BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NIN SON YILINDA ORTA DOĞU’DA CEPHE GELİŞMELERİ VE MUSTAFA KEMAL
Öz
Birinci Dünya Savaşı’nın kaybedenleri arasında yer alan Osmanlı Devleti’nin terk etmek zorunda kaldığı bugünkü Orta Doğu toprakları, günümüzde hâlâ dünya siyasetinin gündemindeki ilk sırayı koruyan gelişmelere sahne olmaktadır. Görünen odur ki gelecek yılların da en önemli gelişmeleri bu bölgede yaşanacaktır. Bu çalışmanın amacı; savaşın son yılında Orta Doğu cephelerinde yaşanan ve Osmanlı ordularının hezimete uğradığı muharebeleri hatırlamak, o döneme kadar İtilaf Devletlerince gerçekleştirilen hazırlıkları ve yapılan planları tekrarlayıp, Mustafa Kemal’in tercih ettiği stratejik kararların uygunluğunu ortaya koymaktır. Çalışmanın yöntemi olarak; başta askeri kaynaklar olmak üzere konu hakkındaki eserlerin incelenmesi, sonuca etki eden durumların mukayeseli şekilde açıklanması ve gelişmelerin kısa bir derleme şekline sokulması tercih edilmiştir. Savaşın başlamasından önce İngiltere ve Rusya ile ittifak arayışına giren ancak kabul görmeyen Osmanlı Devleti, İttihat ve Terakki yönetiminin de tercihi olan Almanya ile ittifak ve gizli iş birliği anlaşması yapmak zorunda kaldı. Askeri yapılanma anlaşması gereği ordunun yönetiminin de Alman generallerine bırakılması, Türk subaylarının hoşnutsuzluğuna neden olmuştu ancak seferberlik ilanından itibaren emredilen cephelerde askerleriyle beraber fedakârca mücadele etmelerine rağmen, savaş sonunda kaçınılmaz hale gelen yenilgiden kurtulamadılar. Başından beri olumsuz koşulları ve muhtemel sonucu tüm yetkililere aktarmasına rağmen dikkate alınmayan Mustafa Kemal, ciddi kayıplarla savaşı bitiren Yıldırım Ordular Grubu’nun çekilen unsurlarını toplayarak İngiliz ilerleyişini, ateşkes öncesinde Halep kuzeyinde durdurmayı başarmıştır.
Anahtar Kelimeler
References
- Adamof E. E. (2001), Çarlık Belgelerinde Anadolu’nun Paylaşılması (Çev. Hüseyin Rahmi), İstanbul, Kaynak Yayınları.
- Akalın, Durmuş (2015), Süveyş Kanalı, İstanbul, Yeditepe Yayınları.
- Apak, Rahmi (1988), Yetmişlik Bir Subayın Hatıraları, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
- Arı, Kemal (1997), Birinci Dünya Savaşı Kronolojisi, Ankara, Genelkurmay Basımevi.
- Armaoğlu, Fahir (1983), 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1914–1918), Ankara, Türkiye İş Bankası Yayını.
- Atay, Falih Rıfkı (1980), Çankaya, İstanbul, Sena Matbaası.
- Ayaydın, Rıdvan (2016), Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin İran’da Cihad-ı Ekber Faaliyetleri, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul.
- Aydemir, Şevket Süreyya (2004), Tek Adam, C. I, Yirmi İkinci Basım, İstanbul, Remzi Kitabevi.
- Bayur, Yusuf Hikmet (1957), Türk İnkılâbı Tarihi, C. III, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayını.
- Belen, Fahri (1967), Birinci Cihan Harbi’nde Türk Harbi, C. V, Ankara, Genelkurmay Basımevi.