TASARIM İLKELERİ AÇISINDAN BİR YÖRÜK HALISININ ANALİZİ

Bu çalışmanın amacı, Türklerin dünya medeniyetine kazandırdığı halı sanatının bir çeşidi olan Yörük halısını tasarım ilkeleri açısından analiz etmektedir. Tasarım ilkelerinden armoni (uyum), ritim, örüntü, tamamlama, örtüşme, denge, zıtlık (kontrast), oran, baskınlık (vurgu), hareket, tekrar ve ekonomi araştırmanın kapsamını oluşturmaktadır. Yörük halısı görsel imaj analizinin karma yöntemlerinden biri olan kompozisyon yöntemi (formel, biçimsel) ile incelenmiştir. Bu yöntem imajları renk, ton, birlik ve zıtlık gibi düzenleme ilkeleri çerçevesinde inceler (Duncum, 2017, s. 11). Diğer bir deyişle araştırmada, sanatın elemanlarının (renk, şekil vb.) halı üzerinde tasarım ilkeleriyle nasıl düzenlendiği sorusuna cevap aranmıştır. Türkiye'nin değişik bölgelerinde dokunan halılar tasarımlarındaki farklılıklar nedeniyle; Uşak, Lâdik ve Milas vb. halıları olarak adlandırılır (Bk. Aslanapa, 2005). Bu çalışmada Türk halı sanatında önemli bir yeri olan Yörük halısı örneklem olarak seçilmiştir. Seçilen halı, görsel olarak dijital ortamda "vektörel uzantılı imaj" olarak yeniden oluşturulmuştur. Oluşturulan bu imajdan elde edilen görsel veriler gruplara, renklere, parçalara ayrılmıştır. Yörük halısının renk şemaları ve motiflerinin kurgusal düzeni ortaya çıkartılmıştır. Pek az renk (6 renk) ve motif (12 motif) kullanılmasına rağmen tasarımda büyük bir zenginlik olduğu görülmüştür. Bu motif ve renklerin biçimsel kurgusu neredeyse sanatın tüm organizasyon ilkelerini karşılamaktadır.

The purpose of this study is to examine in terms of design principles the "Yörük carpet", which is a kind of carpet art that the Turks brought to world civilization. The scope of the research constitutes harmony, rhythm, pattern, complement, overlap, balance, contrast, proportion, emphasis, movement, repetition and economy of design principles. The Yörük carpet has examined by composition method (formal) which is one of the mixed methods of visual image analysis. This method examines images based on arrangement principles such as color, tone and contrast, etc. (Duncum, 2017, p.11). In other words, an answer has been sought to ask how the elements of art (color, shape, etc.) are arranged with design principles on the carpet. Because of differences in the design of the carpets woven in different regions of Turkey; Uşak, Lâdik ve Milas etc. is called on the carpets (Aslanapa, 2005). In this study, Yörük carpet, which has an important place in Turkish carpet art, was chosen as a sample. The selected carpet was visually recreated as a "vector extension image" in digital media. The visual data obtained from this created image is divided into groups, colors, segments. The fictional pattern of the color schemes and motifs of the nomadic carpet is revealed. Despite the use of very few colors (6 colors) and motifs (12 motifs) it has been seen that there is a great wealth in design. This motif and the formal styling of the colors almost meet all the organizational principles of art.