Liman Operasyonel Verimliliğinin Karlılık İle İlişkisi: TCDD Limanları Üzerine Bir Araştırma
Abstract
Dış ticaret hacminin büyük kısmının gerçekleştirildiği denizyolu taşımacılığı gerek makro gerek ise mikro ekonomik açılardan büyük önem taşımaktadır. Bunun yanı sıra deniz taşımacılığı ve tedarik zincirlerinin yönetiminde limanlar en hayati halkalardan birisidir. İlgili tesislerin etkinliği, verimliliği ve karlılığı ülkelerin rekabet gücüne önemli katkılarda bulunmaktadır. Bu bağlamda limanların verimliliği; üretilen çıktının maksimizasyonu veya belirli bir çıktının sınırlı kaynaklarla üretilmesi gibi operasyonel performansa yönelik çok boyutlu bir kavramdır ve karlılık ile ilişkisi önemli bir araştırma konusudur. Bu çalışmada TCDD limanlarının 2004-2020 yılları arasındaki süreçte oluşan operasyonel verimlilikleri hesaplanmış ve elde edilen değerlerin, her bir karar biriminin kar miktarları ile ilişkisi incelenmiştir. İlgili limanların operasyonel verimliliklerinin hesaplanmasında; girdi değişkenleri olarak ‘’toplam çalışan sayısı’’, ‘’liman sahası’’ ve ‘’toplam gemi kabul kapasitesi’’; çıktı değişkenleri olarak ‘’toplam elleçlenen yük miktarı’’ ve ‘’toplam gelen gemi sayısı’’ kullanılmıştır. Girdi ve çıktı kriterlerinin ağırlıklandırılması CRITIC Yöntemi, karar birimlerinin verimlilikleri ise EATWOS Yöntemi ile yapılmıştır. Verimlilik değerlerinin karlılık ile ilişkisinin araştırılmasında korelasyon analizinden faydalanılmıştır. Bulgular, TCDD limanlarının ilgili dönemde ortalama %76 operasyonel verimlilik ile çalıştıklarını ve verimlilik skorları ile karlılıkları arasında pozitif orta şiddetli ilişki olduğunu göstermiştir.
Keywords
References
- Al-Eraqi, A.S., Mustaffa, A., Khader, A.T. & Barros, C.P. (2008). Efficiency of middle Eastern and East African seaports: application of DEA using Window analysis, European Journal of Scientific Research, 23 (4), 597–612.
- Ayçin, E. (2020). Çok Kriterli Karar Verme: Bilgisayar Uygulamalı Çözümler, Nobel Akademik Yayıncılık, 1.bs., X+408 s., 978-605-7846-17-4.
- Baysal, M.E., Uygur, M. & Toklu, B. (2004). Veri Zarflama Analizi ile TCDD Limanlarında Bir Etkinlik Ölçümü Çalışması, Gazi Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Dergisi, 19(4), 437-442.
- Bichou, K. (2013). An empirical study of the impacts of operating and market conditions on container-port efficiency and benchmarking, Research in Transportation Economics, 42 (1), 28-37.
- Bichou, K. (2006). Review Of Port Performance Approaches And A Supply Chain Framework To Port Performance Benchmarking, Research in Transportation Economics, 17, 567-598.
- Cullinane, K., Song, D.W. & Gray, R. (2002). A stochastic frontier model of the efficiency of major container terminals in Asia: Assessing the influence of administrative and ownership Structures, Transportation Research Part A: Policy and Practice, 36 (8), 743–762.
- Çağlar, V. (2012). Türk Özel Lı̇manlarının Etkı̇nlı̇k ve Verı̇mlı̇lı̇k Analı̇zı̇, Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları, 1.bs. İzmir.
- Demir, G., Özyalçın, A.T. & Bircan, H. (2021). Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri ve ÇKKV Yazılımı ile Problem Çözümü, Nobel Akademik Yayıncılık, 1.bs., X+382 s., 978-625-439-390-7.
- Diakoulaki, D., Mavrotas, G. & Papayannakis, L. (1995). Determining objective weights in multiple criteria problems: The CRITIC method, Computers & Operations Research, 22(7), 763-770.
- Ding, Z-Y., Jo, J., Wang, Y. & Yeo, G-T. (2015). The Relative Efficiency of Container Terminals in Small and Medium Sized Ports in China, The Asian Journal of Shipping and Logistics, 31 (2), 231–251.