BESLENME ALIŞKANLIKLARINDAKİ SOSYOKÜLTÜREL DEĞİŞİMLERİN AİLE RUH SAĞLIĞI VE AİLE İÇİ İLİŞKİLER ÜZERİNDEKİ YANSIMALARI: BİR ANLATI DERLEME

Year 2026, Volume: 16 Issue: 3 , 20 - 32 , 31.03.2026

Yurdagül Çelik , Nurcan Yabancı Ayhan

https://izlik.org/JA95SD72AX

Abstract

Bu çalışma, hızla değişen yaşam koşullarında beslenme alışkanlıklarında gözlenen sosyokültürel dönüşümlerin aile ruh sağlığı ve aile içi ilişkiler üzerindeki olası yansımalarını, mevcut literatür doğrultusunda bütüncül bir bakış açısıyla ele alan bir anlatı derlemedir. Aile, bireyin ilk sosyalleştiği ve yaşam becerilerini geliştirdiği temel bağlamdır. Aile içindeki yemek zamanları yalnızca biyolojik gereksinimlerin karşılandığı bir an değil; iletişim kurma, birlikte kaliteli zaman geçirme, psikososyal destek sağlama ve kuşaklar arası değer aktarımı için de önemli bir sosyal ritüeldir. Tarihsel süreçle birlikte kadınların iş gücüne katılımının artması, kentleşme, göç, dijitalleşme ve COVID-19 pandemisi gibi etmenler, ortak sofra pratiklerini dönüştürmüş; kimi ailelerde birlikte yeme kültürünü güçlendirirken kimilerinde öğünlerin bireyselleşmesini hızlandırmıştır. Derleme kapsamında 2008-2024 yılları arasında yayımlanan 16 kaynak Google Akademik, Ulusal Tez Merkezi, DergiPark, ScienceDirect ve PubMed veri tabanlarında; “aile sağlığı”, “beslenme alışkanlıkları”, “aile içi iletişim”, “aile ruh sağlığı”, “ortak yemek kültürü”, “çocuk gelişimi” ve “yaşlılık” gibi anahtar kelimelerle taranmıştır. Elde edilen bulgular tematik bir yaklaşımla sentezlenmiştir. Derlenen bulgular, düzenli ortak aile öğünlerinin aile içi bağlılığı ve iletişimi destekleyerek psikososyal iyilik halini güçlendirebileceğine; düzensiz ve bireyselleşmiş yeme örüntülerinin ise iletişim fırsatlarını azaltarak stres ve çatışma örüntülerini artırabileceğine işaret etmektedir. Çocuklar ve yaşlı bireyler gibi kırılgan gruplarda beslenme düzenindeki değişimlerin yansımaları daha belirgin görünmektedir. Sonuç olarak, aile danışmanlığı ve halk sağlığı uygulamalarında sofra rutini ve yemek zamanı etkileşimlerinin sistematik biçimde değerlendirilmesi; ortak öğün fırsatlarının artırılması ve sağlıklı gıdaya erişimi destekleyen yapısal düzenlemelerin güçlendirilmesi önerilmektedir.

Keywords

Aile Sağlığı , Beslenme Alışkanlıkları , Aile İçi İletişim , Ortak Yemek Kültürü , Sosyal Gelişim

THE IMPACT OF CHANGES IN EATING HABITS ON FAMILY MENTAL HEALTH AND RELATIONSHIPS

https://izlik.org/JA95SD72AX

Abstract

This study is a narrative review that discusses, from a holistic perspective, the possible reflections of sociocultural changes in eating habits on family mental health and intra-family relationships in rapidly changing living conditions. The family is the primary context where individuals first socialize and develop life skills. Meal times within the family are not only moments in which biological needs are met; they are also social rituals that enable communication, shared quality time, psychosocial support, and intergenerational transmission of values. Factors such as increased female labor force participation, urbanization, migration, digitalization, and the COVID-19 pandemic have transformed shared meal practices; while some families strengthened the culture of eating together, others experienced an acceleration toward individualized meal patterns. The review covers 16 sources published between 2008 and 2024, identified through searches in Google Scholar, the National Thesis Center, DergiPark, ScienceDirect, and PubMed using keywords such as “family health”, “eating habits”, “intra-family communication”, “family mental health”, “shared meal culture”, “child development”, and “older adults”. Findings were synthesized using a thematic approach. The evidence suggests that regular shared family meals may strengthen family cohesion and communication and support psychosocial well-being, whereas irregular and individualized eating patterns may reduce opportunities for interaction and increase stress and conflict dynamics. Potential effects appear more pronounced for vulnerable groups such as children and older adults. Accordingly, family counseling and public health practices may benefit from systematically assessing meal routines and family interactions around food, enhancing opportunities for shared meals, and strengthening structural measures that improve access to healthy foods.

Keywords

Family Health , Eating Habits , Intra-family Communication , Shared Meal Culture , Social Development

References

• Adak, N. (2012). Değişen toplumda değişen aile. Siyasal Kitabevi.
• Akbaş, A. (2024). Hazır yemek kültürü ve tüketim alışkanlıkları: Modern toplum ve değişen beslenme pratikleri. Journal of Academic Tourism Analysis, 5(2), 84-99.
• Alpyıldız, E. (2022). Dijital kültür çağında geleneksel Türk yemek kültürü ve kuşaklararasılık. Folklor Akademi Dergisi, 5(2), 311-326.
• Açıkgöz, A., ve ark. (2018). Üniversitede okuyan kız öğrencilerde depresyon prevelansı ve ilişkili faktörler. Türk Psikiyatri Dergisi, 29(3), Çalışma.
• Başay, Ö., Başay, B. K., Erbay, C., Coşkun, O., ve Sağıroğlu, B. (2021). Çocuk ve ergen psikiyatri polikliniğine başvuran olguların beden kitle indeksi, beslenme tutum ve davranışları: duygusal ve davranışsal sorunlarla ilişkisi. Pamukkale Medical Journal, 14(2), 402-415.
• Bingör, B. (2016). Küreselleşmenin yemek kültürüne etkileri (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Çekal, N. (2008). Vardiyalı çalışan kadın işçilerin beslenme alışkanlıkları üzerine bir araştırma. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 14(14), 83-96.
• Demir, Z. (2021). Değişen toplumlarda ailenin değişmeyen özellikleri. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 21(2), 770-791.
• Demir, N., & Yazgan, Ç. Ü. (2023). Pandemi sürecinde orta sınıfın değişen tüketim pratikleri: Nevşehir ve Eskişehir örneği. Sosyolojik Bağlam Dergisi,4(2),101-118
• Evren, B., Açıkgöz, A., & Yıldırım, S. D. (2025). 18-60 yaş grubu kadınlarda beslenme alışkanlığını etkileyen etmenler ve fiziksel aktivite ile beslenme alışkanlığı arasındaki ilişki. Tıp Fakültesi Klinikleri Dergisi, 8(1), 49-60.
• Fruh, S. M., Fulkerson, J. A., Mulekar, M. S., Kendrick, L. A. J., & Clanton, C. (2011). The surprising benefits of the family meal. The Journal for Nurse Practitioners, 7(1), 18-22.
• Gök, T., İsakova, D., & İnce, C. (2020). Aile yemekleri, yeme davranışları ve fast-food tüketim sıklığı ilişkisi: KTMU örneği. Journal of Hospitality and Tourism Issues, 2(2), 216-232.
• Güler, O., & Günaylı, H. (2021). COVID-19 sürecinde değişen beslenme alışkanlıkları: COVID-19 hastalığını geçiren aileler örnekleminde nitel durum araştırması. Journal of Eurasia Tourism Research, 2(2), 67-81.
• Karakuş, M. (2023). Toplumsal cinsiyet eşitliği bağlamında kadın istihdamı (Araştırma Raporu, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü).
• Sunar, L. (2019). Değişen toplumsal koşullarda farklılaşan aile yapısı. Lacivert Dergi, (61).
• Yıldırım, F., & Çengel, Ö. (2013). Hızlı gıda tüketimi ve tüketicilerin değerleri ve yaşam tarzlarının ilişkisi üzerine bir araştırma. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, 4(10), 7-14.