Review

Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler

Volume: 20 Number: 2 August 22, 2024
EN TR

Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler

Abstract

Bağımsızlık, bireyin kendisinden beklenen becerileri bir başkasına bağımlı olmadan sergileyerek toplumun aktif bir üyesi olmasıdır. Bireyin bağımsızlığını doğrudan etkileyen ve yetersizlikten kaynaklanan pek çok sınırlılığın erken çocukluk döneminden itibaren sağlanan eğitsel düzenlemeler ve uyarlamalarla azaltılabildiği bilinmektedir. Ancak bu desteklerin yalnızca erken çocukluk ve çocukluk dönemi için değil yetişkinlik ve sonrası için de bağımsız yaşama hazırlayıcı olması önemlidir. Bütün bireyler gibi otizm spektrum bozukluğu olan genç yetişkinlerin de kendi yaşamlarında söz sahibi olarak kendilerine ilişkin hedef belirleme ve bu hedefleri gerçekleştirmek için planlar yapma, bütün bunları nasıl yapacaklarını öğrenme ve bu şekilde yaşam kalitelerini arttırmaya gereksinimleri ve hakları vardır. Öz-belirleme, bireyin yaşamına ilişkin kararlarını yalnızca kendi inancı, iradesi ve değer yargıları doğrultusunda bağımsız olarak almasıdır. Çok boyutlu bir yapı olan yaşam kalitesi ise bireyin fiziksel, duygusal ve maddi refah, kişilerarası ilişkiler, sosyal katılım, haklar ve kişisel gelişim ve öz-belirleme dahil olmak üzere birçok alandaki refahını veya yaşamdan memnuniyetini ifade eden bir kavramdır. Otizm spektrum bozukluğu olan genç yetişkinlerle gerçekleştirilen araştırmaların bulguları öz-belirleme düzeyi yüksek olan bireylerin bağımsızlıklarının arttığını, kendilerinin ve ailelerinin yaşam kalitelerinin daha yüksek olduğunu göstermektedir. Bu araştırmada ulusal özel eğitim alanyazında henüz yeni bir kavram olduğu düşünülen öz-belirlemenin ne olduğu, otizm spektrum bozukluğu olan genç yetişkinlerin yaşamında öz-belirleyiciliğin önemi, yaşam kalitesi kavramı ve yaşam kalitesi ile öz-belirleme arasındaki ilişki açıklanmıştır.

Keywords

References

  1. Alenazi, D. S., Hammad, S. M., & Mohamed, A. E. (2020). Effect of autism on parental quality of life in Arar City, Saudi Arabia. Journal of Family & Community Medicine, 27(1), 15-21. https://doi.org/10.4103%2Fjfcm.JFCM_157_19
  2. Allen, K. D., Wallace, D. P., Renes, D., Bowen, S. L., & Burke, R. V. (2010). Use of video modeling to teach vocational skills to adolescents and young adults with autism spectrum disorders. Education and Treatment of Children, 33(3), 339-349. https://doi.org/10.1353/etc.0.0101
  3. Altena, A. M., Boersma, S. N., Beijersbergen, M. D., & Wolf, J. R. (2018). Cognitive coping in relation to self-determination and quality of life in homeless young adults. Children and Youth Services Review, 94, 650-658. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2018.09.007
  4. Aykut, Ç. (2021). Gelişimsel yetersizlikten etkilenmiş öğrencilerin eğitiminde öz-belirlemeli davranışları destekleme İçinde Ç. Aykut ve N. Karasu (Ed.), Gelişimsel yetersizlikten etkilenmiş öğrencilerin eğitiminde öz-belirlemeli davranışları destekleme (s. 1-10). Vize Yayıncılık
  5. Azad, G. F., Dillon, E., Feuerstein, J., Kalb, L., Neely, J., & Landa, R. (2020). Quality of life in school-aged youth referred to an autism specialty clinic: A latent profile analysis. Journal of Autism and Developmental Disorders, 50, 1269-1280. https://doi.org/10.1007/s10803-019-04353-x
  6. Baack B. N. Abad, N., Yankey, D. Kahn, K. E. Razzaghi, Brookmeyer H. K., Kolis, J.; Wilhelm, E.; Nguyen, K. H., & Singleton, J. A. (2021)."COVID-19 Vaccination Coverage and Intent Among Adults Aged 18-39 Years-United States, March-May 2021" Morbidity and Mortality Weekly Report. 70 (25), 928-933. doi:10.15585/mmwr.mm7025e2.
  7. Billstedt, E., Gillberg, I. C., & Gillberg, C. (2011). Aspects of quality of life in adults diagnosed with autism in childhood: A population-based study. Autism, 15(1), 7-20. https://doi.org/10.1177/1362361309346066.
  8. Black, M. H., Greenwood, D. L., Hwa, J. C. C., Pivac, J., Tang, J., & Clarke, P. J. (2023). What Are You Worried About? Content and Extent of Worry in Autistic Adults. Journal of Autism and Developmental Disorders, 1-15. https://doi.org/10.1007/s10803-023-05963-2

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Autism and Spectrum Disorder Education

Journal Section

Review

Publication Date

August 22, 2024

Submission Date

February 28, 2024

Acceptance Date

April 29, 2024

Published in Issue

Year 2024 Volume: 20 Number: 2

APA
Orum Çattık, E., & Ergenekon, Y. (2024). Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 148-162. https://doi.org/10.17860/mersinefd.1444166
AMA
1.Orum Çattık E, Ergenekon Y. Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler. MEUJFE. 2024;20(2):148-162. doi:10.17860/mersinefd.1444166
Chicago
Orum Çattık, Esra, and Yasemin Ergenekon. 2024. “Öz-Belirleme Ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 20 (2): 148-62. https://doi.org/10.17860/mersinefd.1444166.
EndNote
Orum Çattık E, Ergenekon Y (August 1, 2024) Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 20 2 148–162.
IEEE
[1]E. Orum Çattık and Y. Ergenekon, “Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler”, MEUJFE, vol. 20, no. 2, pp. 148–162, Aug. 2024, doi: 10.17860/mersinefd.1444166.
ISNAD
Orum Çattık, Esra - Ergenekon, Yasemin. “Öz-Belirleme Ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 20/2 (August 1, 2024): 148-162. https://doi.org/10.17860/mersinefd.1444166.
JAMA
1.Orum Çattık E, Ergenekon Y. Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler. MEUJFE. 2024;20:148–162.
MLA
Orum Çattık, Esra, and Yasemin Ergenekon. “Öz-Belirleme Ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, vol. 20, no. 2, Aug. 2024, pp. 148-62, doi:10.17860/mersinefd.1444166.
Vancouver
1.Esra Orum Çattık, Yasemin Ergenekon. Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler. MEUJFE. 2024 Aug. 1;20(2):148-62. doi:10.17860/mersinefd.1444166

Once articles are published in the journal, the publishing rights belong to the journal. All articles published in the journal are licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) license, which permits sharing by others.