İBADET İLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞININ ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ KUR’AN TERCÜMELERİNDEKİ KARŞILIKLARI

Erol Kuyma

doi:10.20322/littera.457684

İBADET İLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞININ ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ KUR’AN TERCÜMELERİNDEKİ KARŞILIKLARI

Öz

İnançla ilgi ifadeler, dilin söz varlığı içerisinde kavram alanı olarak ayrı bir yere sahiptir. Dinî söz varlığı toplumların tarihleri boyunca manevi birikimlerini, dini algılayış biçimlerini ve bu bunları ifade ediş şekillerini temsil eder. Dinî söz varlığını oluşturan kelimeler, başka dillerden alıntı olabileceği gibi mevcut kelimelerden türetme veya kelimelere yeni anlamlar kazandırma yoluyla oluşturulabilirler. Bu anlamda Kur’an tercümeleri, dinî söz varlığının oluşumunda öncelikli bir yere sahiptir. Türkiye Türkçesinin temelini oluşturan Eski Anadolu Türkçesi, kelime hazinesi bakımından günümüz söz varlığına önemli katkılar sağlayacak bir kaynak niteliği taşımaktadır. Özellikle inançla ilgili söz varlığı açısından Eski Anadolu Türkçesi döneminde yapılmış satır arası Kur’an tercümeleri dikkate değer sayı ve nitelikte örnekler barındırmaktadır. Bu çalışmada, “ibadet” başlığı altında tercümelerde yer alan söz varlığı örnekleri ele alınmıştır. İbadet kelimesi, iman, ihlas, niyet, tefekkür, namaz, oruç, dil ile zikir, zekât, sadaka, yakınlara ve fakirlere yardım gibi alt başlıkları olan bir kavram alanını temsil eder. Eski Anadolu Türkçesi Kur’an tercümelerinde bu kavramlara karşılık gelen ifadeler, geçtikleri ayetler üzerinden tespit edilerek Türk dilinin o dönemde bu kavramları nasıl karşıladığı görülmeye çalışılmıştır. Mütercimlerin genel olarak kelime grubu şeklinde bir çeviri yolunu seçtikleri görülmektedir. Fiilimsi grupları, isim ve sıfat tamlamaları, birleşik fiiller bu kavramların çevirisinde öne çıkmaktadır. Arapça kelimelere de sıkça başvurulmuş, yardımcı fiiller yoluyla Türkçeleştirme yolu seçilmiştir. Kelime gruplarının tercih edilmesi Arapça ifadelerin Türkçeye çevirisinde daha anlaşılır ve açık bir anlatım oluşturma çabası şeklinde değerlendirilebilir. İki ayrı satır altı Kur’an tercümesinden elde edilen söz varlığı örnekleri Allah lafzı olan Kur’an’ın çevirisinde gösterilen hassasiyeti ve Türkçenin ifade gücünü göstermesi bakımından önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kur’an tercümeleri,İbadet,Eski Anadolu Türkçesi

Kaynakça

Banguoğlu, Tahsin. (2015). Türkçenin Grameri, 10. Baskı, Ankara: TDK Caferoğlu, Ahmet. (2015). Türk Dili Tarihi, Ankara: Altınordu YayınlarıDinî Kavramlar Sözlüğü (2015). Diyanet İşleri Başkanlığı, AnkaraErgin, Muharrem. (1987). Türk Dili, İstanbul: Bayrak Basım YayınGabain, A. Von. (2007). Eski Türkçenin Grameri, çev. M. Akalın. Ankara:TDKGülsevin, Gürer. (2011). Eski Anadolu Türkçesinde Ekler, Ankara: TDKHatipoğlu, Vecihe. (1982). Türkçenin Söz Dizimi, Ankara: Dil Tarih-Coğrafya Fakültesi Basımeviİlmihal I-II. (2015). Türkiye Diyanet Vakfı, Ankara Karaağaç, Günay. (2012). Türkçenin Söz Dizimi, İstanbul: Kesit YayınlarıKaraağaç, Günay. (2013). Anlam Bilimi ve İletişim, İstanbul: Kesit YayınlarıKarahan, Leyla. (2015). Türkçede Söz Dizimi, 22. Baskı, Ankara: Akçağ YayınlarıKorkmaz, Zeynep. (1992). Gramer Terimleri Sözlüğü, Ankara: TDKKorkmaz, Zeynep. (2009). Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi, Ankara: TDKKöprülü, M. Fuat. (1986). Türk Edebiyatı Tarihi, İstanbul: Ötüken NeşriyatKuyma, Erol. (2017). Eski Anadolu Türkçesi Kur’an Tercümelerinde İnançla İlgili Söz Varlığı İncelemesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, AnkaraÖzkan, Mustafa ve Veysi Sevinçli (2017). Türkiye Türkçesi Söz Dizimi, İstanbul: Akademik KitaplarÖzsoy, Ömer ve İlhami Güler (2016). Konularına Göre Kur’an (Sistematik Kur’an fihristi), Ankara: Fecr Yayınevi Timurtaş, F. Kadri. (2012). Eski Türkiye Türkçesi, İstanbul: Kapı YayınlarıToker, Mustafa (2011). Anonim Satır Altı Kur’an Tercümesi, İnceleme-Metin-Tıpkıbasım Örnekleri, Konya: Selçuk Üniversitesi BasımeviToker, Mustafa (2012). Anonim Satır Altı Kur’an Tercümesi, Dizin II, Konya: Selçuk Üniversitesi BasımeviTopaloğlu, Ahmet (1976). Muhammed Bin Hamza, XV. yüzyıl Başlarında Yapılmış Satır-Arası Kur 'an Tercümesi 1 (Giriş-Metin). İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları.Topaloğlu, Ahmet (1978). Muhammed Bin Hamza, XV. yüzyıl Başlarında Yapılmış Satır-Arası Kur 'an Tercümesi II (Sözlük) İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları. http://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf (erişim tarihi:04.07.2018)

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Erol Kuyma ^*
0000-0003-1074-9587
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Ekim 2018

Gönderilme Tarihi

6 Eylül 2018

Kabul Tarihi

30 Ekim 2018

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2018 Cilt: 4 Sayı: 4

DOI

https://doi.org/10.20322/littera.457684

IZ

https://izlik.org/JA48AR23SB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kuyma, E. (2018). İBADET İLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞININ ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ KUR’AN TERCÜMELERİNDEKİ KARŞILIKLARI. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 4(4), 1015-1035. https://doi.org/10.20322/littera.457684

AMA

1.Kuyma E. İBADET İLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞININ ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ KUR’AN TERCÜMELERİNDEKİ KARŞILIKLARI. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 2018;4(4):1015-1035. doi:10.20322/littera.457684

Chicago

Kuyma, Erol. 2018. “İBADET İLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞININ ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ KUR’AN TERCÜMELERİNDEKİ KARŞILIKLARI”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 4 (4): 1015-35. https://doi.org/10.20322/littera.457684.

EndNote

Kuyma E (01 Ekim 2018) İBADET İLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞININ ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ KUR’AN TERCÜMELERİNDEKİ KARŞILIKLARI. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 4 4 1015–1035.

IEEE

[1]E. Kuyma, “İBADET İLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞININ ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ KUR’AN TERCÜMELERİNDEKİ KARŞILIKLARI”, Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, c. 4, sy 4, ss. 1015–1035, Eki. 2018, doi: 10.20322/littera.457684.

ISNAD

Kuyma, Erol. “İBADET İLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞININ ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ KUR’AN TERCÜMELERİNDEKİ KARŞILIKLARI”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 4/4 (01 Ekim 2018): 1015-1035. https://doi.org/10.20322/littera.457684.

JAMA

1.Kuyma E. İBADET İLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞININ ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ KUR’AN TERCÜMELERİNDEKİ KARŞILIKLARI. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 2018;4:1015–1035.

MLA

Kuyma, Erol. “İBADET İLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞININ ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ KUR’AN TERCÜMELERİNDEKİ KARŞILIKLARI”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, c. 4, sy 4, Ekim 2018, ss. 1015-3, doi:10.20322/littera.457684.

Vancouver

1.Erol Kuyma. İBADET İLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞININ ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ KUR’AN TERCÜMELERİNDEKİ KARŞILIKLARI. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 01 Ekim 2018;4(4):1015-3. doi:10.20322/littera.457684