FUAT SEZGİN’İN BİLİMSEL ÇALIŞMALARININ DİNİ KİMLİK, BİLİMSEL MOTİVASYON VE PSİKOLOJİK GÜÇLENME ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

İslam dünyasında bilim ve teknolojinin gelişimi, Orta Çağ’dan bugüne kadar uzanan köklü bir tarihe sahiptir. Bu tarihin izini süren önemli bilim insanlarından biri de Prof. Dr. Fuat Sezgin’dir. Sezgin, İslam bilim çalışmalarının neler olduğunu gün yüzüne çıkarmaya kendisini adamış biri olarak yaptığı çalışmalarla, İslam medeniyetinin evrensel mirasını tüm dünyaya tanıtmakla kalmamış aynı zamanda hem İslam bilimine ilgi duyanlar hem de genel bilim tarihi açısından bir ilham kaynağı olmuştur. İslam medeniyetinin bilimsel katkılarını kapsamlı bir şekilde ele alarak Batı merkezli tarih anlatısını sorgulamış, İslam dünyasının bilimsel mirasını Batı ile karşılaştırmalı olarak incelemiş ve Müslümanların bilim tarihine olan katkılarının görülmesini sağlamıştır. Bu çalışmada, Fuat Sezgin’in bilimsel mirasının bireylerde Müslüman kimliği üzerinde oluşturduğu psikolojik etkileri, özgüvenin yeniden inşası, dinî kimliğin yeniden inşası üzerindeki rolü nitel araştırmalarda kullanılan mülakat yöntemiyle anlaşılmaya çalışılmıştır. Görüşmelerde alanında uzman araştırmacılar tarafından geliştirilen ve açık uçlu sorulardan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. İlgili sorular dinî kimlik algısı ve aidiyet, bilimsel motivasyon, psikolojik güçlenme şeklinde 3 temayı kapsamaktadır. Katılımcılar Fuat Sezgin ve yaptığı çalışmalar hakkında bilgi sahibi kişilerden oluşmaktadır. Araştırmaya katılan kişiler gönüllülük esasına göre belirlenmiş ve bireylere kartopu tekniğiyle ulaşılmıştır. Katılımcıların Fuat Sezgin’in çalışmaları hakkında bilgi sahibi olma zorunluluğu ve kişilere kartopu tekniği ile ulaşılması araştırmaya katılımın 6 kişi ile sınırlı kalmasına sebep olmuştur. Bu araştırma sonucunda Fuat Sezgin’in çalışmalarının katılımcılar üzerinde bilim tarihine ilişkin bilişsel bir farkındalık oluşturmakla birlikte bilimsel motivasyon, dinî kimlik algısı, aidiyet duygusu ve psikolojik güçlenme süreçleri üzerinde de önemli etkiler meydana getirdiği anlaşılmıştır. Bu yönüyle Sezgin’in çalışmaları, geçmişe yönelik tarihsel bir hatırlatmanın ötesinde, O’nu tanıyan bireylerin geleceğe yönelik bilimsel üretim motivasyonlarını destekleyen bir işleve sahip olduğu düşünülmektedir. Bu çalışma Türk bilim insanı olan Fuat Sezgin’in çalışmalarının toplumsal yansımalarını göstermesi açısından literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.

The development of science and technology in the Islamic world has a long and distinguished history extending from the Middle Ages to the present day. One of the most prominent scholars devoted to uncovering this historical legacy is Prof. Dr. Fuat Sezgin. Sezgin dedicated his life to documenting the scientific achievements of Islamic civilization and, through his extensive scholarship, not only introduced its universal intellectual heritage to the international academic community but also became an important source of inspiration for both scholars of Islamic science and researchers in the broader field of the history of science. By comprehensively examining the scientific contributions of Islamic civilization, he challenged the dominant Western-centered narrative of the history of science, comparatively analyzed the scientific heritage of the Islamic world and the West, and demonstrated the significant contributions of Muslim scholars to the development of scientific knowledge. This study explores the psychological impact of Fuat Sezgin's scholarly legacy on Muslim identity, with particular emphasis on the reconstruction of self-confidence and religious identity. A qualitative research design was employed, using semi-structured interviews as the primary data collection method. The interview protocol, developed by experts in the field, consisted of open-ended questions addressing three principal themes: religious identity and sense of belonging, scientific motivation, and psychological empowerment. The participants comprised individuals who were familiar with Fuat Sezgin and his scholarly works. They were recruited voluntarily through snowball sampling. The requirement that participants possess prior knowledge of Sezgin's scholarship, together with the use of the snowball sampling technique, limited the sample to six participants. The findings indicate that Sezgin's works not only enhanced participants' cognitive awareness of the history of science but also exerted significant positive influences on their scientific motivation, perceptions of religious identity, sense of belonging, and processes of psychological empowerment. In this respect, Sezgin's scholarship represents more than a historical reconstruction of the past; it functions as a transformative intellectual resource that strengthens the motivation of those familiar with his work to engage in future scientific inquiry and knowledge production. Overall, this study makes an original contribution to the literature by demonstrating the broader societal and psychological impact of the scholarly legacy of Fuat Sezgin, one of Türkiye's most distinguished historians of science.