TR
EN
SAĞLIK ÇALIŞANLARINDA ALGILANAN STRES İLE FİZİKSEL VE BİLİŞSEL YORGUNLUK ARASINDAKİ İLİŞKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KESİTSEL ANALİTİK BİR ÇALIŞMA
Abstract
Amaç: İzmir’de kamu hastanelerinde çalışan sağlık profesyonellerinde algılanan stres ile fiziksel ve bilişsel yorgunluk arasındaki ilişkiyi belirlemek ve sosyodemografik/işe ilişkin etmenlerle farklılıkları incelemek.
Gereç ve Yöntemler: Kesitsel-analitik tasarımda yürütülen araştırmada n=995 gönüllü sağlık çalışanı çevrim içi anketle değerlendirilmiştir. Ölçümler için Algılanan Stres Ölçeği (PSS- 10) ve Chalder Yorgunluk Ölçeği (CFS-11) kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistiklerin ardından iki grup için bağımsız t-testi, çoklu gruplar için ANOVA (gerekli yerlerde post-hoc), ilişkiler için Pearson korelasyon, etkileyen faktörler için doğrusal regresyon uygulanmıştır (α=0,05).
Bulgular: Örneklemin %75,7’si kadın, %67,4’ü 20-40 yaş aralığındadır. Ortalama puanlar: PSS-toplam 2,07/4, olumsuz duygulanım 2,14, pozitif kontrol 1,88; CFS-toplam 1,44/3, fiziksel 1,33, bilişsel 1,30. Kadınlarda PSS-toplam ve CFS (fiziksel/bilişsel/toplam) daha yüksektir (tümü p≤0,001). 20-30 yaş, 1-5 yıl kıdem, nöbet/karma vardiya ve ≤4 saat uyku gruplarında stres ve yorgunluk anlamlı biçimde yüksektir (çoğu p≤0,001). Kronik hastalık ve alkol kullanımı daha yüksek stres/yorgunlukla ilişkilidir; sigara özellikle fiziksel yorgunluğu artırır. PSS-toplam ile CFS-toplam arasında orta düzey pozitif ilişki vardır (r=0,542; p<0,001); PSS toplam ile fiziksel ve bilişsel yorgunluk güçlü biçimde ilişkilidir (r=0,784; p<0,001). Regresyonda olumsuz duygulanım, pozitif kontrol, fiziksel/bilişsel yorgunluk ve CFS-toplam, algılanan stresi anlamlı yordar (tümü p<0,001).
Sonuç: Sağlık çalışanlarında yüksek algılanan stres, fiziksel ve bilişsel yorgunluğu artırmaktadır. Genç yaş, düşük kıdem, nöbet/karma vardiya ve yetersiz uyku başlıca risk alanlarıdır. Kurumsal düzeyde vardiya optimizasyonu, dinlenme-uyku olanaklarının güçlendirilmesi ve psikososyal destek/baş etme programları önerilir.
Keywords
References
- West CP, Dyrbye LN, Shanafelt TD. Physician burnout: contributors, consequences and solutions. J Intern Med. 2018;283(6):516-529.
- Shanafelt TD, Boone S, Tan L, et al. Burnout and satisfaction with work-life balance among US physicians. Arch Intern Med. 2012;172(18):1377-1385.
- Schneiderman N, Ironson G, Siegel SD. Stress and health: psychological, behavioral, and biological determinants. Annu Rev Clin Psychol. 2005;1:607-628.
- Maslach C, Leiter MP. Understanding the burnout experience: recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry. 2016;15(2):103-111.
- Hockey GRJ. The psychology of fatigue: Work, effort and control. Cambridge: Cambridge University Press; 2013.
- Cohen S, Kamarck T, Mermelstein R. A global measure of perceived stress. J Health Soc Behav. 1983;24(4):385-396.
- Taylor SE. Health Psychology. 9th ed. New York: McGraw-Hill Education; 2015.
- Maunder RG, Heeney ND, Strudwick G, Shin HD, O’Neill B. Burnout in hospital-based healthcare workers during COVID-19. BMJ Open. 2021;11(9):e053808.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Health Care Administration
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
December 25, 2025
Submission Date
October 22, 2025
Acceptance Date
November 11, 2025
Published in Issue
Year 2025 Volume: 27 Number: 3
APA
Mertoğlu, S. (2025). SAĞLIK ÇALIŞANLARINDA ALGILANAN STRES İLE FİZİKSEL VE BİLİŞSEL YORGUNLUK ARASINDAKİ İLİŞKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KESİTSEL ANALİTİK BİR ÇALIŞMA. The Journal of Kırıkkale University Faculty of Medicine, 27(3), 392-401. https://doi.org/10.24938/kutfd.1808327
AMA
1.Mertoğlu S. SAĞLIK ÇALIŞANLARINDA ALGILANAN STRES İLE FİZİKSEL VE BİLİŞSEL YORGUNLUK ARASINDAKİ İLİŞKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KESİTSEL ANALİTİK BİR ÇALIŞMA. Kırıkkale Uni Med J. 2025;27(3):392-401. doi:10.24938/kutfd.1808327
Chicago
Mertoğlu, Süleyman. 2025. “SAĞLIK ÇALIŞANLARINDA ALGILANAN STRES İLE FİZİKSEL VE BİLİŞSEL YORGUNLUK ARASINDAKİ İLİŞKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KESİTSEL ANALİTİK BİR ÇALIŞMA”. The Journal of Kırıkkale University Faculty of Medicine 27 (3): 392-401. https://doi.org/10.24938/kutfd.1808327.
EndNote
Mertoğlu S (December 1, 2025) SAĞLIK ÇALIŞANLARINDA ALGILANAN STRES İLE FİZİKSEL VE BİLİŞSEL YORGUNLUK ARASINDAKİ İLİŞKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KESİTSEL ANALİTİK BİR ÇALIŞMA. The Journal of Kırıkkale University Faculty of Medicine 27 3 392–401.
IEEE
[1]S. Mertoğlu, “SAĞLIK ÇALIŞANLARINDA ALGILANAN STRES İLE FİZİKSEL VE BİLİŞSEL YORGUNLUK ARASINDAKİ İLİŞKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KESİTSEL ANALİTİK BİR ÇALIŞMA”, Kırıkkale Uni Med J, vol. 27, no. 3, pp. 392–401, Dec. 2025, doi: 10.24938/kutfd.1808327.
ISNAD
Mertoğlu, Süleyman. “SAĞLIK ÇALIŞANLARINDA ALGILANAN STRES İLE FİZİKSEL VE BİLİŞSEL YORGUNLUK ARASINDAKİ İLİŞKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KESİTSEL ANALİTİK BİR ÇALIŞMA”. The Journal of Kırıkkale University Faculty of Medicine 27/3 (December 1, 2025): 392-401. https://doi.org/10.24938/kutfd.1808327.
JAMA
1.Mertoğlu S. SAĞLIK ÇALIŞANLARINDA ALGILANAN STRES İLE FİZİKSEL VE BİLİŞSEL YORGUNLUK ARASINDAKİ İLİŞKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KESİTSEL ANALİTİK BİR ÇALIŞMA. Kırıkkale Uni Med J. 2025;27:392–401.
MLA
Mertoğlu, Süleyman. “SAĞLIK ÇALIŞANLARINDA ALGILANAN STRES İLE FİZİKSEL VE BİLİŞSEL YORGUNLUK ARASINDAKİ İLİŞKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KESİTSEL ANALİTİK BİR ÇALIŞMA”. The Journal of Kırıkkale University Faculty of Medicine, vol. 27, no. 3, Dec. 2025, pp. 392-01, doi:10.24938/kutfd.1808327.
Vancouver
1.Süleyman Mertoğlu. SAĞLIK ÇALIŞANLARINDA ALGILANAN STRES İLE FİZİKSEL VE BİLİŞSEL YORGUNLUK ARASINDAKİ İLİŞKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KESİTSEL ANALİTİK BİR ÇALIŞMA. Kırıkkale Uni Med J. 2025 Dec. 1;27(3):392-401. doi:10.24938/kutfd.1808327