BESLENME ALIŞKANLIKLARINDAKİ SOSYOKÜLTÜREL DEĞİŞİMLERİN AİLE RUH SAĞLIĞI VE AİLE İÇİ İLİŞKİLER ÜZERİNDEKİ YANSIMALARI: BİR ANLATI DERLEME

Bu çalışma, hızla değişen yaşam koşullarında beslenme alışkanlıklarında gözlenen sosyokültürel dönüşümlerin aile ruh sağlığı ve aile içi ilişkiler üzerindeki olası yansımalarını, mevcut literatür doğrultusunda bütüncül bir bakış açısıyla ele alan bir anlatı derlemedir. Aile, bireyin ilk sosyalleştiği ve yaşam becerilerini geliştirdiği temel bağlamdır. Aile içindeki yemek zamanları yalnızca biyolojik gereksinimlerin karşılandığı bir an değil; iletişim kurma, birlikte kaliteli zaman geçirme, psikososyal destek sağlama ve kuşaklar arası değer aktarımı için de önemli bir sosyal ritüeldir. Tarihsel süreçle birlikte kadınların iş gücüne katılımının artması, kentleşme, göç, dijitalleşme ve COVID-19 pandemisi gibi etmenler, ortak sofra pratiklerini dönüştürmüş; kimi ailelerde birlikte yeme kültürünü güçlendirirken kimilerinde öğünlerin bireyselleşmesini hızlandırmıştır. Derleme kapsamında 2008-2024 yılları arasında yayımlanan 16 kaynak Google Akademik, Ulusal Tez Merkezi, DergiPark, ScienceDirect ve PubMed veri tabanlarında; “aile sağlığı”, “beslenme alışkanlıkları”, “aile içi iletişim”, “aile ruh sağlığı”, “ortak yemek kültürü”, “çocuk gelişimi” ve “yaşlılık” gibi anahtar kelimelerle taranmıştır. Elde edilen bulgular tematik bir yaklaşımla sentezlenmiştir. Derlenen bulgular, düzenli ortak aile öğünlerinin aile içi bağlılığı ve iletişimi destekleyerek psikososyal iyilik halini güçlendirebileceğine; düzensiz ve bireyselleşmiş yeme örüntülerinin ise iletişim fırsatlarını azaltarak stres ve çatışma örüntülerini artırabileceğine işaret etmektedir. Çocuklar ve yaşlı bireyler gibi kırılgan gruplarda beslenme düzenindeki değişimlerin yansımaları daha belirgin görünmektedir. Sonuç olarak, aile danışmanlığı ve halk sağlığı uygulamalarında sofra rutini ve yemek zamanı etkileşimlerinin sistematik biçimde değerlendirilmesi; ortak öğün fırsatlarının artırılması ve sağlıklı gıdaya erişimi destekleyen yapısal düzenlemelerin güçlendirilmesi önerilmektedir.

This study is a narrative review that discusses, from a holistic perspective, the possible reflections of sociocultural changes in eating habits on family mental health and intra-family relationships in rapidly changing living conditions. The family is the primary context where individuals first socialize and develop life skills. Meal times within the family are not only moments in which biological needs are met; they are also social rituals that enable communication, shared quality time, psychosocial support, and intergenerational transmission of values. Factors such as increased female labor force participation, urbanization, migration, digitalization, and the COVID-19 pandemic have transformed shared meal practices; while some families strengthened the culture of eating together, others experienced an acceleration toward individualized meal patterns. The review covers 16 sources published between 2008 and 2024, identified through searches in Google Scholar, the National Thesis Center, DergiPark, ScienceDirect, and PubMed using keywords such as “family health”, “eating habits”, “intra-family communication”, “family mental health”, “shared meal culture”, “child development”, and “older adults”. Findings were synthesized using a thematic approach. The evidence suggests that regular shared family meals may strengthen family cohesion and communication and support psychosocial well-being, whereas irregular and individualized eating patterns may reduce opportunities for interaction and increase stress and conflict dynamics. Potential effects appear more pronounced for vulnerable groups such as children and older adults. Accordingly, family counseling and public health practices may benefit from systematically assessing meal routines and family interactions around food, enhancing opportunities for shared meals, and strengthening structural measures that improve access to healthy foods.