Research Article

Klasik Mantıkta Modalite: Modal Önermeler ve Modal Kıyaslardaki İşlemlerin Açıklanması ve Sembollerle Gösterilmesi

Volume: 5 Number: 1 December 31, 2023
EN TR

Klasik Mantıkta Modalite: Modal Önermeler ve Modal Kıyaslardaki İşlemlerin Açıklanması ve Sembollerle Gösterilmesi

Abstract

Önermelerin zorunluluk, devam, imkân ve fiil ifade eden lafızlarla kayıtlanması modal önermeleri oluşturur. Bu önermelerin kıyasta kullanılmasıyla da modal kıyaslar elde edilir. Modalite konusu mantığın en önemli konularından kabul edilir. Mantıkçılar herhangi bir modal önermenin döndürme ve çelişiklik gibi hükümleriyle ilgili birtakım tespitlerde bulunurlar. Örneğin özü bakımından zorunlu bir önermenin çelişiğinin imkân anlamı taşıdığını söylerler. Döndürmesine gelince olumlularında nispetin bazı zamanlardaki fiiliyyetini, olumsuzlarında ise özü bakımından devamı ifade ettiğini belirtirler. Aynı şekilde modal kıyaslar için de bazı kurallar koyarlar. Örneğin birinci ve üçüncü şekilde küçük öncülün, dördüncü şekilde ise her iki öncülün de mümkün bir önerme olamayacağını ifade ederler. Bunlar gibi daha birçok ilke ve kuraldan söz ederler. Bu makalede söz konusu kurallar delilleriyle birlikte ele alınmıştır. Yine mantıkçılar arasında modal önermeler ve bu önermelerin kıyaslarda kullanımı ile ilgili de bazı görüş ayrılıkları da vâkidir. Bu çalışmada söz konusu farklılıkların bir kısmına ve sebeplerine işaret etmekle birlikte müteahhirûn dönemi ve özellikle genel kabul gören isimler ve kurallar benimsenmiştir. Makalenin sonuna kıyasın dört şeklinde öncüllerin modalitesine göre hangi modalitedeki sonuçların nasıl elde edildiğini gösteren ve her bir modal önerme için ayrıntılı açıklamalar içeren tablolar eklenmiştir. Ayrıca bu çalışmaya özgü olarak modal önermeler ve modal kıyasların sembollerle gösterilmesine ilişkin genel bir yönteme yer verilmiştir. Daha önce “Kıyas Şekillerinin Geometrik Yöntemle İrcâı” başlıklı çalışmada sunulan yöntem ile modal önermelerin sembollerle gösterimine dair yöntemin bir arada etkin bir şekilde kullanılmasını sağlayan genel bir metot önerilmiştir. Böylece modal önermeler konusunun daha iyi anlaşılması ve modal kıyaslardaki işlemlerin daha anlaşılır ve kolay bir şekilde yapılması amaçlanmıştır.

Keywords

References

  1. ABDÜNNÂFİ Efendi. Fenn-i Mantık. İstanbul: Matbaa-ı Âmire, 1295.
  2. AHMET Cevdet Paşa. Mi‘yâr-ı Sedâd. Mantık Metinleri içinde. Haz. Kudret Büyükcoşkun. İstanbul: İşaret Yayınları, 1998.
  3. AKGÜÇ, Ahmet. “İsmail Gelenbevî’de Varlık Düşüncesi”. Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 2006.
  4. ARISTOTELES. Önerme Üzerine. Trc. H.R. Atademir. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1996.
  5. ARSTOTELES. Birinci Analitikler. Trc. H.R. Atademir. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1996.
  6. BEYZÂVÎ, Nâsırüddîn Ebû Saîd. Ṭavâli‘u’l-envâr min Meṭâli‘i’l-enzâr/Kelâm Metafiziği. Trc. İlyas Çelebi ve Mahmud Çınar. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2014.
  7. CÜRCÂNÎ, Seyyid Şerif. Şerḥu’l-Mevâḳıf fî İlmi’l-kelâm. 8 Cilt. Trc. Ömer Türker. İstanbul: Türkiye Yazma eserler Kurumu 2015.
  8. CÜRCÂNÎ, Seyyid Şerif. Târîfât. Beyrut: Mektebetü Lübnan, 1985.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Logic

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 31, 2023

Submission Date

December 17, 2023

Acceptance Date

December 25, 2023

Published in Issue

Year 2023 Volume: 5 Number: 1

APA
Gül, E. S. (2023). Klasik Mantıkta Modalite: Modal Önermeler ve Modal Kıyaslardaki İşlemlerin Açıklanması ve Sembollerle Gösterilmesi. Mantık Araştırmaları Dergisi, 5(1), 24-127. https://izlik.org/JA38PK94AL
AMA
1.Gül ES. Klasik Mantıkta Modalite: Modal Önermeler ve Modal Kıyaslardaki İşlemlerin Açıklanması ve Sembollerle Gösterilmesi. JLS. 2023;5(1):24-127. https://izlik.org/JA38PK94AL
Chicago
Gül, Ekrem Sefa. 2023. “Klasik Mantıkta Modalite: Modal Önermeler Ve Modal Kıyaslardaki İşlemlerin Açıklanması Ve Sembollerle Gösterilmesi”. Mantık Araştırmaları Dergisi 5 (1): 24-127. https://izlik.org/JA38PK94AL.
EndNote
Gül ES (December 1, 2023) Klasik Mantıkta Modalite: Modal Önermeler ve Modal Kıyaslardaki İşlemlerin Açıklanması ve Sembollerle Gösterilmesi. Mantık Araştırmaları Dergisi 5 1 24–127.
IEEE
[1]E. S. Gül, “Klasik Mantıkta Modalite: Modal Önermeler ve Modal Kıyaslardaki İşlemlerin Açıklanması ve Sembollerle Gösterilmesi”, JLS, vol. 5, no. 1, pp. 24–127, Dec. 2023, [Online]. Available: https://izlik.org/JA38PK94AL
ISNAD
Gül, Ekrem Sefa. “Klasik Mantıkta Modalite: Modal Önermeler Ve Modal Kıyaslardaki İşlemlerin Açıklanması Ve Sembollerle Gösterilmesi”. Mantık Araştırmaları Dergisi 5/1 (December 1, 2023): 24-127. https://izlik.org/JA38PK94AL.
JAMA
1.Gül ES. Klasik Mantıkta Modalite: Modal Önermeler ve Modal Kıyaslardaki İşlemlerin Açıklanması ve Sembollerle Gösterilmesi. JLS. 2023;5:24–127.
MLA
Gül, Ekrem Sefa. “Klasik Mantıkta Modalite: Modal Önermeler Ve Modal Kıyaslardaki İşlemlerin Açıklanması Ve Sembollerle Gösterilmesi”. Mantık Araştırmaları Dergisi, vol. 5, no. 1, Dec. 2023, pp. 24-127, https://izlik.org/JA38PK94AL.
Vancouver
1.Ekrem Sefa Gül. Klasik Mantıkta Modalite: Modal Önermeler ve Modal Kıyaslardaki İşlemlerin Açıklanması ve Sembollerle Gösterilmesi. JLS [Internet]. 2023 Dec. 1;5(1):24-127. Available from: https://izlik.org/JA38PK94AL