Not

Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek"

Cilt: 68 Sayı: 68 30 Haziran 2025
PDF İndir
EN TR

Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek"

Öz

IX./XV. asır Timurlu/Karamanlı/Osmanlı ulemasından Şeyh-Alî el-Bestâmî’nin (ö. 875/1470) kendisine ait pek çok kayıt/derkenar notu günümüze kadar ulaşmıştır. Bu kayıtlardan hareketle kendisinin hocalarına, talebelerine, eserlerine, yolculuklarına, meşguliyetlerine, görevlerine, siyasi ve sosyal yönlerine dair kapsamlı çalışmalar yapılmıştır. Ancak bu kayıtlardan hareketle kendisiyle ilgili geniş çaplı bir kimlik araştırması yapılmamıştır. Müellifin kendi çağdaşları ve daha sonraki biyografi yazarlarının da ihmal ettiği bu konuda tatminkâr açıklamalar yapılmamış, genelde tahkik edilmemiş ezber bilgiler tekrar edilmiştir. Asıl ismi Şeyh-Alî olan müellif isminden ziyade Farsça “yazarcık” anlamına gelen “Musannifek” lakabıyla şöhret bulmuştur. Müellifin kendi “ben”ini tarif ederken “Musannifek” lakabını hiç kullanmamış olması dikkat çekici bir durumdur. Müellifin bu lakabı kullanmama konusundaki ısrarının sebebi, bu lakabın kim tarafından nerede ve ne zaman verildiği, bu lakaptan haberinin olup olmadığı, bu lakaptan rahatsızlık duyup duymadığı ile ilgili soruların cevabı henüz verilebilmiş değildir. Çalışmada müellifin günümüze ulaşan telif, istinsah, temellük, vakıf, icazet, mühür ve şahsî notları gibi kendi kayıtları esas alınarak kim olduğu, soy ağacı, kendini nasıl tanıttığı, nasıl tanınmak istediği açıklanmıştır. Kendisini ısrarla Şeyh-Alî eş-Şâhrûdî el-Bestâmî şeklinde tanıtan müellifin kullandığı sıfat ve nisbelerin analizi yapılmıştır. Ayrıca kendisi ile ilgili biyografik kaynaklarda zikredilen diğer ünvan, lakap, nisbe ve sıfatlar tahkik edilmiş, ikinci el kaynaklardan doğan tartışmalara ve kurgulara dikkat çekilmiştir. Osmanlı coğrafyasında bulunmuş ve hizmet etmiş iki “Musannifek”’ten biri olan Şeyh-Alî el-Bestâmî genç yaşlarından itibaren okuma-yazmaya merak duyan ve hayatının sonuna kadar her şart ve ortamda bu tutkusundan hiç vazgeçmeyen ilginç bir karakterdir. Muhtemelen bu tutkusuna dikkat çekmek için dönemin ulema meclislerinde kendisine “musannifek” denilen ve böyle şöhret bulan müellifin bu lakabı hiç kullanmamış olması kendisinden bağımsız bir kimliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışma 2018 yılında Dr. Öğretim üyesi Musa Alak’ın danışmanlığında tamamladığımız “Musannifek’e Nisbet Edilen ‘Avâmil-i Atîk’ Şerhi (Tahkik ve Tahlil)” adlı doktora tezimizden istifade edilerek hazırlanmıştır.

Kaynakça

  1. Âşıkpaşazâde, Ahmed. Tevârih-i Âl-i Osman’dan Âşıkpaşazâde Tarihi. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1332.
  2. ———. Aşıkpaşaoğlu Tarihi, haz. Nihal Atsız, 1. Baskı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1985.
  3. ———. Aşıkpaşaoğlu Tarihi. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1992.
  4. Bâbertî, Ekmelüddîn Muhammed. et-Takrîr fî şerhi Usûli’l-Pezdevî, Süleymaniye Ktp. Murad Molla no. 666, vv. 1b-341a.
  5. Beğavî, Muhyissünne el-Hüseyn b. Mes‘ud el-Ferrâ. Mesâbîhu’s-Sünne, Süleymaniye Ktp. Fâtih no. 1186, vikâye.
  6. Bağdâdî, İsmâil Paşa. Hediyyetü’l-‘Ârifîn Esmâü’l-Müellifîn Ve Âsâru’l-Musannifîn. 1. cilt. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1951.
  7. Barthold, Wilhelm. Uluğ Bey ve Zamanı. Çeviren İsmail Aka. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi,1997.
  8. Barthold, Wilhelm. Uluğ Bey ve Zamanı. Çeviren Tahiroğlu Akdes Nimet, İstanbul: Evkaf Matbaası, 1930.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İslam Tarihi ve Medeniyeti

Bölüm

Not

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

20 Mart 2025

Kabul Tarihi

16 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 68 Sayı: 68

Kaynak Göster

APA
Karaver, Ü. (2025). Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek". Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 68(68), 288-310. https://doi.org/10.15370/maruifd.1662279
AMA
1.Karaver Ü. Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek". MÜİFD. 2025;68(68):288-310. doi:10.15370/maruifd.1662279
Chicago
Karaver, Ümit. 2025. “Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek"”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 68 (68): 288-310. https://doi.org/10.15370/maruifd.1662279.
EndNote
Karaver Ü (01 Haziran 2025) Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek". Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 68 68 288–310.
IEEE
[1]Ü. Karaver, “Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek"”, MÜİFD, c. 68, sy 68, ss. 288–310, Haz. 2025, doi: 10.15370/maruifd.1662279.
ISNAD
Karaver, Ümit. “Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek"”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 68/68 (01 Haziran 2025): 288-310. https://doi.org/10.15370/maruifd.1662279.
JAMA
1.Karaver Ü. Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek". MÜİFD. 2025;68:288–310.
MLA
Karaver, Ümit. “Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek"”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. 68, sy 68, Haziran 2025, ss. 288-10, doi:10.15370/maruifd.1662279.
Vancouver
1.Ümit Karaver. Bestâmlı Şeyh-Alî’ye Dâir Bir Kendilik İncelemesi ve Kendi Ben’inden Bağımsız Bir Kimlik: “Musannifek". MÜİFD. 01 Haziran 2025;68(68):288-310. doi:10.15370/maruifd.1662279

Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi

Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi açık erişimli bir dergidir

32812

Açık Erişim Politikası için tıklayınız.


This work is licensed under a Commons Attribution-NonCommercial 4.0.