Research Article

ALİ ŞERİATİ’NİN İRAN DEVRİMİ’NE ETKİSİ

Volume: 8 Number: 2 December 24, 2024
EN TR

ALİ ŞERİATİ’NİN İRAN DEVRİMİ’NE ETKİSİ

Abstract

İran’ın yakın tarihte geçirmiş olduğu sosyal ve siyasal dönüşümlerin arka planında, kanlı bir devrim sürecinin etkisi olduğu muhakkaktır. İktidar sahiplerinin halkı ötekileştirdiği ve yoksullaştırdığı despotik düzene karşı, domino etkisi ile büyüyen bir halk hareketini meydana getirmiştir. İran’da 1979’da Pehlevi iktidarı, geniş bir muhalif kitle tarafından yıkılarak monarşi devrini kapatmıştır. Bu devrim ateşini yakanlardan biri olan Ali Şeriati, kalemi ve hitabeti ile kitlelere cesaret aşılamış ve kısa sürede sokaklarda onun sloganları duyulmuştur. Ali Şeriati, 1960 ve 1970’lerde İran’daki devrimci gençlik için umut kaynağı olmuştur. Halka açık olarak verdiği konferanslar ve yazdığı eserler günden güne artan takipçileri arasında büyük yankı uyandırmıştır. Şah despotizmi altında ezilen mazlumları, Peygamber ailesi ve dostlarının örnek yaşantılarını anlatarak etkilemiştir. Ali veya Safevi Şiiliği adını verdiği iyi ile kötünün tanımının yine Şeriati’nin kaleminden döküldüğü görülmüştür. Şeriati’nin sıklıkla vurguladığı sosyal adaletsizlik, kültürel sömürü, siyasi baskı ve Batı emperyalizmi gibi sorunlar, İran halkının yüzyıllardan beri yaşadığı adaletsizlikleri de gün yüzüne çıkarmıştır. Ali Şeriati’nin fikirleri devrime giden süreçte geniş kitleleri önüne katarak bir çığ gibi büyümüştür. Bu durum rejim tarafından bir tehdit olarak algılanmıştır. Ali Şeriati yaptığı konuşmaları ve yazdıkları ile Şah rejiminin baskısına uğrayınca 1977’de Londra’ya kaçmış ve oradayken 44 yaşında hayatını kaybetmiştir. 1979 yılında başarıya ulaşan devrim hareketini göremese de Şeriati’nin bu sonuç üzerinde büyük bir payı olduğu aşikardır.

Keywords

References

  1. ABRAHAMİAN, E. (2008), Modern İran Tarihi, (Çev: D. Şendil), İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  2. ABRAHAMİAN, E. (2023), Darbe 1953 CIA ve Modern ABD-İran İlişkilerinin Kökleri, (Çev: Z. Rona), İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  3. AKYOL, E. & AHMADİ, A. (2020), “İran’da Siyasi Partiler”, AVRASYA Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 8(23), s. 268-284.
  4. ARMAOĞLU, F. (2009), 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, İstanbul, Alkım Yayınevi.
  5. BALKAN, S. & TİRYAKİ, F. (2014), “İran Mitolojisinin İslam Devrimindeki Rolü & Humeyni ve Şah’ın Söylemlerinin Analizi”, Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, 1(2), s. 85-113.
  6. CLEVELAND, W. L. (2008), Modern Ortadoğu tarihi, (Çev. M. Harmancı), İstanbul, Agora Kitaplığı.
  7. ÇAĞLAYAN, S. (2012), Şii Düşüncesinde İslamcılık: İran Mehdiyi Beklerken, İstanbul, Cinius Yayınları.
  8. DABASHİ, H. (2008), İran: Kenetlenmiş Halk. (Çev, E. Ayhan), İstanbul, Metis Yayınları.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Intellectual History of Politics

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

December 22, 2024

Publication Date

December 24, 2024

Submission Date

October 22, 2024

Acceptance Date

December 22, 2024

Published in Issue

Year 2024 Volume: 8 Number: 2

APA
Kaya, M. (2024). ALİ ŞERİATİ’NİN İRAN DEVRİMİ’NE ETKİSİ. Akademik MATBUAT, 8(2), 181-198. https://doi.org/10.62809/matbuat.1569198
AMA
1.Kaya M. ALİ ŞERİATİ’NİN İRAN DEVRİMİ’NE ETKİSİ. Akademik MATBUAT. 2024;8(2):181-198. doi:10.62809/matbuat.1569198
Chicago
Kaya, Mehmet. 2024. “ALİ ŞERİATİ’NİN İRAN DEVRİMİ’NE ETKİSİ”. Akademik MATBUAT 8 (2): 181-98. https://doi.org/10.62809/matbuat.1569198.
EndNote
Kaya M (December 24, 2024) ALİ ŞERİATİ’NİN İRAN DEVRİMİ’NE ETKİSİ. Akademik MATBUAT 8 2 181–198.
IEEE
[1]M. Kaya, “ALİ ŞERİATİ’NİN İRAN DEVRİMİ’NE ETKİSİ”, Akademik MATBUAT, vol. 8, no. 2, pp. 181–198, Dec. 2024, doi: 10.62809/matbuat.1569198.
ISNAD
Kaya, Mehmet. “ALİ ŞERİATİ’NİN İRAN DEVRİMİ’NE ETKİSİ”. Akademik MATBUAT 8/2 (December 24, 2024): 181-198. https://doi.org/10.62809/matbuat.1569198.
JAMA
1.Kaya M. ALİ ŞERİATİ’NİN İRAN DEVRİMİ’NE ETKİSİ. Akademik MATBUAT. 2024;8:181–198.
MLA
Kaya, Mehmet. “ALİ ŞERİATİ’NİN İRAN DEVRİMİ’NE ETKİSİ”. Akademik MATBUAT, vol. 8, no. 2, Dec. 2024, pp. 181-98, doi:10.62809/matbuat.1569198.
Vancouver
1.Mehmet Kaya. ALİ ŞERİATİ’NİN İRAN DEVRİMİ’NE ETKİSİ. Akademik MATBUAT. 2024 Dec. 24;8(2):181-98. doi:10.62809/matbuat.1569198