Kronik hastalığı olan ergenlerin tedavi uyumuna yönelik deneyimleri: nitel bir çalışma

Year 2026, Volume: 19 Issue: 1 , 168 - 179 , 30.03.2026

Nimet Karataş , Meltem Gürcan , Ayşegül İşler , Sevcan Atay Turan

https://izlik.org/JA42BZ47FX

Abstract

Amaç: Kronik hastalığı olan ergenler için tedaviye uyum, sağlıklarını korumak ve komplikasyonları önlemek açısından önemlidir. Tedaviye uyumu etkileyen faktörlerin anlaşılması, onları destekleyecek etkili stratejilerin geliştirilmesine yardımcı olabilir. Bu çalışma, 12-17 yaş aralığında kronik hastalığa sahip ergenlerin tedaviye uyum deneyimlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Bu çalışmada kronik hastalığa sahip ergenlerin tedaviye uyumunun önemini tanımlamak, açıklamak ve vurgulamak için betimleyici nitel bir yaklaşım kullanılmıştır. Amaçlı örnekleme ile belirlenen en az bir çeşitli kronik hastalığa sahip 12-17 yaş arası 11 ergen çalışmaya dâhil edilmiştir. Veriler, Bilgi Formu ve Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılarak, Şubat 2022-Ağustos 2024 tarihleri arasında elde edilmiştir. Yüz yüze görüşmeler klinikte hasta odasında gerçekleştirilmiş, veriler içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışma 6’sı kadın, 5’i erkek olmak üzere 11 katılımcı ile tamamlanmış, yaş ortalaması 13.8’dir. Görüşme süresi ortalaması 32.2 dakikadır. Analiz sonucu üç ana tema, sekiz alt tema belirlenmiştir. Ana temalar; (1) tedaviye uyumu zorlaştıran faktörler, (2) tedaviye uyumu teşvik eden faktörler, (3) tedaviye uyum için ergenlerin gereksinimleridir. Alt temalar ise akranları tarafından dışlanma korkusu, ilaç kullanımına ilişkin engeller, ilaç ve hastalık bilgisinin yetersiz olması, tedavi sorumluluğunu almak, sağlık durumunun kötüye gitmesinden korkmak, ilaçlar ile iyileşme umudu taşımak, sosyal destek, sağlık profesyoneline güvenmektir. Sonuç: Bulgular, ergenlerin tedaviye uyumunda bireysel ve sosyal etkenlerin belirleyici olduğunu göstermektedir. Dışlanma korkusu, bilgi eksikliği ve ilaç kullanımına ilişkin zorluklar uyumu olumsuz etkilerken; hastalığı kabullenme, sağlık durumunun kötüleşeceği endişesi, iyileşme umudu, sosyal destek ve sağlık profesyonellerine duyulan güven süreci olumlu etkilemektedir. Bu durum, tedavi sürecinde ergenlerin psikososyal ihtiyaçlarının dikkate alınmasının gerekliliğini vurgulamaktadır.

Keywords

Ergen , hemşirelik , kronik hastalık , niteleyici araştırma , tedavi uyumu

Ethical Statement

Çalışma başlamadan önce Akdeniz Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan onay (Karar No: KAEK-80, Tarih: 27.01.2021) ve Akdeniz Üniversitesi Hastanesi’den kurum izni alınmıştır. Tüm katılımcılardan ve ebeveynlerinden yazılı bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Her görüşmenin başlamasından önce, ergenler çalışmanın amacı, görüşmelerin dijital ortama kaydedildiği ve istedikleri zaman araştırmadan çekilme hakları konusunda bilgilendirilmiştir. Çalışma Helsinki Bildirgesi'nde belirtilen etik ilkelere uygun olarak yürütülmüştür.

Supporting Institution

Bu çalışma sırasında, yapılan araştırma konusu ile ilgili doğru dan bağlantısı bulunan herhangi bir ilaç firmasından, tıbbi alet, gereç ve malzeme sağlayan ve/veya üreten bir firma veya herhangi bir ticari firmadan, çalışmanın değerlendirme sürecinde, çalışma ile ilgili verilecek kararı olumsuz etkileyebilecek maddi ve/veya manevi herhangi bir destek alınmamıştır.

Thanks

Yazarlar, çalışmaya olan katkıları için tüm ergenlere ve onların ebeveynlerine teşekkürlerini sunar.

Experiences of adolescents with chronic diseases on treatment adherence: a qualitative study

https://izlik.org/JA42BZ47FX

Abstract

Aim: Treatment adherence is crucial for adolescents with chronic diseases to maintain their health and prevent complications. Understanding the factors influencing adherence can contribute to the development of effective supportive strategies. This study aimed to explore the treatment adherence experiences of adolescents aged 12–17 with chronic illnesses. Methods: A descriptive qualitative approach was employed to define, explain, and highlight the significance of adherence among adolescents with chronic diseases. Eleven adolescents aged 12–17 with at least one chronic condition were recruited through purposive sampling. Data were collected using the Information Form and the Semi-Structured Interview Form between February 2022 and August 2024. Face-to-face interviews were conducted in the patient room, and data were analyzed using content analysis. Results: The study included 11 participants (6 female, 5 male) with a mean age of 13.8 years. The average interview duration was 32.2 minutes. Analysis revealed three main themes and eight subthemes. The main themes were: (1) barriers to adherence, (2) facilitators of adherence, and (3) adolescents’ needs for adherence. Subthemes included fear of peer rejection, barriers to treatment use, insufficient knowledge of illness and treatment, assuming responsibility for treatment, fear of health deterioration, hope for recovery through medication, social support, and trust in healthcare professionals. Conclusion: While fear of rejection, lack of knowledge, and challenges with medication hinder adherence, acceptance of illness, fear of deterioration, hope for improvement, social support, and trust in healthcare professionals contribute positively. These results underscore the importance of addressing the psychosocial needs of adolescents in the treatment process.

Keywords

Adolescent , nursing , chronic disease , qualitative research , treatment adherence

References

• CDC. National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion (NCCDPHP) [Internet]. 2019 [cited 2020 Aug 31]. Available from: https://www.cdc.gov/chronicdisease/about/index.htm
• Modi AC, Pai AL, Hommel KA, Hood KK, Cortina S, Hilliard ME, et al. Pediatric Self-management: A Framework for Research, Practice, and Policy. Pediatrics [Internet]. 2012 Feb 1;129(2):e473–85. Available from: http://pediatrics.aappublications.org/cgi/doi/10.1542/peds.2011-1635
• Verma T, Rohan J. Examination of transition readiness, medication adherence, and resilience in pediatric chronic illness populations: A pilot study. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2020.
• McGrady ME, Hommel KA. Medication Adherence and Health Care Utilization in Pediatric Chronic Illness: A Systematic Review. Pediatrics [Internet]. 2013 Oct 1;132(4):730–40. Available from: http://pediatrics.aappublications.org/cgi/doi/10.1542/peds.2013-1451
• Morrison CF, Martsolf DM, Wehrkamp N, Tehan R, Pai ALH. Medication Adherence in Hematopoietic Stem Cell Transplantation: A Review of the Literature. Biology of Blood and Marrow Transplantation. 2017.
• Vallis M, Boyland E, Caroli M, Erhardt E, Frelut ML, Mazur A, et al. Adherence to Treatment Recommendations in Chronic Disease: What Is (Im)Possible? Expert Conclusions from the 30th ECOG Workshop 2021. In: Annals of Nutrition and Metabolism. 2022.
• Akca ÜK, Barış S, Öztürk H. The impact of illness perception on medication adherence in pediatric patients with familial Mediterranean fever. Trends in Pediatrics. 2023;4(3).
• Yavuz S, Kocamaz H, Hızlı S. A Review of Pediatric Celiac Patients in Southeastern Turkey: A Single-Center Experience. European Journal of Therapeutics. 2022;28(1).
• Eaton CK, Comer M, Pruette CS, Riekert KA. Medication adherence in youths with CKD: habits for success. Pediatric Nephrology. 2023;38(11).
• Hanghøj S, Boisen KA. Self-Reported Barriers to Medication Adherence Among Chronically Ill Adolescents: A Systematic Review. Journal of Adolescent Health [Internet]. 2014 Feb;54(2):121–38. Available from: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1054139X1300462X
• Aldosari M, Oliveira A, Conroy S. Barriers and facilitators to medicines adherence in children: a systematic review. Archives of Disease in Childhood [Internet]. 2020 Sep 19;105(9):e7.3-e8. Available from: https://adc.bmj.com/lookup/doi/10.1136/archdischild-2020-NPPG.13
• Coyne KD, Trimble KA, Lloyd A, Petrando L, Pentz J, Van Namen K, et al. Interventions to Promote Oral Medication Adherence in the Pediatric Chronic Illness Population: A Systematic Review From the Children’s Oncology Group. Journal of Pediatric Oncology Nursing. 2019.
• Bradshaw C, Atkinson S, Doody O. Employing a Qualitative Description Approach in Health Care Research. Global Qualitative Nursing Research. 2017;4.
• Creswell WJ, Creswell JD. Research Design: Qualitative, Quantitative and Mixed Methods Approaches. Sage Publications. 2017.
• Campbell S, Greenwood M, Prior S, Shearer T, Walkem K, Young S, et al. Purposive sampling: complex or simple? Research case examples. Journal of Research in Nursing. 2020;25(8).
• Morse JM. Data were saturated... Vol. 25, Qualitative Health Research. 2015.
• Bengtsson M. How to plan and perform a qualitative study using content analysis. NursingPlus Open. 2016;2.
• Elo S, Kyngäs H. The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing. 2008;62(1).
• Baghdadi LR, Alsaiady MM. Medication Adherence Barriers and Their Relationship to Health Determinants for Saudi Pediatric Dialysis Patients. Children. 2024;11(3).
• Başay BK, Başay Ö, Ürüt A, Hasmercan B, Uysal M, Usul BE. Hastanede yatarak tedavi gören çocuklar: Psikososyal uyumu etkileyen faktörler üzerine bir araştırma. Klinik Psikiyatri Dergisi. 2020;23(4).
• Hu X, Ren J, Wang P, Chen W, Shen W, Li Y, et al. Adherence to exercise therapy among children and adolescents with Juvenile idiopathic arthritis: a scoping review. Disability and Rehabilitation [Internet]. 2024 Apr 9;46(8):1502–14. Available from: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09638288.2023.2200261
• Jedeloo S, van Staa A, Latour JM, van Exel NJA. Preferences for health care and self-management among Dutch adolescents with chronic conditions: A Q-methodological investigation. International Journal of Nursing Studies [Internet]. 2010 May;47(5):593–603. Available from: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0020748909003253
• Glenn TW, Riekert KA, Roter D, Eakin MN, Pruette CS, Brady TM, et al. Engagement and Affective Communication During Pediatric Nephrology Clinic Visits: Associations with Medication Adherence. Patient Education and Counseling. 2021;104(3).