Note

Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek"

Volume: 68 Number: 68 June 30, 2025
EN TR

Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek"

Abstract

IX./XV. asır Timurlu/Karamanlı/Osmanlı ulemasından Şeyh-Alî el-Bestâmî’nin (ö. 875/1470) kendisine ait pek çok kayıt/derkenar notu günümüze kadar ulaşmıştır. Bu kayıtlardan hareketle kendisinin hocalarına, talebelerine, eserlerine, yolculuklarına, meşguliyetlerine, görevlerine, siyasi ve sosyal yönlerine dair kapsamlı çalışmalar yapılmıştır. Ancak bu kayıtlardan hareketle kendisiyle ilgili geniş çaplı bir kimlik araştırması yapılmamıştır. Müellifin kendi çağdaşları ve daha sonraki biyografi yazarlarının da ihmal ettiği bu konuda tatminkâr açıklamalar yapılmamış, genelde tahkik edilmemiş ezber bilgiler tekrar edilmiştir. Asıl ismi Şeyh-Alî olan müellif isminden ziyade Farsça “yazarcık” anlamına gelen “Musannifek” lakabıyla şöhret bulmuştur. Müellifin kendi “ben”ini tarif ederken “Musannifek” lakabını hiç kullanmamış olması dikkat çekici bir durumdur. Müellifin bu lakabı kullanmama konusundaki ısrarının sebebi, bu lakabın kim tarafından nerede ve ne zaman verildiği, bu lakaptan haberinin olup olmadığı, bu lakaptan rahatsızlık duyup duymadığı ile ilgili soruların cevabı henüz verilebilmiş değildir. Çalışmada müellifin günümüze ulaşan telif, istinsah, temellük, vakıf, icazet, mühür ve şahsî notları gibi kendi kayıtları esas alınarak kim olduğu, soy ağacı, kendini nasıl tanıttığı, nasıl tanınmak istediği açıklanmıştır. Kendisini ısrarla Şeyh-Alî eş-Şâhrûdî el-Bestâmî şeklinde tanıtan müellifin kullandığı sıfat ve nisbelerin analizi yapılmıştır. Ayrıca kendisi ile ilgili biyografik kaynaklarda zikredilen diğer ünvan, lakap, nisbe ve sıfatlar tahkik edilmiş, ikinci el kaynaklardan doğan tartışmalara ve kurgulara dikkat çekilmiştir. Osmanlı coğrafyasında bulunmuş ve hizmet etmiş iki “Musannifek”’ten biri olan Şeyh-Alî el-Bestâmî genç yaşlarından itibaren okuma-yazmaya merak duyan ve hayatının sonuna kadar her şart ve ortamda bu tutkusundan hiç vazgeçmeyen ilginç bir karakterdir. Muhtemelen bu tutkusuna dikkat çekmek için dönemin ulema meclislerinde kendisine “musannifek” denilen ve böyle şöhret bulan müellifin bu lakabı hiç kullanmamış olması kendisinden bağımsız bir kimliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Keywords

Ethical Statement

This study was prepared by making use of our doctoral thesis titled “Commentary on ‘Avâmil-i Atîk’ Attributed to Musannifek (Investigation and Analysis)” which we completed in 2018 under the supervision of Dr. Musa Alak.

References

  1. Âşıkpaşazâde, Ahmed. Tevârih-i Âl-i Osman’dan Âşıkpaşazâde Tarihi. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1332.
  2. ———. Aşıkpaşaoğlu Tarihi, haz. Nihal Atsız, 1. Baskı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1985.
  3. ———. Aşıkpaşaoğlu Tarihi. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1992.
  4. Bâbertî, Ekmelüddîn Muhammed. et-Takrîr fî şerhi Usûli’l-Pezdevî, Süleymaniye Ktp. Murad Molla no. 666, vv. 1b-341a.
  5. Beğavî, Muhyissünne el-Hüseyn b. Mes‘ud el-Ferrâ. Mesâbîhu’s-Sünne, Süleymaniye Ktp. Fâtih no. 1186, vikâye.
  6. Bağdâdî, İsmâil Paşa. Hediyyetü’l-‘Ârifîn Esmâü’l-Müellifîn Ve Âsâru’l-Musannifîn. 1. cilt. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1951.
  7. Barthold, Wilhelm. Uluğ Bey ve Zamanı. Çeviren İsmail Aka. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi,1997.
  8. Barthold, Wilhelm. Uluğ Bey ve Zamanı. Çeviren Tahiroğlu Akdes Nimet, İstanbul: Evkaf Matbaası, 1930.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Political and Civilization History of Islam

Journal Section

Note

Publication Date

June 30, 2025

Submission Date

March 20, 2025

Acceptance Date

June 16, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 68 Number: 68

APA
Karaver, Ü. (2025). Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek". Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 68(68), 288-310. https://doi.org/10.15370/maruifd.1662279
AMA
1.Karaver Ü. Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek". JIST. 2025;68(68):288-310. doi:10.15370/maruifd.1662279
Chicago
Karaver, Ümit. 2025. “Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi Ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek"”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 68 (68): 288-310. https://doi.org/10.15370/maruifd.1662279.
EndNote
Karaver Ü (June 1, 2025) Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek". Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 68 68 288–310.
IEEE
[1]Ü. Karaver, “Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek"”, JIST, vol. 68, no. 68, pp. 288–310, June 2025, doi: 10.15370/maruifd.1662279.
ISNAD
Karaver, Ümit. “Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi Ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek"”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 68/68 (June 1, 2025): 288-310. https://doi.org/10.15370/maruifd.1662279.
JAMA
1.Karaver Ü. Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek". JIST. 2025;68:288–310.
MLA
Karaver, Ümit. “Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi Ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek"”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, vol. 68, no. 68, June 2025, pp. 288-10, doi:10.15370/maruifd.1662279.
Vancouver
1.Ümit Karaver. Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek". JIST. 2025 Jun. 1;68(68):288-310. doi:10.15370/maruifd.1662279

International Journal of Theological and Islamic Studies

International Journal of Theological and Islamic Studies is an open access journal

Click for Open Access Policy

 32812

This work is licensed under a Commons Attribution-NonCommercial 4.0.