TÜRKİYE’DE SEÇİLMİŞ ŞİRKETLERİN KONSOLİDE FİNANSAL TABLOLARINDAKİ RAPORLAMA FARKLILIKLARI: TFRS 10, TFRS 12 VE TMS 28 KAPSAMINDA KARŞILAŞTIRMA ANALİZİ

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de faaliyet gösteren halka açık şirketlerin konsolidasyon uygulamalarında yer alan farklılıkları incelemeyi amaçlamaktadır. TFRS 10, TFRS 12 ve TMS 28 çerçevesinde yer alan açıklama yükümlülüklerine rağmen, şirketlerin bağlı ortaklık, iştirak ve müşterek yönetime ilişkin raporlama pratiklerinin sektörel ya da şirket bazında nasıl farklılaştığı analiz edilecektir. Çalışmanın temel motivasyonu ve amacı konsolidasyon standartlarının uygulamadaki farklılıkları üzerine Türkiye’de sistematik analiz konusunda literatüre katkı sağlanmaktır. Nitel içerik analizi yöntemiyle örnekleme dahil edilen firmaların finansal tablo dipnotları, konsolidasyon kapsamı tabloları ve grup yapıları gibi parametreler kamuyu aydınlatma platformundan elde edilen faaliyet raporları ve bağımsız denetim raporları kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Bu doğrultuda Türkiye’de faaliyet gösteren sekiz şirketin konsolide finansal tablo açıklamaları TFRS 10, TFRS 12 ve TMS 28 standartlarına çerçevesinde değerlendirmiştir. Çoğu şirket TFRS 10’un öngördüğü kontrol tanımını yüzeysel yapmış, yalnızca mülkiyet oranını vurgulamış, fiili kontrol ve sözleşmesel hakları açıklamamıştır. TFRS 12’ye göre açıklanması gereken dışlama gerekçeleri çoğu raporda belirtilmemiş veya yüzeysel geçiştirilmiştir. TMS 28 uyarınca iştiraklerin dönem kârına etkisi net olarak sunulmamış, çoğu şirket bu bilgiyi ya topluca göstermiş ya da hiç sunmamıştır. Şirketler genel olarak biçimsel uyumu sağlarken, açıklamaların içerik ve karar destekleyicilik açısından yetersiz kaldığı görülmüştür. Sürdürülebilirlik ve enflasyon muhasebesi gibi güncel konuların çoğu zaman konsolidasyon yapısıyla ilişkilendirilmediği, yatırımcıya bilgi sunumunun sınırlı olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Konsolide Finansal Tablolar
• Finansal Raporlama
• TFRS 10
• TFRS 12
• TMS 28

REPORTING DIFFERENCES IN CONSOLIDATED FINANCIAL STATEMENTS OF SELECTED COMPANIES IN TÜRKİYE: COMPARISON ANALYSIS WITHIN THE SCOPE OF TFRS 10, TFRS 12 AND TMS 28

Öz

This study aims to examine the differences in consolidation practices of public companies operating in Türkiye. Despite the disclosure obligations within the framework of TFRS 10, TFRS 12 and TAS 28, how the reporting practices of companies regarding subsidiaries, affiliates and joint ventures differ on a sectoral or company basis will be analyzed. The main motivation and purpose of the study is to contribute to the literature on systematic analysis in Türkiye on the differences in the application of consolidation standards. Using the qualitative content analysis method, parameters such as financial statement footnotes, consolidation scope tables and group structures of the companies included in the sample were comprehensively examined in the activity reports and independent audit reports obtained from the public disclosure platform. In this context, the consolidated financial statement disclosures of eight companies operating in Turkey were evaluated within the framework of TFRS 10, TFRS 12 and TAS 28 standards. Most companies have made the definition of control stipulated by TFRS 10 superficial, only emphasized the ownership rate, and did not disclose actual control and contractual rights. The exclusion grounds that should be disclosed according to TFRS 12 were not stated in most reports or were superficially glossed over. The impact of affiliates on period profits was not clearly presented in accordance with TAS 28, and most companies either presented this information collectively or did not present it at all. While companies generally ensured formal compliance, it was observed that the disclosures were insufficient in terms of content and decision support. It was determined that current issues such as sustainability and inflation accounting were often not associated with the consolidation structure, and that information presentation to investors was limited.

Anahtar Kelimeler

• Consolidated Financial Statements
• Financial Reporting
• TFRS 10
• TFRS 12
• TAS 28

Kaynakça

1. Ahn, S. H. (2023). The Effect of Disclosure of Consolidated Financial Statements as Primary Statements on Related-party Transactions. Korea Accounting Information Society Accounting Information Research, 41(4), https://doi.org/10.29189/kaiaair.41.4.5
2. Akçay, S. (2024). Türkiye'de Yeniden Yüksek Enflasyon Nedeniyle Enflasyon Muhasebesi Süreci Ve Bir Uygulama. Malatya Turgut Özal Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 5(1), 104-123.
3. Antik, C. I. (2020). Consolidated Financial Statements - Elements of the Management Decision to Invest. Agora International Journal of Economical Sciences. https://doi.org/10.15837/aijes.v11i0.3993
4. Arsoy, A. P. (2016). Konsolide Finansal Tablolar Standardına Göre Edinim Tarihindeki Konsolidasyon Prosedürleri. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (69), 25-40. https://doi.org/10.25095/mufad.396656
5. Bedford, A., Bugeja, M., ve Ma, N. (2022). The Impact of IFRS 10 on Consolidated Financial Reporting. Accounting & Finance, 62(1), 101-141. https://doi.org/10.1111/acfi.12782
6. Bozkurt Yazar, B. (2020), KonsolideFinansal Tablolar, Akdoğan H. (Ed.) Bobi FRS TFRS/TMS ve MSUGT/VUK Karşılaştırmaları, s. 447 - 477. Ankara: Siyasal Kitabevi.
7. Denk. O. (2019). TFRS-10 Konsolide Finansal Tablolar Standardına Göre Finansal Tabloların Konsolidasyonu ve Muhasebeleştirilmesi: Borsa İstanbul' da Bir Uygulama. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Karaman.
8. Diandra, P. K., Hasriyono, K. M., Kurnianingtyas, I., & Barbie, V. (2024). Analisis perbandingan pengungkapan laporan keuangan konsolidasi berdasarkan psak 110. Jurnal Lentera Akuntansi Politeknik, LP3I Jakarta, 9(2), 197-213. https://doi.org/10.34127/jrakt.v9i2.1314

9. Dikmen, B. B., & Deran, A. (2024). Konsolide Finansal Tabloların Tfrs 10, Bobi Frs Bölüm 22, Vergi Usul Kanunu Ve Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği Açısından İncelenmesi. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi, 5 (Prof. Dr. Fikret OTLU Özel Sayısı), 541-565.
10. Durukan, S. (2012). Sağlık Bakanlığı Hastanelerinde Finansal Verilerin Konsolidasyonu ve Uygulama Örneği. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
11. Erdem, B., & Gürbüz, G. (2020). TFRS-10 Konsolide Finansal Tablolar Standardına Göre Kontrol Gücündeki Değişimin Ampirik Analizi: Borsa İstanbul'da İşlem Gören Holding Şirketleri Üzerine Bir Uygulama. Beykoz Akademi Dergisi, 8(1), 208-222. https://doi.org/10.14514/BYK.m.26515393.2020.8/1.208-222
12. Ertan, Y., Yücel, E., & Saraç, M. (2013). Konsolide Finansal Tablo Düzenleme Yükümlülüğü Olan İşletmelerin Denetim Süresini Etkileyen Faktörler. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 9(19), 275-291. https://doi.org/10.11122/ijmeb.2013.9.19.414
13. Eyüpgiller, S. S. (2012). Şirketler Topluluğunda Konsolidasyon. İstanbul: Detay Yayıncılık.
14. Karataş, Y. E., & Çınaroğlu, S. (2023). Sağlık Alanında Faaliyet Gösteren İşletmelerin Konsolide Finansal Tablo Analizi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(1), 149-174.
15. TFRS 10, Konsolide Finansal Tablolar, https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/DynamicContentFiles/T%C3%BCrkiye%20Muhasebe%20Standartlar%C4%B1/TMSTFRS2018Seti/TFRS/TFRS_10_2018.pdf
16. TMS 1, Finansal Tabloların Sunuluşu, https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/TMS/TMS_1_Finansal%20Tablolar%C4%B1n%20Sunulu%C5%9Fu.pdf
17. TFRS 12, Diğer İşletmelerdeki Paylara İlişkin Açıklamalar, https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/TFRS/TFRS_2020/TFRS%2012.pdf
18. TMS 28, İştiraklerdeki Ve İş Ortaklıklarındaki Yatırımlar, https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/DynamicContentFiles/T%C3%BCrkiye%20Muhasebe%20Standartlar%C4%B1/TMSTFRS2018Seti/TMS/TMS_28_2018.pdf
19. Koturman, U., & Söylemez, S. Y. (2024). Yurtdışı Ortaklığı Olan İşletmelerde Konsolidasyon ve Örnek Uygulama. Denetim ve Güvence Hizmetleri Dergisi, 4(1), 65-86.
20. Ökdem, A. (2023), Konsolide Finansal Tablolar, Yabancı Para Birimi Üzerinden Düzenlenen Finansal Tabloların Çevrilmesi Ve Konsolide Edilmesi: Bir Örnek Uygulama, (Yayınlanmamış Y. Lisans Tezi), Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırıkkale
21. Örten R., Kaval H., ve Karapınar A., (2007), Türkiye Finansal Raporlama Standartları, Ankara: Gazi Kitabevi, s. 331.
22. Sihiya, K., & Malan, M. (2022). A Post-implementation Review Of The Adoption Of IFRS 10 And IFRS 12 On The Financial Statements Of South African Entities. Journal for New Generation Sciences, 20(2), 1-11. https://doi.org/10.47588/jngs.2022.20.02.a1
23. Tutar, H. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik: Bir model önerisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 117-140. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227323
24. Üçoğlu, D., & Fırat, F. Z. (2019). TFRS 10 Konsolide Finansal Tablolar Standardı Kapsamında Grup İçi Satışlarla İlgili Yapılan Eliminasyon İşlemlerinin Ertelenmiş Vergi Etkileri. Muhasebe ve Denetime Bakış, 19(57), 83-104.
25. Ültay, E., Akyurt, H., & Ültay, N. (2021). Sosyal Bilimlerde Betimsel İçerik Analizi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (10), 188-201. https://doi.org/10.21733/ibad.871703
26. Yalçın, Z. (2020). TFRS 10 Standardı Konsolide Finansal Tablolar: Bir Uygulama Örneği. İzmir YMMO Dergisi, 2(2), 71-84.