TARİH BOYUNCA TÜRKLER VE FARSÇA; MODERN YAKLAŞIMLARA BİR ELEŞTİRİ
Öz
Tarihte Türk toplulukları arasında Farsçanın yeri ve kullanımıyla ilgili olarak Türkiye’de yapılan değerlendirmelerde konu farklı bir noktaya taşınmakta, yaygın olarak Türkçeye Türk devletlerinde önem verilmediği, Türkçenin ihmal edilip Farsçaya özen gösterildiği ispata çalışılmaktadır. Anadolu’ya ulaşmadan önce 4 asra yakın bir zaman diliminde Türkler ile Farsların inançlarında ve dillerindeki değişme ve gelişme süreci, büyük ölçüde Mâverâünnehir/Batı Türkistan bölgesinde bir arada geçirilmiştir. Bu zaman zarfında ve bunu takip eden birkaç asırda Arapça hemen her alanda daima özel bir konuma sahip olmuştur. Geçmişte saltanat merkezlerinde ihtiyaçlar çerçevesinde birçok dilde görüşmeler yapıldığı ve yazılar kaleme alındığı bir gerçektir. O dönemlerde resmî dil kavramı ve tanımı bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle de özellikle bir dilin siyasi olarak desteklenip yüceltildiği ve diğerlerinin dışlandığı söylenemez. Ayrıca ilk dönemlerden itibaren Farsça yazılı eserlerin önemli bir kısmının, Türklerden ve onların faaliyetlerinden bahsettiği gözlerden uzak tutulmamalıdır. Günümüzde de Özellikle İran, Afganistan ve Tacikistan’daki Türkler Farsça eserler yazmayı sürdürmektedir. Bu ülkelerdeki bazı önemli edebî şahsiyetler doğal olarak Türk asıllıdır.
Anahtar Kelimeler
Türkler , Farsça , resmî dil , devlet dili
References
- Ahmed Refik, Tarih Encümeni Mecmuası (Kaynak bilgisi M. F. Köprülü’ye aittir).
- Aksaraylı Kerimeddin Mahmud (1999), Müsâmeratü’l-ahbâr, nşr. Osman Turan, Ankara (İlk baskı 1944).
- Bahâr, Melikü’ş-şu’arâ (1349 hş.), Sebkşinâsî, I-III, Tahran.
- Barthold, W. (1927), Orta Asya Türk Tarihi hakkında Dersler, İstanbul.
- Dihhudâ, Ali Ekber (1993-1994), Lugat-nâme, I-XIV, Tahran.
- Enverî, Hesen (1355 hş.), İstilâhât-ı dîvânî devre-i Gaznevî ve Selcûkî, Tahran.
- Gökbilgin, M. Tayyib (1979), Osmanlı Paleografya ve Diplomatik İlmi, İstanbul.
- Halil Edhem, Tarih Encümeni Mecmuası, c. 1, s. 116 (Kaynak bilgisi M. F. Köprülü’ye aittir).
- Hânlerî, Pervîz Nâtel (1366 hş.), Târîh-i zebân-i Fârsî, I-III, Tahran.
- Humâî, Celâleddîn (1340 hş), Târîh-i edebîyât-ı Îrân, Tahran.