Araştırma Makalesi

Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni

Cilt: 5 Sayı: 1 30 Mart 2025
PDF İndir
TR EN

Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni

Öz

Hz. Peygamber döneminde bütün İslâmî ilimlerin temeli atıldığı gibi fıkıh usulünün de temeli atılmıştır. Muaz hadisi olarak bilinen meşhur rivayette fıkıh usulünün en önemli delillerinin sırasıyla Kitap, Sünnet ve ictihad (kıyas, istihsan, maslahat vb.) olduğu ortaya konmuştur. Hz. Peygamber hayatta olduğundan bu rivayette icmâ söz konusu edilmemiştir. Hz. Peygamber, sahabe ve tabiin döneminde müctehidler şer’î delillerden şer’î hükümleri istinbat ederken bu yönde bir ihtiyaç hissedilmediği için fıkıh üretiminde kullandıkları usul kaidelerini zikretme gereği hissetmemişlerdir. Bu durum kabaca hicri ikinci asrın sonranı kadar devam etmiştir. İmam Şafiî; önce İmam Malik’e daha sonra da İmam Muhammed’e öğrencilik yapmak suretiyle Malikî ve Hanefî mezhebinin ictihad usulünü yakından tanıma fırsatı bulmuş hem kendi usul anlayışını ortaya koymak hem de söz konusu iki mezhebin usullerinde gördüğü önemli eksikleri ortaya koymak amacıyla birçok usulcü tarafından ilk usul kitabı olarak kabul edilen “Risale” adlı eserini kaleme almıştır. Risale ve daha sonraki dönemlerde klasik olma vasfını kazanmayı hak eden birçok fıkıh usûlü kitabının ilk ele aldığı meselelerin birbirinden farklı olduğu görülmektedir. Bu tercihte bazen usulcünün kitabının başına aldığı ilk meselenin kendi açısından fıkıh usulünün en önemli mevzusu olduğu görülmektedir. Bazen usul kitaplarında ilk seçilen mesele direk fıkıh usulüyle ilgili olmasa da yazara göre söz konusu meselenin kavranması ya usulcüye birçok konuda yardımcı olacak yada söz konusu mesele kavranmadan fıkıh usulü mevzularının gereği gibi kavranması mümkün olmayacaktır. Bu çalışmada özellikle klasik dönemde yaşayan ve birçok usulcü tarafından en önemli usul eserlerinin yazarları kabul edilen İmam Şafiî, Kerhî, Cessas, Bâkıllânî, Debusî, Cüveynî, ve Gazâlî’nin eserlerinde ele alınan ilk meselelerin neler olduğu belirtildikten sonra söz konusu meselelerin yazar ve ait olduğu mezhep için ne önem ifade ettiği ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Proje Numarası

yok

Kaynakça

  1. Abdulazîm Mahmud ed-Dîb. Fıkhu İmâmi’l- Harameyn Abdulmelik b. Abdillah el-Cüveynî hasâisuhu,-eseruhu-menziletuhu, Katar: Daru’l Vefa, 1988.
  2. Akay, İhsan. Şâfiî Usûl Geleneğinde İmam Şâfiî’ye Muhalif Usûlî Görüşler. Diyabakır: Dicle Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2015.
  3. Akay, İhsan. “Klasik Fıkıh Literatüründeki Küllî Kâidelerle Mecelle’deki Küllî Kâidelerin Karşılaştırılması”. Şarkiyat ICSS’17: Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, Diyarbakır: Şarkiyat Vakfı, Şarkiyat Araştırmaları Derneği ve e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi yayınları, 2017.
  4. Altaş, Eşref ve Yıldırım İlyas. “Bâkıllânî”. İslâm Düşünce Atlası, https://İslâm Düsünce Atlasi.org/bakillani/63.
  5. Apaydın, H. Yunus. “Kerhî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 25:285-287. Ankara: TDV. Yayınları, 2022.
  6. Apaydın, H. Yunus. “İctihad”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 21:432-445. İstanbul: TDV. Yayınları, 2001.
  7. Atay Hüseyin. “Bilgi Teorisi”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 29:8 (1987).
  8. Aydın, Hakkı. “Cassas ve Debüsi'nin Usullerindeki Metodları”. Cumhuriyet Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 4:37 (2000):11-60.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İslam Hukuku

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

29 Mart 2025

Yayımlanma Tarihi

30 Mart 2025

Gönderilme Tarihi

24 Kasım 2024

Kabul Tarihi

20 Ocak 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 5 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Bölükbaşı, M. (2025). Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni. Kur’ân ve Sünnet Araştırmaları Dergisi, 5(1), 122-149. https://izlik.org/JA97PA69RD
AMA
1.Bölükbaşı M. Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni. KURSAD. 2025;5(1):122-149. https://izlik.org/JA97PA69RD
Chicago
Bölükbaşı, Mustafa. 2025. “Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni”. Kur’ân ve Sünnet Araştırmaları Dergisi 5 (1): 122-49. https://izlik.org/JA97PA69RD.
EndNote
Bölükbaşı M (01 Mart 2025) Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni. Kur’ân ve Sünnet Araştırmaları Dergisi 5 1 122–149.
IEEE
[1]M. Bölükbaşı, “Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni”, KURSAD, c. 5, sy 1, ss. 122–149, Mar. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA97PA69RD
ISNAD
Bölükbaşı, Mustafa. “Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni”. Kur’ân ve Sünnet Araştırmaları Dergisi 5/1 (01 Mart 2025): 122-149. https://izlik.org/JA97PA69RD.
JAMA
1.Bölükbaşı M. Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni. KURSAD. 2025;5:122–149.
MLA
Bölükbaşı, Mustafa. “Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni”. Kur’ân ve Sünnet Araştırmaları Dergisi, c. 5, sy 1, Mart 2025, ss. 122-49, https://izlik.org/JA97PA69RD.
Vancouver
1.Mustafa Bölükbaşı. Klasik Fıkıh Usulü Kitaplarının Farklı Meseleleri Ele Alarak Başlama Nedeni. KURSAD [Internet]. 01 Mart 2025;5(1):122-49. Erişim adresi: https://izlik.org/JA97PA69RD