Oyun Dostu Ebeveyn (OyunDE) Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Yıl 2025, Cilt: 21 Sayı: 3, 831 - 854, 22.12.2025

Şennur Niran , Belma Tuğrul

https://doi.org/10.17860/mersinefd.1644112

Öz

Bu araştırmanın odak noktasını, çocukların ilk öğretmenleri olan ebeveynlerin, oyunun çocuk gelişimi üzerindeki önemli etkileri konusunda farkındalıkları ve oyun dostu yaklaşımları, oluşturmaktadır. Bu araştırmada erken çocukluk dönemi ebeveynlerinin oyun dostu yaklaşımlarının incelenmesini hedefleyen bir ölçme aracının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Geliştirilen ölçekte 405 ebeveynin veri seti üzerinden açımlayıcı faktör analizi yapılmış ve analiz sonucunda 36 maddeden oluşan beşli likert tipteki ölçeğin, Eigen değeri 1,00’dan büyük olan, beş faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi ölçeğin uygulandığı ikinci veri seti olan 416 ebeveynin verileri üzerinden yapılmış ve yapı doğrulanmıştır. Cronbach alpha değerleri en düşük .702 en yüksek .935 olarak hesaplanmıştır. Test tekrar test güvenirliği için yapılmış olan Pearson Çarpım Moment Korelasyon analizi sonucunda OyunDE Ölçeğinin toplam korelasyon kat sayısının .841 olduğu iki uygulama arasında istatistiksel açıdan anlamlı ilişki gösterdiği tespit edilmiştir (p<.001). Elde edilen sonuçlar, geliştirilen ölçeğin araştırmalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Okul öncesi eğitim , oyun , Oyun Dostu Ebeveyn (OyunDE Ölçeği)

Etik Beyan

Evrak Tarih ve Sayısı: 01.02.2023-76172 Etik kurul tarih ve sayısı

Development of the Play-Friendly Parent (PFP) Scale: Validity and Reliability Study

Öz

The aim of this study was to develop a measurement tool that aims to examine the play-friendly approaches of early childhood parents. Exploratory factor analysis was conducted on the data set of 405 parents in the developed scale and as a result of the analysis, it was determined that the five-point Likert-type scale consisting of 36 items had a five-factor structure with an Eigen value greater than 1.00. Confirmatory factor analysis was conducted on the data of 416 parents, the second data set to which the scale was applied, and the structure was confirmed. Cronbach alpha values were calculated as the lowest .702 and the highest .935. As a result of the Pearson Product Moment Correlation analysis conducted for test-retest reliability, it was determined that the total correlation coefficient of the PFP Scale was .841 and that it showed a statistically significant relationship between the two applications (p<.001). The results obtained show that the developed scale is a valid and reliable measurement tool that can be used in research.

Anahtar Kelimeler

Early childhood education , Play , Play-Friendly Parent (PFP) Scale

Etik Beyan

Document Date and Number: 01.02.2023-76172 Ethics committee date and number

Kaynakça

• Ahmetoğlu, E., Acar, İ. H. & Aral, N. (2016). Penn etkileşimli akran oyun ölçeği ebeveyn formunun (PIPPS-P) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkish Studies, 11(9), 31-52.
• Akaroğlu, G., Dağ, N., Beserek, S., Selvi, M. &Altıparmak, Ş. (2019). Ebeveyn-çocuk iletişiminde oyunun rolü. Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi, (3), 208-228.
• Akgün, E. & Yeşilyaprak, N. (2010). Anne çocuk ilişkisini oyunla geliştirme eğitim programının etkililiği, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, XLIII/2 (2010), 123-147.
• Aslan Metin, Ö. (2017). 36-71 Aylık çocuklar için oyun davranış ölçeğinin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kastamonu Eğitim Dergisi, Cilt:25 No:3 897-910.
• Barnett, L. A. (1990). Playfulness: Definition, design, and measurement. Play and Culture, 3, 319–336.
• Barnett, L.A. (2013). Mothers’ perceptions of their children’s play: Scale development and validation. Universal Journal of Psychology1, (3), 121-144, 2013 http://www.hrpub.org DOI: 10.13189/ujp.2013.010306
• Bronfenbrenner, U. (1979). The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design. Cambridge, MA: Harvard University Press.
• Brown, T. A., & Moore, M. T. (2013). Confirmatory factor analysis. In R. H. Hoyle (Ed.), Handbook of structural equation modeling (pp. 361-379). Guilford Press.
• Bowlby, J. (1982). Attachment and Loss: Vol. 2. Attachment. New York: Basic Books.
• Burton, L., Russell, W., Virag Suhajda, E. & Vastag, Z (2019). Children’s Access to Play in Schools The Play-friendly School Label A Handbook for Schools https://bfc236e5-1361-4474 8eb45500bfee4e90.filesusr.com/ugd/5d4978_6ae858c7f5ac4c8eb228 587911a9eb76.pdf
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri (24. baskı). Pegem Akademi.
• CAPS (2019). Children’s access to play in school quality criteria The Play friendly School Label. https://playworkfoundation.org/wp content/uploads/2018/11/Play-friendly-Schools_ME Gloucestershire-5DEC18 Flyer_FINAL.pdf
• Cohen, J., L. (2023). Oyuncu ebeveynlik. (B.S. Haktanır, Çev.Ed.). Görünmez Adam Yayıncılık. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G. & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik SPSS ve LISREL uygulamaları. Pegem Akademi Yayıncılık.
• DeVellis, R. F. (2017). Scale Development: Theory and Applications (4th ed.). Sage Publications. Dikbaş Torun, E. (2019). “Sosyal medya davranışları ölçeklerinin türkçe formunun geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması”. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (AKİL). Aralık (32), 217-234
• Dodd, H.F., Nesbit, R.J. & Maratchi, L.R. (2021). Development and evaluation of a new measure of children’s play: the Children’s play scale (CPS). BMC Public Health 21, 878. https://doi.org/10.1186/s12889-021-10812-x
• Durualp, E. & Aral, N (2010). Altı yaşındaki çocukların sosyal becerilerine oyun temelli sosyal beceri eğitiminin etkisinin incelenmesi, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39, 160-172.
• Elkind, D. (2007). The power of play: Learning what comes naturally. Philadelphia, PA: Da Capo Press Lifelong Books
• Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS. Sage Publication.
• Fisher, R.K., Hirsh-Pasek, K., Golinkoff, R.M., & Glick Gryfe, S. (2008). Conceptual split? Parents' and experts' perceptions of play in the 21st century. 29(4), 305–316. doi: 10.1016/j.appdev.2008.04.006
• Fogle, L. M., & Mendez, J. L. (2006). Parent Play Beliefs Scale (PPBS) [Database record]. APA PsycTests. https://doi.org/10.1037/t54237-000
• Golob, T. F. (2003). Structural equation modeling for travel behavior research. Transportation Research Part B: Methodological, 37(1), 1-25.
• Goldstein, J. (2012). Play in children’s development, health and well-being. Toy Industries of Europe. https://www.ornes.nl/wp content/uploads/2010/08/Play-in-children-s-development-health andwell-being-feb-2012.pdf
• Glynn, M. A., & Webster, J. (1992). The adult playfulness scale: An initial assessment. Psychological Reports, 71(1), 83–1033. https://doi.org/10.2466/PR0.71.5.83-103
• Gray, P., Lancy, D. & Bjorklund, D. (2023) Decline in ındependent activity as a cause of decline in children’s mental well-being: Summary of the evidence, The Journal of Pediatrics, vol 260, 113352, pp. 1-8
• Gülen, S., & Barış, S. (2021). Ebeveynlerin çocuklarıyla oyun oynamama nedenlerinin incelenmesi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(1), 20-38. https://dx.doi.org/110.30855/gjes.2021.07.01.002
• Güneş, G., Tuğrul, B.& Demir Öztürk, E. (2020). Oyun algısı ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 4(1), 29–51. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.1967202041147
• Gürbüz, S. (2019). AMOS ile yapısal eşitlik modellemesi temel ilkeler ve uygulamalı analizler. Seçkin.
• Hair, J.F., Black, W.C., Babin, B.J., &Anderson, R.E. (2010). Multivariate data analysis seventh edition Prentice Hall.
• Holland, S., K (2012). Parental perceptions about the importance of play in the first three years. [Master's thesis Victoria University of Wellington]. https://openaccess.wgtn.ac.nz/articles/thesis/Parental_Perceptions_About_the_Importance_of_Play_in_the_First_Three_Years/17004685?file=31456939
• İvrendi, A. & Işıkoğlu, N. (2008). Anne ve babaların oyuna katılımı”, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, II/24, 47-57.
• Jöreskog, K. G., (2004). Structural equation modeling with ordinal variables using LISREL, manuscript available at http://www.ssicentral.com/lisrel/ordinal.htm
• Koç, Ö. (2019). Anne-babaların okul öncesi dönemdeki çocuklarının oyun hakkına ilişkin farkındalıklarının incelenmesi (Tez no: 617871). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi].
• Kline, R. B. (2019). Yapısal eşitlik modellemesinin ilkeleri ve uygulaması. Nobel yayıncılık.
• Lawshe, C. H. (1975). “A quantitative approach to content validity.” Personnel Psychology, 28, 563–575.
• Lin, Y. C., & Yawkey, T. (2014). Parents' play beliefs and the relationship to children's social competence. Education, 135(1), 107-114.
• Mardia, K.V. (1974) Applications of Some Measures of Multivariate Skewness and Kurtosis in Testing Normality and Robustness Studies. Sankhyā: The Indian Journal of Statistics, Series B, 36, 115-128
• Marsh, H. W., Hau, K. T., Balla, J. R., & Grayson, D. (1998). Is More Ever Too Much? The Number of Indicators per Factor in Confirmatory Factor Analysis. Multivariate Behavioral Research, 33(2), 181–220.
• McLean, K., Edwards, S., Evangelou, M., Skouteris, H., Harrison, L. J., Hemphill, S. A., Sullivan, P., & Lambert, P. (2015). Playgroups as sites for parental education. Journal of Early Childhood Research, 15(3), 227-237. https://doi.org/10.1177/1476718X15595753
• Niran, Ş. (2024). Oyun dostu ebeveyn ölçeğinin geliştirilmesi ve oyun dostu yaratıcı ebeveyn programının çocuk ve ebeveyn üzerindeki etkisinin incelenmesi (Tez no:882030). [Yayımlanmamış doktora tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi].
• Ogelman, H. G. (2012). Okul öncesi oyun davranış ölçeği’nin (OÖODÖ) güvenirlik geçerlilik çalışmaları. İİB International Refereed Academic Social Sciences Journal, 3(2), 201-221.
• Özer, L. (2021). Oyun dostu okul: Ölçek geliştirme geçerlik güvenirlik çalışması (Tez no: 701152). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Bahçeşehir Üniversitesi].
• Petrova, A. (2022). Çocukluk döneminde çocuğu olan Özbek ve Türk annelerin oyuna yönelik görüşlerinin incelenmesi (Tez no: 723113). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Eskişehir Anadolu Üniversitesi].
• Russ, S. (1987). Assessment of cognitive affective interaction in children: Creativity, fantasy, and play research. In J. Butcher & C. Spielberger (Eds.), Advances in personality assessment (Vol. 6, pp. 141–155). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
• Schumacher, R. E. & Lomax, R. G. (2004). A beginner`s guide to structural equation modeling (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
• Subaş, A., & Çetin, M. (2017). Enneagram kişilik ölçeğinin geliştirilmesi: güvenirlik ve geçerlilik çalışması SOBİDER, 4(11), 160-181 DOI:10.16990/SOBIDER.3478
• Sutton-Smith, B. (1980). Children’s play: Some sources of play theorizing. New directions for child and adolescent development, 1980(9), 1 16. doi:10.1002/cd.23219800903
• Stagnitti, K. (2004). Understanding play: The implications for play assessment. Australian Occupational Therapy Journal 51, 3–12
• Şahin Sak, İ.T., Sak, R., Şahin, B.K. & Tezel Şahin, F. (2016). Erken çocuklukta anneler ve oyun. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Kongresi Bildiri Kitabı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Daire Başkanlığı Kültürel Etkinlikler Müdürlüğü.
• Tuğrul, B (2017). Dünya oyunun gücünde uzlaştı şimdi bu gücü çocukların yararına kullanma zamanı: Hadi Türkiye... Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi. 1 (2). s.259-266. DOI: 10.24130/eccd jecs.196720171228
• UNICEF (2002). Çocuk haklarına dair sözleşme uygulama el kitabı. https://www.unicef.org/turkey/raporlar/%C3%A7ocuk haklar%C4%B1na-dair-s%C3%B6zle%C5%9Fme-uygulama elkitab%C4%B1
• Ural, A. &Kılıç, İ. (2013). Bilimsel araştırma süreci ve SPSS ile veri analizi. Detay Yayıncılık.
• Ünüvar, P. & Kanyılmaz, E.S. (2017). 4-6 Yaş Çocukları İçin Riskli Oyunlara İzin Verme Ölçeğinin Geliştirilmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt.9 Sayı.22 s.510-523. DOI: 10.20875/makusobed.318028
• Veneziano L. & Hooper J. (1997). A method for quantifying content validity of health-related questionnaires. American Journal of Health Behavior, 21(1):67-70.
• Vygotsky, L.S. (1967) Play and Its Role in the Mental Development of the Child, Soviet Psychology, 5:3, 6-18
• Weiler S.O. (2020). Joint pretend play at home: Parents and children as play partners. Pedagogy of play (blog). 15 May 2020. https://www.popatplay.org/post/parents-and-children-as-play partners
• Yaşlıoğlu, M.M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 74-85.
• Yeşilyurt, S. & Çapraz, C. (2018). Ölçek geliştirme çalışmalarında kullanılan kapsam geçerliği için bir yol haritası. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 251-264
• Yurdugül, H. (2005). Ölçek Geliştirme çalışmalarında kapsam geçerliği için kapsam geçerlik indekslerinin kullanılması. XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi’nde Sunulan Bildiri. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi.
• Zosh, J. M., Hopkins, E. J., Jensen, H., Liu, C., Neale, D., Hirsh Pasek, K., Solis, S. L., & Whitebread, D. (2017). Learning through play: a review of the evidence (white paper). The LEGO Foundation, DK.