Economic and Pedagogical Perspectives on Post-Graduation Employment Plans of Teacher Candidates

Abstract

This study aims to examine prospective teachers’ post-graduation employment plans from both economic and pedagogical perspectives. Conducted within a quantitative framework using a survey method, the research collected data from 439 prospective teachers through a questionnaire and analyzed it using descriptive statistics. Findings show that employment plans intersect at pedagogical and economic levels. The pedagogical dimension involves the educational and environmental support received during the preparation and planning process, which plays a crucial role in job searching and is associated with cognitive and social factors. The economic dimension reflects how prospective teachers position their career plans within the labor market. The primary career goal is employment in the public education sector, followed respectively by working in the private sector, working abroad, establishing an education-related business, starting a non-education business, online entrepreneurship, and working in a family business. Participants’ views on both dimensions vary significantly according to demographic variables. The study highlights the need to address the problem of unassigned and unemployed teachers through integrated pedagogical and economic strategies. It suggests developing micro-level employment planning for prospective teachers and revising teacher education programs at the macro level to expand public-sector career alternatives beyond traditional teaching positions.

Keywords

• Teacher unemployment
• unassigned teachers
• employment planning.

İktisadi ve Pedagojik Perspektiften Öğretmen Adaylarının Mezuniyet Sonrası İstihdam Planları

Abstract

Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının mezuniyet sonrası istihdam planlarına dair görüşlerini iktisadi ve pedagojik perspektiften analiz etmektir. Nicel paradigma çerçevesinde kurgulanan tarama yöntemiyle, toplam 439 öğretmen adayı üzerinde yürütülen araştırma verileri anket formu ile toplanmış ve betimsel istatistiki tekniklerle çözümlenmiştir. Araştırmaya katılan öğretmen adaylarının mezuniyet sonrası istihdam planları, pedagojik ve iktisadi düzlemde kesişmektedir. Buradaki pedagojik düzlem, iş arama sürecinin kritik halkası sayılan hazırlık ve planlama aşamasında alınan eğitim ve çevrenin desteğini ifade ederken; iktisadi düzlem ise öğretmen adaylarının mezuniyet istihdama dair planının işgücü piyasasındaki yönü ilgilidir. Buna göre, mevcut öğretmen adaylarının mezuniyet sonrası istihdama hazırlık aşamasında gördüğü destekler, bilişsel ve sosyal faktörlerle ilişkilidir. İktisadi düzlemde ise öğretmen adaylarının mezuniyet sonrası istihdam planlarında ilk sırayı, kamunun eğitim sektöründe çalışmak almaktadır. Öğretmen adaylarının bu olasılık dışındaki istihdam planları ise sırayla; özel sektörde çalışmak, yurt dışında çalışmak, eğitimle ilgili kendi işini kurmak, kendi işini kurmak, internet üzerinden iş kurmak ve aile işinde çalışmak, şeklinde sıralanmaktadır. Her iki düzlemde yer alan maddelere yönelik öğretmen adaylarının görüşleri, demografik değişkenlere göre anlamlı şekilde farklılık göstermektedir. Araştırmada, mevcut öğretmen adaylarının mezuniyet sonrasında “atanamayan öğretmen işsizliği”sorununun pedagojik ve iktisadi perspektiften ele alınmasının önemine vutgu yapılmıştır. Ayrıca, mevcut öğretmen adaylarının bu sorun ile yüzleşme olasılığını azaltmada, mikro düzelmede istihdam planı yapmak; makro düzlemde ise öğretmen adaylarına kamuda öğretmen olmak dışında iş olanakları sağlamak üzere öğretmen yetiştiren fakülte programlarının gözden geçirilmesi önerilmiştir.

Keywords

• Öğretmen işsizliği
• atanamayan öğretmenler
• istihdamı planlama.

References

1. Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50 (2),179-211.
2. Akman, Y. (2017). Örgütsel çekicilik, örgütsel imaj ve örgütsel sadakat arasındaki ilişkilerin öğretmen görüşlerine göre incelenmesi. [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
3. Arda, B., Kanten, P., Durmaz, M. G. ve Pazarcık, Y. (2024). Kronik hastalıkların iş yaşamındaki tutum ve davranışlara yansımaları. Management and Political Sciences Review, 6(2), 129-143.
4. Aydın, A. M. ve Arastaman, G. (2024). Öğretmen istihdam politikalarının beşeri ve sosyal sermaye kuramı açısından incelenmesi, eleştirel bir yaklaşım. Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi, 41-3(2), 29-45.
5. Başbuğ, G. (2008). Üniversiteden yeni mezun olan gençlerin iş arama davranışlarının planlı davranış teorisi bağlamında araştırılması [Yüksek Lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
6. Bayrakçı, M. (2007). Sosyal öğrenme kuramı ve eğitimde uygulanması. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14, 198-210.
7. Bayram, K. ve Çelik, H. (2022). Öğretmen adaylarının girişimcilik konu alan bilgileri ve teknopark algılarındaki değişim: Teknopark ziyareti. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 697-732.
8. Baysan, S., Ercan, B. ve Öztürk, A. (2011). Türkiye’de öğretmen yetiştirmede istihdam sorunu: sosyal bilgiler öğretmenliği örneği. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (26), 131-154.

9. Büyüköztürk, S. (2010). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Pegem Akademi.
10. Çakır, C. (2018). Sosyal sermaye olarak eğitim ve sivil toplum kuruluşları: 1980 sonrası Türkiye'de sivil toplum kuruluşlarının milli eğitim politikalarına etkileri. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 11(1), 1-17.
11. Çevik, M. ve Atıcı, T. (2012). Öğretmenlik mesleğini yapmayan eğitim fakültesi mezunlarının lisans eğitimlerinin günlük yaşantılarına etkisinin incelenmesi. GUJGEF, 32 (1), 205-220.
12. Çınkır, Ş. ve Kurum, G. (2017). Atanmak ya da atanamamak: ücretli öğretmenlerin yaşadıkları sorunlar. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 5(3), 9-35.
13. Çivilidağ, A. (2019). İşsizlik sorununa fenomenolojik bir yaklaşım: üniversite mezunu genç işsizlerin görüşlerine göre işsizlik sorunu. Mediterranean Journal of Humanities, IX (2), 197-217.
14. Dağ, E., Kurt, C., Karaköse, O. C., Akın, M., Başkafa Yılmaz, M. ve Gökgöz Anbar, B. (2023). Öğretmenlerin girişimci davranış düzeyleri. Premium E-Journal of Social Sciences, 7(36), 1724-1737.
15. Deveci Şirin, H. (2014). Ailelerde sosyo-demografik-ekonomik değişkenlerin aile yaşam kalitesine etkileri. Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, 2(1), 31-46.
16. Dost, Z. D. (2014). İşsizlikle mücadelede iş arama yöntemleri ve işkur’un değerlendirilmesi. [Uzmanlık tezi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Türkiye İş Kurumu]. YÖK Tez Merkezi.
17. Enginer, A. ve Saklan, E. (2020). Öğretmenlik mesleğinin bir kadın mesleğine dönüşmesinin yaratabileceği sorunlara yönelik öğretmen adaylarının geliştirdikleri çözüm önerileri. Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 6(2), 363-393.
18. Erdal, C. ve Mutlu, S. (2016). Pazarlama halkla ilişkileri açısından elektronikten mobile sanal itibarın önemi: Migros örneği üzerine bir araştırma. A. Z. Özgür ve A. İşman (Ed.), İletişim Çalışmaları içinde. Sakarya Üniversitesi Yayınları.
19. Erdem, S., Aygün, S., Mart, M. ve Muhafız, E. (2022). Atama bekleyen öğretmenlerin istihdamı sorunları. Social Sciences Development Journal, 7(33), 163-176.
20. Erden Özsoy, C. (2015). Mesleki eğitim-istihdam ilişkisi: Türkiye’de mesleki eğitimin kalite ve kantitesi üzerine düşünceler. Electronic Journal of Vocational Colleges, Özel Sayı, 173-181.
21. Erer, E. (2011). Türkiye’de iş arama davranışını etkileyen faktörlerin belirlenmesi [Yüksek Lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
22. Fort, I., Pacaud, C. ve Gilles, P. Y. (2015). Job search intention, theory of planned behavior, personality and job search experience. International Journal for Educational and Vocational Guidance, 15(1), 57-74.
23. Green, A. E., Hoyos, M., Li, Y. Ve Owen, D. (2018). Job Search Study: Literature Review and Analysis of The Labour Force Survey. University of Warwick on behalf of the Department for Work and Pensions, Research Report No 726.
24. Gümüş, A. (2011). Güç, iktidar, sınıf ve statü üzerine bazı tartışmalar-mühendis ve öğretmen örneği. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 14(1), 68-133.
25. Güneş Karaman, H. ve Erdoğan, Ç. (2016). Türkiye’deki eğitim sendikalarına yönelik bir inceleme: amaçlar, beklentiler ve sorunlar. Sakarya University Journal of Education, 6(2), 123 140.
26. Güngör, M. ve Bulut, Y. (2008). Ki-kare testi üzerine. Doğu Anadolu Bölgesi Araştırmaları Dergisi, 7(1), 84-89.
27. Horvath, G. (2020). The impact of marital status on job finding: A field experiment in the chinese labor market. The B.E. Journal of Economic Analysis & Policy, De Gruyter, 20(4), 1-10.
28. Işık Erol, S. (2013). İşsizliğin sosyal dışlanma üzerindeki etkisi. TÜHİS İş Hukuku ve İktisat Dergisi, 24(3-4-5), 46-70. Kalkan, A. (2021). Türkiye ve bazı gelişmiş ülkelerin öğretmen yetiştirme şekillerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Karamanoğlu Mehmetbey Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 1-16.
29. KamudanHaber. (2024, Ağustos). 2024 KPSS puanıyla atama bekleyen öğretmen sayısı belli oldu. https://www.kamudanhaber.net/2024-kpss-puaniyla-atama-bekleyen-ogretmen-sayisi-belli-oldu
30. Karadayı Kaynak, G. (2020). Planlanmış davranış teorisi bağlamında evliliği sürdürme ve sonuçları. [Doktora tezi, Adnan Menderes Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
31. Karademir, E., Balbağ, M. ve Çemrek, F. (2018). Öğretmen adaylarının girişimcilik düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Milli Eğitim, 220,177-200.
32. Karanfil, Ş. (2010). Türkiye’de eğitimli işsizler: nedenleri ve sonuçları. [Yüksek Lisans tezi, Sakarya Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
33. Karasar, N. (2005). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Nobel Yayıncılık.
34. Kavak, İ. (2023). Aşırı eğitimlilik olgusu ve işgücü piyasasına etkileri. Uzmanlık Tezi. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü. Keskin Demirer, D. (2012). Eğitimde piyasalaşma ve öğretmen emeğinde dönüşüm. Çalışma ve Toplum, 2012-1, 167-182.
35. Kiraz, Z. ve Kurul, N. (2018 ). Türkiye’de öğretmen işsizliği ve ataması yapılmayan öğretmenler hareketi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 270-302.
36. Kümbül Güler, B. (2012). İş arama davranışı: bütüncül psiko-sosyal bir yaklaşım. “İş”, “Güç” Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 14(2), 7-24.
37. Kümbül Güler, B. ve Metin Camgöz, S. (2014, Kasım 26-27). İş arama davranışı: psikolojik sermayenin etkisi [Sözlü bildiri]. II. Uluslararası İş ve Meslek Danışmanlığı Kongresi, Antalya, Türkiye.
38. Lent, R.W., Brown, S. D. ve Hackett, G. (2000). Contextual supports and barriers to career choice: A social cognitive analysis. Journal of Counseling Psychology, 47(1), 36-49.
39. Lent, R.W., Brown, S. D. ve Hackett, G. (2002). Social cognitive career theory. D. Brown (Eds.), Career Choice and Development (pp.255-311). Jossey-Bass.
40. Marangoz, M. ve Tayçu Dolu, Z. (2022). Üniversite öğrencilerinin girişimcilik dersini seçme nedenleri ve dersten beklentileri. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 7(17), 104-128.
41. MEB (2025). Milli Eğitim Bakanlığı. https://mebpersonel.com
42. MEB (2023). T.C. Milli Eğitim Bakanlığı 2024-2028 Stratejik Planı. Erişim tarihi 30 Mayıs 2026, https://sgb.meb.gov.tr/yayinlarimiz/yayin/112,
43. Özdoğan, A. T. (2016). Örgütsel tükenmişliğin iş değiştirme fikri üzerindeki etkileri: Öğretmenler üzerine İstanbul’'da bir araştırma [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
44. Özker, N. ve Esener, S. Ç. (2009). Türkiye’de bir kamu harcaması olgusu olarak eğitim harcamaları: örnek ülkeler ile yakın dönem karşılaştırma. Mevzuat Dergisi, 12(142), 1-6.
45. Özoğlu, S. Ç. (2019). Davranış bilimlerinde anket (bilgi toplama aracının) geliştirilmesi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences, 25(2), 321-337.
46. Özyürek, R. (2011). Sosyal bilişsel yaklaşımlar. Editör Binnur Yeşilyaprak (Ed.), Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığı-Kuramdan Uygulamaya içinde (ss. 220-268). Pegem Akademi.
47. Patır, S. ve Karahan, M. (2010). Girişimcilik eğitimi ve üniversite öğrencilerinin girişimcilik profillerinin belirlenmesine yönelik bir alan araştırması. İşletme ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 1(2), 27-44.
48. Resmi Gazete (2017). Öğretmen Strateji Belgesi 2017-2023. Erişim tarihi 30 Mayıs 2026, https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/1849.pdf
49. Selanik-Ay, T., Duban, N. ve Aydoğdu, B. (2024). Öğretmen adaylarının girişimcilik düzeyleri ve girişimciliğe ilişkin görüşleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(4), 1605-1627.
50. Sönmez, G. (2023). Anket Geliştirme Kılavuzu. İstanbul Gelişim Üniversitesi Yayınları.
51. Stigler, G. J. (1961). Information in the labor market. Journal of Political Economy, 70, 94-105.
52. Toker-Gökçe, A. (2014). Atanamama nedeniyle farklı bir mesleğe yönelen işsiz aday öğretmenler üzerine bir çalışma. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(1), 191-208.
53. TÜİK (2025). Türkiye İstatistik Kurumu Haber Bülteni, 25 Ekim 2025, Sayı 54066 https://data.tuik.gov.tr › Bulten › Index › p=Isgucu-Ist.
54. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı (2024). Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Orta Vadeli Program (2025-2027). Erişim tarihi 30 Mayıs 2026, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2024/09/Orta-Vadeli-Program_2025-2027.pdf,
55. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı (2023). Strateji ve Bütçe Başkanlığı, On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028). Erişim tarihi 30 Mayıs 2026, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf
56. Van Hooft, E. A.J., Born, M. P., Taris, T. W. and van der Flie, H. (2003). Job search and the theory of planned behavior: Minority–majority group differences in the Netherlands. Journal of Vocational Behavior, 65, 366-390.
57. Van Hoye, G. (2017). Job search behavior as a multidimensional construct: A review of different job search behaviors and sources. U. C. Klehe & E. A. J. van Hooft (Eds.), Oxford Handbook of Job Loss and Job Search. Oxford University Press.
58. Van Hoye, G., Saks, A. M., Lievens, F. ve Weijters, B. (2015). Development and test of an integrative model of job search behaviour. European Journal of Work and Organizational Psychology, 24(4), 544–559.
59. Wanberg, C. R., Ali, A. A. ve Csillag, B. (2020). Job Seeking: The process and experience of looking for a job. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 7(3), 337-342.
60. Yavuzer, H., Meşeci, F, Demir, İ., Sertelin, Ç. (2005). Günümüz üniversite gençliğinin sorunları. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, I, 79-91.
61. Yıldırım, D. (2020). Sosyal bilgiler öğretmeni adaylarının girişimcilik düzeylerinin belirlenmesi. [Yüksek Lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
62. Yılmaz, K. (2017). Eğitim fakülteleri yeni bir eğitim felsefesi oluşturabilir mi? Türkiye Eğitim Dergisi, 2(1), 22-24. YÖK (2007). Türkiye’nin yükseköğretim stratejisi. Meteksan Yayın No: 2007-1.
63. Yüksel, E., İspir, N. B. ve Kahraman Adıyaman, H. (2016). Öğrencilerin ders seçimlerini etkileyen faktörler: basın ve yayın bölümü öğrencileri üzerine bir araştırma. Kurgu, 24(1), 1-16.