Yerel Kalkınmada Stratejik Bir Kaynak Olarak Turizm Yönetimi: Diyarbakır İli Örneği

Öz

Yerel Kalkınma, yerel kaynaklar çerçevesinde iktisadi etkinliklerin çeşitlendirilmesi ve refah düzeyinin yükseltilmesi olarak ifade edilebilir. Turizm, yerel kalkınmaya toplumsal, kültürel ve iktisadi yönlerden etki eden stratejik bir kamusal kaynaktır. Bu çalışma, Diyarbakır ili özelinde turizmin dönüştürücü etkisini inceleyerek destinasyon yönetimi, paydaş katılımı ve kurumsal yönetişim arasındaki ilişkiyi ortaya koymayı ve bunun yerel kalkınma üzerindeki etki değerlendirmesini yapmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda çalışma, literatür incelemesi, kurum görüşleri, saha verileri ve mevcut uygulamaların analizi yoluyla çok yönlü bir metodolojik yaklaşım benimsemiştir. Çalışmada, amaçlı örnekleme yöntemi ile 32 sektör çalışanı ve 36 turist katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla veri toplanmış ve tematik analiz yöntemiyle kodlanarak incelenmiştir. Araştırma çerçevesinde Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Karacadağ Kalkınma Ajansından yazılı görüş alınmıştır. Diyarbakır ilinin tarihi, doğal ve kültürel mekânlarında analiz sürecini destekleyici gözlemler yapılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgular, turizmin yerel kalkınmada stratejik bir kaynak konumunda olduğunu; turizm yönetiminin bütüncül şekilde ele alınarak, ildeki tüm paydaşların katılımı ile planlı ve ortak stratejiler oluşturulması ve sürdürülebilirliğin sağlanması halinde yerel kalkınmayı hızlandırabileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yerel Kalkınma
• Stratejik Kaynak
• Turizm Yönetimi

Tourism Management as a Strategic Resource for Local Development: The Case of Diyarbakır Province

Abstract

Local development can be defined as improving welfare by diversifying economic activities based on local resources. Tourism is a strategic public resource that affects local development across social, cultural, and economic dimensions. This study aims to examine the transformative role of tourism in Diyarbakır and to identify the relationships among destination management, stakeholder participation, and institutional governance, as well as their impacts on local development. The study adopts a multi-dimensional approach based on a literature review, institutional opinions, field data, and an analysis of current practices. Data were collected through semi-structured interviews with 32 sector employees and 36 tourists selected via purposive sampling, and were analyzed using thematic coding. Written opinions were obtained from the Diyarbakır Metropolitan Municipality, the Provincial Directorate of Culture and Tourism, and the Karacadağ Development Agency. Observations were also carried out at the city’s historical, natural, and cultural sites. The findings indicate that tourism is a strategic resource for local development and that holistic tourism management—supported by stakeholder participation, planning, shared strategies, and sustainability—can accelerate local development.

Keywords

• Local Development
• Strategic Resource
• Tourism Management
• Diyarbakır

References

1. AKSOY, Ali (2019), Bölgesel Kalkınma Politikalarının Dönüşümü, Siyasal Kitabevi, Ankara.
2. BRAMWELL, Bill ve LANE, Bernard (2011), “Critical Research on the Governance of Tourism and Sustainability”, Journal of Sustainable Tourism, S.19(4–5), ss.411–421.
3. ÇEKEN, Hüseyin (2008), “Turizmin Bölgesel Kalkınmaya Etkisi Üzerine Teorik Bir Değerlendirme”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S.10(1), ss.293–306.
4. ÇELİK, Hakan ve ŞAHİN, Selin (2021), “Turizmin Bölgesel Kalkınmaya Etkileri: Türkiye Örneği”, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S.21(3), ss.45–62.
5. DEMİR, Ahmet ve YILDIZ, Mehmet (2020), “Yerel Kalkınma Teorileri ve Uygulamaları”, Kamu Yönetimi Araştırmaları Dergisi, S.6(2), ss.115–132.
6. JAMAL, Tazim ve GETZ, Donald (1995), “Collabration Theory and Community Tourism Planning”, Annals of Tourism Research, S.22(1), ss.186-204.
7. KARACADAĞ KALKNMA AJANSI (2023a), “TRC2 (Diyarbakır-Şanlıurfa) Bölgesi Bölge Planı 2024-2028”, Karacadağ Kalkınma Ajansı Kurumsal Web Sayfası (E-Rapor), https://www.karacadag.gov.tr/Planlama/Dosya/XG6P72EH_trc2_bolge_plani_2024_2028_2.pdf (Erişim Tarihi: 03.08.2025).
8. KARACADAĞ KALKINMA AJANSI (2023b), “TRC2 Bölgesi 2024-2028 Bölge Planı Mevcut Durum Raporu”, Karacadağ Kalkınma Ajansı Kurumsal Web Sayfası (E-Rapor), https://www.karacadag.gov.tr/Planlama/Dosya/TL6H49XW_trc2_bolgesi_2024_2028_bolge_plani_mevcut_durum_raporu.pdf (Erişim Tarihi: 03.08.2025).

9. KAYA, Mürsel ve ALPTÜRKER, Hakan (2023), “Yerel Kalkınma ve Turizmde Yerelleşme Sürecinde Turizm Taşıma Kapasitesinin Önemi Üzerine Bir Değerlendirme”, Turizm Ekonomi ve İşletme Araştırmaları Dergisi, S.5(2), ss.177–185.
10. MENGÜ, Cüneyt (2017), “Turizmde Destinasyon Yönetimi”, Social Sciences Studies Journal, S.3(12), ss.2137–2149.
11. ÖZGERİŞ, Mustafa ve KARAHAN, Faris (2021), “Yerel Kalkınmanın Aracı Olarak Sürdürülebilir Turizm İçin Planlama Çalışmaları: Sakinşehir Uzundere Örneğinde Bir Araştırma”, Kent Akademisi, S.14(1), ss.75–88.
12. TIMOTHY, Dallen J. (1999), “Participatory Planning: A Wiew of Tourism in Indonesia”, Annals of Tourism Research, S.26(2), ss.371-391.
13. TOSUN, Cavit (2000), “Limits to Community Participation in the Tourism Development Process in Developing Countries”, Tourism Management, S.21(6), ss.613-633.
14. TUNÇSİPER, Bedriye ve YILMAZ, Ö. Gülay (2009), “Yerel Ekonomik Kalkınma Sürecine Turizm Sektörünün Etkisi”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S.24, ss.53-63.
15. UNITED NATIONS ENVIRONMENT PROGRAMME and WORLD TOURISM ORGANISATION (2005), “Making Tourism More Sustainable: A Guide for Policy Makers”, UNEP & UNWTO, https://wedocs.unep.org/20.500.11822/8741 (Erişim Tarihi: 03.08.2025).
16. YILDIZ, Zafer ve SARITAŞ, Tufan (2021), “Türkiye’de Bölgesel Kalkınma ve Turizm İlişkisi Üzerine Bir Değerlendirme”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi - İTOBİAD, S.10(2), ss.1633–1654.