ya usulcüye birçok konuda yardımcı olacak yada söz konusu mesele kavranmadan fıkıh usulü mevzularının gereği gibi kavranması mümkün olmayacaktır. Bu çalışmada özellikle klasik dönemde yaşayan ve birçok usulcü tarafından en önemli usul eserlerinin yazarları kabul edilen İmam Şafiî, Kerhî, Cessas, Bâkıllânî, Debusî, Cüveynî, ve Gazâlî’nin eserlerinde ele alınan ilk meselelerin neler olduğu belirtildikten sonra söz konusu meselelerin yazar ve ait olduğu mezhep için ne önem ifade ettiği ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Keywords

Project Number

yok

References

  1. Abdulazîm Mahmud ed-Dîb. Fıkhu İmâmi’l- Harameyn Abdulmelik b. Abdillah el-Cüveynî hasâisuhu,-eseruhu-menziletuhu, Katar: Daru’l Vefa, 1988.
  2. Akay, İhsan. Şâfiî Usûl Geleneğinde İmam Şâfiî’ye Muhalif Usûlî Görüşler. Diyabakır: Dicle Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2015.
  3. Akay, İhsan. “Klasik Fıkıh Literatüründeki Küllî Kâidelerle Mecelle’deki Küllî Kâidelerin Karşılaştırılması”. Şarkiyat ICSS’17: Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, Diyarbakır: Şarkiyat Vakfı, Şarkiyat Araştırmaları Derneği ve e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi yayınları, 2017.
  4. Altaş, Eşref ve Yıldırım İlyas. “Bâkıllânî”. İslâm Düşünce Atlası, https://İslâm Düsünce Atlasi.org/bakillani/63.
  5. Apaydın, H. Yunus. “Kerhî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 25:285-287. Ankara: TDV. Yayınları, 2022.
  6. Apaydın, H. Yunus. “İctihad”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 21:432-445. İstanbul: TDV. Yayınları, 2001.
  7. Atay Hüseyin. “Bilgi Teorisi”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 29:8 (1987).
  8. Aydın, Hakkı. “Cassas ve Debüsi'nin Usullerindeki Metodları”. Cumhuriyet Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 4:37 (2000):11-60.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Islamic Law

Journal Section

Research Article

Authors

Early Pub Date

March 29, 2025

Publication Date

March 30, 2025

Submission Date

November 24, 2024

Acceptance Date

January 20, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 5 Number: 1

APA
Bölükbaşı, M. (2025). Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni. Kur’ân Ve Sünnet Araştırmaları Dergisi, 5(1), 122-149. https://izlik.org/JA97PA69RD
AMA
1.Bölükbaşı M. Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni. JQSS. 2025;5(1):122-149. https://izlik.org/JA97PA69RD
Chicago
Bölükbaşı, Mustafa. 2025. “Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni”. Kur’ân Ve Sünnet Araştırmaları Dergisi 5 (1): 122-49. https://izlik.org/JA97PA69RD.
EndNote
Bölükbaşı M (March 1, 2025) Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni. Kur’ân ve Sünnet Araştırmaları Dergisi 5 1 122–149.
IEEE
[1]M. Bölükbaşı, “Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni”, JQSS, vol. 5, no. 1, pp. 122–149, Mar. 2025, [Online]. Available: https://izlik.org/JA97PA69RD
ISNAD
Bölükbaşı, Mustafa. “Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni”. Kur’ân ve Sünnet Araştırmaları Dergisi 5/1 (March 1, 2025): 122-149. https://izlik.org/JA97PA69RD.
JAMA
1.Bölükbaşı M. Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni. JQSS. 2025;5:122–149.
MLA
Bölükbaşı, Mustafa. “Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni”. Kur’ân Ve Sünnet Araştırmaları Dergisi, vol. 5, no. 1, Mar. 2025, pp. 122-49, https://izlik.org/JA97PA69RD.
Vancouver
1.Mustafa Bölükbaşı. Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni. JQSS [Internet]. 2025 Mar. 1;5(1):122-49. Available from: https://izlik.org/JA97PA69RD