Kaynaştırma Eğitimi Uygulamalarına İlişkin Gerçekleştirilen Lisansüstü Eğitim Tez Çalışmalarının İncelenmesi

Year 2025, Volume: 9 Issue: 2, 385 - 405, 30.12.2025

Gizem Akdoğan , Bülent Güven

https://doi.org/10.48066/kusob.1665101

Abstract

Bu araştırmada, 2024 yılına kadar Türkiye'de kaynaştırma eğitimi konusunda hazırlanmış lisansüstü tezlerin incelenmesi amaçlanmaktadır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan sistematik derleme yöntemi kullanılmıştır. Kaynaştırma, bütünleştirme ve kapsayıcı eğitim anahtar sözcükleri kullanılarak Ulusal Tez Merkezi’nde tarama yapılmıştır. Tarama sonucunda kaynaştırma eğitimi uygulamalarıyla ilgili 626 lisansüstü teze ulaşılmıştır. Araştırmacılar tarafından belirlenen seçim kriterlerine göre; tez başlığında "ilkokul öğretmeni" veya "sınıf öğretmeni" ile "kaynaştırma" ifadelerinin yer alması, tez konusunun sınıf öğretmenlerinin görüşleri, tutumları, yaşanan sorunlar ve çözüm önerilerine odaklanması ve katılımcıların yalnızca sınıf öğretmenlerinden oluşması esas alınmıştır. Bu kriterlere uygun 33 lisansüstü tez belirlenmiş ve incelenmiştir. İncelenen tezlerin türleri, konuları, yöntemleri, yayınlandıkları yıllar, örneklemlerin türü ve sayısı ile araştırmalarda öne çıkan ortak sonuçlar incelenmiştir. İncelemeler sonucunda; kaynaştırma sınıflarının kalabalık olması, fiziki koşullardaki yetersizlikler, bireyselleştirilmiş eğitim planlarının verimli şekilde uygulanamaması ve ailelerin iş birliğine yeterince katılmaması gibi sorunlar tespit edilmiştir. Ayrıca, kaynaştırma eğitiminin başarıyla uygulanabilmesi için öğretmenlere yönelik destek hizmetlerinin artırılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Keywords

Bütünleştirme , Kaynaştırma eğitimi , Sınıf öğretmeni.

Revıew of Graduate Thesıs Studıes on Inclusıve Educatıon Practıces

Abstract

This study aims to examine postgraduate theses prepared on inclusive education in Türkiye until 2024. The systematic review method, which is one of the qualitative research methods, was used in the study. A search was conducted in the National Thesis Center using the keywords of inclusion, integration and inclusive education. As a result of the search, 626 postgraduate theses on inclusive education practices were reached. According to the selection criteria determined by the researchers; the thesis title should include the terms "primary school teacher" or "class teacher" and "inclusion", the thesis topic should focus on the opinions, attitudes, problems experienced and solution suggestions of class teachers and the participants should consist only of class teachers. 33 postgraduate theses that meet these criteria were determined and examined. The types, subjects, methods, years of publication, type and number of samples of the examined theses and the common results that emerged in the studies were examined. As a result of the examinations; problems such as crowded inclusion classes, inadequate physical conditions, inefficient implementation of individualized education plans and insufficient participation of families in cooperation were identified. In addition, it was concluded that support services for teachers should be increased in order for inclusion education to be successfully implemented.

Keywords

Classroom teacher , Inclusive education , Integration.

References

• Ainscow, M. (2005). Developing inclusive education systems: What are the levers for change? Journal of Educational Change, 6(2), 109–124. https://doi.org/10.1007/s10833-005-1298-4
• Akbıyık, C. (2022). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitiminde problem yaşama ve rehberlik ve araştırma merkezlerinden faydalanma durumları. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Kastamonu: Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Akbulut, E. (2020). Sınıf öğretmenlerinin öz yeterlilik algıları ile kaynaştırma eğitimine yönelik tutumları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Arastaman, G., Fidan, İ. Ö. ve Fidan, T. (2018). Nitel araştırmada geçerli ve güvenirlik: Kuramsal bir inceleme. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15 (1), 37-75.
• Atıcı, R. (2014). Kaynaştırma öğrencilerinin okul hayatında yaşadığı zorluklar. Electronic Turkish Studies, 9(5), 279-291. http://doi.org/10.7827/TurkishStudies.6936
• Avramidis, E. & Norwich, B. (2002). Thatchers attitudes towards integration/inclusion: A review of the literature. European Journal of Special Needs Education, 17(2), 129–147. https://doi.org/10.1080/08856250210129056
• Babaoğlan, E. ve Yılmaz, Ş. (2010). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimindeki yeterlikleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 18(2), 345-354
• Balo, E. D. (2015). İlkokullarda kaynaştırma eğitimi uygulamalarında karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Elâzığ: Fırat Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388.
• Bilen, E. (2007). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma uygulamalarında karşılaştıkları sorunlarla ilgili görüşleri ve çözüm önerileri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Çınar, S. (2020). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine yönelik tutumu. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Çiftçi, C. (2016). Sınıf öğretmenlerinin öz yeterlik algıları ile kaynaştırmaya yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Demir Zengin, F., Uğur Mutlu, S. ve Haşıl Korkmaz, N. (2024). Kapsayıcı eğitim alanında yapılmış doktora tez çalışmalarının incelenmesi: Bir içerik analizi. Kırıkkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 455–480. https://doi.org/10.33400/kuje.1416630
• Demirdağlı, Ş. ve Kızır, M. (2023). Kaynaştırma/bütünleştirme uygulamalarında öğretmen yardımcıları. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(1), 202–227. https://doi.org/10.19171/uefad.1177019
• Deniz, S. ve Söğüt, D. A. (2018). Sınıf öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlamada karşılaştıkları güçlükler ve kaynaştırma uygulamalarına ilişkin görüşlerinin değerlendirilmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 423-443. https://doi.org/10.17556/erziefd.402532
• Diken, İ. H. ve Batu, S. (2010). İlköğretimde Kaynaştırma İ. H. Diken, (Ed.), Kaynaştırmaya giriş içinde (s. 2-23). Pegem Akademi Yayınları.
• Duran Düşünür, A. (2018). İlkokullarda kaynaştırma eğitiminde karşılaşılan sorunlara ilişkin öğretmen görüşleri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Engelbrecht, P. & Savolainen, H. (2018). A mixed-methods approach to developing an understanding of teachers attitudes and their enactment of inclusive education. European Journal of Special Needs Education, 33(5), 660-676. https://doi.org/10.1080/08856257.2017.1410327
• Erdağı, Ü. (2019). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitime ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Kars: Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• European Agency for Special Needs and Inclusive Education. (2022). Key principles for inclusive education: Guidelines for policy makers. https://www.european-agency.org/publications/key-principles-inclusive-education
• Filiz, İ. (2021). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma uygulamalarına yönelik yeterlilikleri ile kaynaştırma eğitimi ile ilgili duygu tutum ve kaygıları arasındaki ilişki. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul: Biruni Üniversitesi Lisansüstü Rğitim Enstitüsü.
• Florian, L. (2008). Inclusion: Special or inclusive education: future trends. British Journal of Special Education, 35(4), 202–208. https://doi.org/10.1111/j.1467-8578.2008.00402.x
• Gi̇rgi̇n, İ. (2021). Eğitimcilerin kaynaştırmaya yönelik mesleki gelişim i̇htiyaçları. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergi̇si̇, 18(Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 4153- 4175. https://doi.org/10.26466/opus.845376
• Gök, R. (2013). Kaynaştırma eğitimi öğrencisi bulunan ilkokul sınıf öğretmenlerinin sınıf yönetiminde karşılaştıkları zorluklar ve bu zorluklara başa çıkma yöntemleri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Antalya: Akdeniz Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Güleryüz, B. ve Özdemir, M. (2015). Sınıf öğretmenlerinin ve sınıf öğretmeni adaylarının kaynaştırma eğitimine ilişkin tutumlarının incelenmesi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(3), 53-64.
• Güney, B. (2019). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırmaya ilişkin tutumu ve tutumun iyileştirilmesine yönelik çözüm önerileri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Amasya: Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Güzel, N. (2014). Kaynaştırma öğrencisi olan ilköğretim öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ilişkin yaşadıkları sorunlar (Beykoz ilçesi örneği). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul: Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Kara, Z. (2016). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimi öğrencilerine yönelik tutumlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Karaçam, Z. (2013). Sistematik derleme metodolojisi: Sistematik derleme hazırlamak için bir rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1), 26-33.
• Karasar, N. (2023). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Akademi̇k Yayıncılık.
• Kargın, T. (2004). Kaynaştırma: Tanımı, gelişimi ve ilkeleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(2), 1-13.
• Kartal, M. (2016). İlkokullardaki kaynaştırma uygulamalarının niteliğinin arttırılmasıyla ilgili öğretmen görüşlerinin değerlendirilmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Kniveton, B. H. (2004). A study of perceptions that significant others hold of the inclusion of children with difficulties in mainstream classes. Educational Studies, 30(3), 331–343. https://doi.org/10.1080/0305569042000224260
• Lindsay, G. (2007). Educational psychology and the effectiveness of inclusive education/ mainstreaming. British Journal of Educational Psychology, 77(1), 1-24. https://doi.org/10.1348/000709906X156881
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2010). Okullarımızda 3N (neden nasıl niçin) kaynaştırma yönetici-öğretmen-aile kılavuz kitabı. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü https://orgm.meb.gov.tr/alt_sayfalar/yayimlar/kaynastirma/kaynastirma.pdf
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_07/09101900_ozel_egitim_hizmetleri_yonetmeligi_07072018.pdf
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Millî eğitim istatistikleri – Örgün eğitim 2023/2024. MEB Strateji Geliştirme Başkanlığı. https://sgb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_10/11230736_meb_istatistikleri_orgun_egitim_2023_2024.pdf
• Niyazibeyoğlu, S. (2015). Sınıf Öğretmenlerinin kaynaştırma öğrencilerine yönelik tutumlarının incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul: Fatih Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• OECD. (2019). Empowering and enabling teachers to improve equity and outcomes for all. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9f354ec0-en
• Opdal, L. R., Wormnæs, S. & Habayeb, A. (2001). Teachers' opinions about inclusion: A pilot study in a Palestinian context. International Journal of Disability, Development and Education, 48(2), 143-162. https://doi.org/10.1080/10349120120053630
• Orel, A. ve Zerey, Z. (2004). Sınıf öğretmeni adaylarının kaynaştırmaya yönelik tutumlarının incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(01), 23-33.
• Özokcu, O. (2018). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırmaya yönelik tutumlarının incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 418–433. https://doi.org/10.17679/inuefd.472639
• Pamuk, Y. (2016). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ilişkin görüşleri. Yayımlanmış yüksek lisans tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. ProQuest Dissertations & Theses.
• Sadioğlu, Ö. (2011). Sınıftakilerin kaynaştırılmasına ilişkin sorunlar, beklentiler ve önerilere yönelik nitel bir araştırma. Yayımlanmış doktora tezi. Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. ProQuest Dissertations & Theses.
• Sadioğlu, Ö., Batu, E. S. & Bilgin, A. (2012). Sınıf öğretmenlerinin özel gereksinimli öğrencilerin kaynaştırılmasına ilişkin görüşleri. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 399-432.
• Şahin, S. (2017). İlköğretim kaynaştırma ortamlarında eğitim alanında özel yoğunlaşmaları ve sınıfların kaynaştırma uygulamalarının düzenlenmesi / ilköğretimde kaynaştırma öğrencisi bulunan velilerin ve öğretmenlerin kaynaştırma uygulamalarına ilişkin görüşleri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Seçer, F. (2011). Sınıf öğretmenlerinin kişilerarası öz yeterlik inançları ile kaynaştırmaya yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Soodak, L. C., Podell, D. M. & Lehman, L. R. (1998). Teacher, student, and school attributes as predictors of teachers' responses to inclusion. The Journal of Special Education, 31(4), 480-497. https://doi.org/10.1177/002246699803100405
• Soyyiğit, T. (2013). Sınıf öğretmenlerinin değer tercihleriyle kaynaştırmaya yönelik tutumları arasındaki ilişinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul: Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Söğüt, D.A. (2017). Sınıf öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlamada karşılaştıkları güçlükler ve kaynaştırma uygulamalarına ilişkin görüşlerinin değerlendirilmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Muğla: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Sucuoğlu, B. (2004). Türkiye'de kaynaştırma uygulamaları: Yayınlar/araştırmalar. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(2),15-23.
• Türkiye Cumhuriyeti. (1982). Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Kanun No. 2709, 7 Kasım 1982). Resmî Gazete, 9 Kasım 1982, Sayı: 17863. https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/anayasa/ Erişim tarihi 09 Şubat 2025 tarihinde alındı.
• Türer Kurşun, T. (2020). Bütünleştirme/ kaynaştırma uygulamaları kapsamında görev yapan ilkokul öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi: Elâzığ ili örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul: Biruni Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• UNESCO. (2020). Global education monitoring report 2020: Inclusion and education – All means all. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000373718
• Unianu, E. M. (2012). Teachers’ attitudes towards inclusive education. Procedia-social and behavioral sciences, 33(2012), 900-904. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.01.252
• Ülger, Y. (2019). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ilişkin yeterlilikleri ile yaşadıkları sorunlar arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi (Afyonkarahisar örneklemi). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Afyon: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Ünsal, K. (2019). Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim uygulamalarında rol alan sınıf öğretmenlerinin görev ve sorumluluklarını yerine getirme durumları ile kaynaştırmaya yönelik tutumlarının incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ağrı: Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Tekneci, C. (2024). Sınıf öğretmenlerinin özel gereksinimli bireylere yönelik tutumu ve kaynaştırma uygulamalarındaki yeterliğinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Turgut Çınar, G. (2024). Birleştirilmiş sınıfta kaynaştırma öğrencisi bulunan sınıf öğretmenlerinin sınıf yönetiminde karşılaştığı sorunlar ve bu sorunlarla başa çıkma yolları. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Velioğlu, B. (2024). Kalabalık sınıflarda kaynaştırma öğrencisi olan sınıf öğretmenlerinin sınıf yönetiminde karşılaştıkları güçlüklerin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Yaman, A. (2017). Kaynaştırma modeli ile eğitilen öğrenciler için bireyselleştirilmiş eğitim programlarının geliştirilmesi ve uygulamasına yönelik sınıf öğretmenlerinin görüşlerinin belirlenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Yekeler, B. (2005). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine yönelik tutumlarının bazı psiko sosyal değişkenler açısından incelenmesi (Sivas merkez ilköğretim okulları örneği). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Yıldırım, B.A. (2014). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırmaya yönelik tutumları. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Gaziantep: Zirve Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Yılmaz, İ., Yılmaz, E. ve Savas, B. (2021). Destek eğitim odalarına ilişkin hazırlanmış lisansüstü tez çalışmalarına genel bir bakış. Turkish Journal of Educational Studies, 8(3), 419-442. https://doi.org/10.33907/turkjes.956942