TR
EN
Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi
Abstract
Öz
Puberte, üreme işlevine ulaşmak için adolesanın bedeninde meydana gelen bir dizi gelişimsel değişiklerdir. Pubertal gelişim nöroendokrin sistem tarafından kontrol edilmektedir ve pubertal zaman üzerinde birçok faktör etkili olmaktadır. Bu faktörler arasında nöroendokrin sistemi önemli düzeyde etkileyen endokrin bozucular yer almaktadır. Endokrin bozucular; endokrin sistem fonksiyonlarını etkileyerek organizmanın sağlığı üzerinde olumsuz etkiler meydana getirmektedirler. Bu etkilerini ise hormonların sentez, taşınma, metabolizma, bağlanma reaksiyonları, aktiviteleri, vücuttan atılımları ve hatta hedef hücredeki etkilerini değiştirebilme özellikleri yoluyla gerçekleştirmektedirler. Endokrin çevre bozucuların insan sağlığı üzerine olası etkileri giderek tartışmaların odağı haline gelmektedir. Endokrin çevre bozan kimyasallar; plastiklerde, deterjanlarda, böcek ilaçlarında ve endüstriyel kimyasallarda bulunmaktadırlar. Endokrin bozucuların bir kısmı lipofilik yapıda olup yağ dokusunda birikir, bir kısmı ise özellikle gelişimin kritik bir periyodu sırasında önemli rollere sahiptir. Pubertal gelişim üzerinde özellikle sentetik ve çevresel endokrin bozucular etkili olmakta ve bunların vücuda alınmasında beslenmenin oldukça önemli bir etkisi bulunmaktadır. Besinler özellikle üretim, depolama ve işleme yöntemleri sırasında endokrin bozucular ile kontamine olmaktadır. Endokrin bozucuların vücut üzerine etkileri, bireylerin lipid profili, oksidatif stres düzeyi, antioksidan kapasiteleri ve beslenme durumu gibi birçok faktöre bağlı olarak değişiklik gösterebilmektedir. Bunun yanında çok sayıda hayvan ve insan çalışması, besinler yoluyla alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine olumsuz etkilerini ortaya koymaktadır. Ancak çalışma sonuçları, endokrin bozuculara maruziyet zamanına (prenatal, perinatal ve pubertal) ve endokrin bozucu kimyasal bileşenlerin antagonist etkilerine yönelik konularda yetersiz kalmaktadır. Bu derlemede özellikle besinler yoluyla maruz kalınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisinin literatüre dayalı olarak tartışılması amaçlanmıştır.
Keywords
References
- Kaynaklar 1. Bradley SH, Lawrence N, Steele C, Mohamed Z. Precocious puberty. Bmj 2020;368. doi: 10.1136/bmj.l6597.
- 2. Şahin Ş, Özçelik ÇÇ. Ergenlik dönemi ve sosyalleşme. Cumhuriyet Hemşirelik Dergisi 2016;5(1):42-9.
- 3. Çatlı G, Erdem P, Anık A, Abacı A, Böber E. Santral erken puberte ve prematür telarş ayırıcı tanısında klinik ve laboratuvar bulgular. Turk Pediatri Ars 2015;50(1):20-6.
- 4. Köseoğlu SZA, Çelebi Tayfur A. Adölesan Dönemi Beslenme ve Sorunları. 2017.
- 5. Gonsioroski A, Mourikes VE, Flaws JA. Endocrine disruptors in water and their effects on the reproductive system. Int J Mol Sci 2020;21(6):1929.
- 6. Jefferson WN, Patisaul HB, Williams CJ. Reproductive consequences of developmental phytoestrogen exposure. Reprod 2012;143(3):247.
- 7. Adgent MA, Daniels JL, Rogan WJ, Adair L, Edwards LJ, Westreich D, et al. Early‐life soy exposure and age at menarche. Paediatr Perinat Epidemiol 2012;26(2):163-75.
- 8. Yum T, Lee S, Kim Y. Association between precocious puberty and some endocrine disruptors in human plasma. J Environ Sci Health C 2013;48(8):912-7.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Health Care Administration
Journal Section
Review
Publication Date
August 25, 2021
Submission Date
December 17, 2020
Acceptance Date
March 4, 2021
Published in Issue
Year 2021 Volume: 14 Number: 2
APA
Kılınç, G. E., & Keser, A. (2021). Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 14(2), 342-353. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.842650
AMA
1.Kılınç GE, Keser A. Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi. Mersin Univ Saglık Bilim derg. 2021;14(2):342-353. doi:10.26559/mersinsbd.842650
Chicago
Kılınç, Gül Eda, and Alev Keser. 2021. “Besinlerle Alınan Endokrin Bozucuların Pubertal Gelişim üzerine Etkisi”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 14 (2): 342-53. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.842650.
EndNote
Kılınç GE, Keser A (August 1, 2021) Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 14 2 342–353.
IEEE
[1]G. E. Kılınç and A. Keser, “Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi”, Mersin Univ Saglık Bilim derg, vol. 14, no. 2, pp. 342–353, Aug. 2021, doi: 10.26559/mersinsbd.842650.
ISNAD
Kılınç, Gül Eda - Keser, Alev. “Besinlerle Alınan Endokrin Bozucuların Pubertal Gelişim üzerine Etkisi”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 14/2 (August 1, 2021): 342-353. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.842650.
JAMA
1.Kılınç GE, Keser A. Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi. Mersin Univ Saglık Bilim derg. 2021;14:342–353.
MLA
Kılınç, Gül Eda, and Alev Keser. “Besinlerle Alınan Endokrin Bozucuların Pubertal Gelişim üzerine Etkisi”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, vol. 14, no. 2, Aug. 2021, pp. 342-53, doi:10.26559/mersinsbd.842650.
Vancouver
1.Gül Eda Kılınç, Alev Keser. Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi. Mersin Univ Saglık Bilim derg. 2021 Aug. 1;14(2):342-53. doi:10.26559/mersinsbd.842650