TR
EN
Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi
Öz
Öz
Puberte, üreme işlevine ulaşmak için adolesanın bedeninde meydana gelen bir dizi gelişimsel değişiklerdir. Pubertal gelişim nöroendokrin sistem tarafından kontrol edilmektedir ve pubertal zaman üzerinde birçok faktör etkili olmaktadır. Bu faktörler arasında nöroendokrin sistemi önemli düzeyde etkileyen endokrin bozucular yer almaktadır. Endokrin bozucular; endokrin sistem fonksiyonlarını etkileyerek organizmanın sağlığı üzerinde olumsuz etkiler meydana getirmektedirler. Bu etkilerini ise hormonların sentez, taşınma, metabolizma, bağlanma reaksiyonları, aktiviteleri, vücuttan atılımları ve hatta hedef hücredeki etkilerini değiştirebilme özellikleri yoluyla gerçekleştirmektedirler. Endokrin çevre bozucuların insan sağlığı üzerine olası etkileri giderek tartışmaların odağı haline gelmektedir. Endokrin çevre bozan kimyasallar; plastiklerde, deterjanlarda, böcek ilaçlarında ve endüstriyel kimyasallarda bulunmaktadırlar. Endokrin bozucuların bir kısmı lipofilik yapıda olup yağ dokusunda birikir, bir kısmı ise özellikle gelişimin kritik bir periyodu sırasında önemli rollere sahiptir. Pubertal gelişim üzerinde özellikle sentetik ve çevresel endokrin bozucular etkili olmakta ve bunların vücuda alınmasında beslenmenin oldukça önemli bir etkisi bulunmaktadır. Besinler özellikle üretim, depolama ve işleme yöntemleri sırasında endokrin bozucular ile kontamine olmaktadır. Endokrin bozucuların vücut üzerine etkileri, bireylerin lipid profili, oksidatif stres düzeyi, antioksidan kapasiteleri ve beslenme durumu gibi birçok faktöre bağlı olarak değişiklik gösterebilmektedir. Bunun yanında çok sayıda hayvan ve insan çalışması, besinler yoluyla alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine olumsuz etkilerini ortaya koymaktadır. Ancak çalışma sonuçları, endokrin bozuculara maruziyet zamanına (prenatal, perinatal ve pubertal) ve endokrin bozucu kimyasal bileşenlerin antagonist etkilerine yönelik konularda yetersiz kalmaktadır. Bu derlemede özellikle besinler yoluyla maruz kalınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisinin literatüre dayalı olarak tartışılması amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Kaynaklar 1. Bradley SH, Lawrence N, Steele C, Mohamed Z. Precocious puberty. Bmj 2020;368. doi: 10.1136/bmj.l6597.
- 2. Şahin Ş, Özçelik ÇÇ. Ergenlik dönemi ve sosyalleşme. Cumhuriyet Hemşirelik Dergisi 2016;5(1):42-9.
- 3. Çatlı G, Erdem P, Anık A, Abacı A, Böber E. Santral erken puberte ve prematür telarş ayırıcı tanısında klinik ve laboratuvar bulgular. Turk Pediatri Ars 2015;50(1):20-6.
- 4. Köseoğlu SZA, Çelebi Tayfur A. Adölesan Dönemi Beslenme ve Sorunları. 2017.
- 5. Gonsioroski A, Mourikes VE, Flaws JA. Endocrine disruptors in water and their effects on the reproductive system. Int J Mol Sci 2020;21(6):1929.
- 6. Jefferson WN, Patisaul HB, Williams CJ. Reproductive consequences of developmental phytoestrogen exposure. Reprod 2012;143(3):247.
- 7. Adgent MA, Daniels JL, Rogan WJ, Adair L, Edwards LJ, Westreich D, et al. Early‐life soy exposure and age at menarche. Paediatr Perinat Epidemiol 2012;26(2):163-75.
- 8. Yum T, Lee S, Kim Y. Association between precocious puberty and some endocrine disruptors in human plasma. J Environ Sci Health C 2013;48(8):912-7.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sağlık Kurumları Yönetimi
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
25 Ağustos 2021
Gönderilme Tarihi
17 Aralık 2020
Kabul Tarihi
4 Mart 2021
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2021 Cilt: 14 Sayı: 2
APA
Kılınç, G. E., & Keser, A. (2021). Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 14(2), 342-353. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.842650
AMA
1.Kılınç GE, Keser A. Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi. Mersin Univ Saglık Bilim Derg. 2021;14(2):342-353. doi:10.26559/mersinsbd.842650
Chicago
Kılınç, Gül Eda, ve Alev Keser. 2021. “Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 14 (2): 342-53. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.842650.
EndNote
Kılınç GE, Keser A (01 Ağustos 2021) Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 14 2 342–353.
IEEE
[1]G. E. Kılınç ve A. Keser, “Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi”, Mersin Univ Saglık Bilim Derg, c. 14, sy 2, ss. 342–353, Ağu. 2021, doi: 10.26559/mersinsbd.842650.
ISNAD
Kılınç, Gül Eda - Keser, Alev. “Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 14/2 (01 Ağustos 2021): 342-353. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.842650.
JAMA
1.Kılınç GE, Keser A. Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi. Mersin Univ Saglık Bilim Derg. 2021;14:342–353.
MLA
Kılınç, Gül Eda, ve Alev Keser. “Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, c. 14, sy 2, Ağustos 2021, ss. 342-53, doi:10.26559/mersinsbd.842650.
Vancouver
1.Gül Eda Kılınç, Alev Keser. Besinlerle alınan endokrin bozucuların pubertal gelişim üzerine etkisi. Mersin Univ Saglık Bilim Derg. 01 Ağustos 2021;14(2):342-53. doi:10.26559/mersinsbd.842650