Yorumun Dinamik Doğası: Tefsirde Anlam, Bağlam ve Disiplinlerarası Yaklaşımlar

Öz

Bu çalışma tefsir ilminin tarihsel süreçte geçirdiği yöntemsel dönüşümleri inceleyerek günümüzde karşılaşılan entelektüel ve metodolojik sorunların daha iyi anlaşılmasına katkı sunmayı amaçlamaktadır. Tefsir bu çerçevede yalnızca ilahî kelâmın açıklanması olarak değil, çağdaş insanın varoluşsal, toplumsal ve ahlaki sorunlarına cevap üreten dinamik bir yorum alanı olarak yeniden konumlandırılmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde sahabe ve tâbiîn dönemindeki rivayet merkezli yaklaşım, klasik dönemde ise dirayet metodolojisiyle kazanılan sistematik yapı, mezhep temelli okumaların sınırları ve modern dönemde ortaya çıkan tarihselcilik ile Kur’an metninin anlamı karşılaştırmalı biçimde ele alınmaktadır. Bu analizler her dönemin kendi epistemik öncelikleri, bilgi tasavvuru ve yöntem anlayışı çerçevesinde tefsir faaliyetini nasıl yeniden anlamlandırdığını göstermekte böylece tefsirin tarihsel süreç içinde sabit bir disiplin olmadığını, aksine değişen ilmî, kültürel ve fikri şartlara göre farklı formlar kazandığını ortaya koymaktadır. Bu tespit günümüzde yürütülen yöntem tartışmalarına yalnızca tarihsel bir panorama sunmakla kalmamakta, aynı zamanda çağdaş tefsir arayışlarının hangi teorik zemin üzerinde inşa edilebileceğine dair sağlam bir arka plan da sağlamaktadır. İkinci bölüm ise güncel tefsir problemlerine odaklanmakta metne aşırı bağlılık ile tarihsel bağlamdan kopuş arasındaki gerilim, anlamın sabitlenmesi, sosyal bağlamın ihmal edilmesi ve fıkhî yorumların ahlaki boyutu gölgelemesi gibi sorunları tartışmaktadır. Üçüncü bölümde ise Kur’an merkezli, bağlamsal ve disiplinlerarası temellere dayanan üç aşamalı bir okuma modeli önerilmektedir. Bu model aracılığıyla tefsirin gelenekle eleştirel fakat yapıcı bir ilişki kurarak hem geçmişe dayalı hem de geleceğe açık bir yorum alanı olarak yeniden düşünülmesi amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir
• İlahiyat
• Disiplinlerarası
• Gelenek
• Eleştiri
• Anlam İnşası

The Dynamic Nature of Interpretation: Meaning, Context, and Interdisciplinary Approaches in Qur’anic Exegesis

Abstract

This study aims to contribute to a better understanding of the contemporary intellectual and methodological challenges in Qur’anic exegesis by examining the methodological transformations the discipline of tafsīr has undergone throughout its historical development. Within this framework, tafsīr is reconceptualized not merely as an explanation of the divine word, but as a dynamic field of interpretation that seeks to respond to the existential, social, and ethical concerns of modern humanity. The first section examines, in a comparative manner, the narration-centered approach of the Companions and Successors, the systematic orientation gained through the methodology of reasoned interpretation in the classical period, the limitations of sectarian readings, and the emergence of historicism and crises of meaning in the modern period. These analyses demonstrate how the epistemic priorities of each era shaped exegetical thought, thereby providing a theoretical background for current methodological inquiries. The second section focuses on contemporary problems in tafsīr, discussing issues such as the tension between excessive textual literalism and detachment from historical context, the fixation of meaning, the neglect of social context, and the overshadowing of ethical depth by juridical interpretations. The third section proposes a three-tiered reading model grounded in a Qur’an-centered, contextual, and interdisciplinary approach. By establishing a critical yet constructive engagement with the exegetical tradition, this model seeks to reconceptualize tafsīr as an interpretive field that is rooted in the past while remaining open to the future. Through this model, tafsīr is intended to be reconceptualized as an interpretive field that engages with tradition in a critical yet constructive manner, remaining grounded in the past while being open to the future.

Keywords

• Tafsir
• Theology
• İnterdisciplinarity
• Tradition
• Critique
• Constructive
• Meaning-Making

References

1. Ahmed Abduh, Muhammed, Reşîd Rızâ. Tefsîru’l-Kur’âni’l-Hakîm (Tefsîru’l-Menâr).Kahire: Dâru’l-Menâr, 1947.
2. Aygün, Abdullah. “Tefsirlerin Rivayet ve Dirayet Ayrımının Sorunları”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/8 (01 Aralık 2015), 140-160. https://izlik.org/JA87YB74FX.
3. Aygün, Abdullah. “Goldziher ve M.H. ez-Zehebî’nin Çağdaş Tefsir Tarihi Yazıcılığına Tesiri”. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/18 (01 Aralık 2020), 119-146. https://izlik.org/JA36LN85GT.
4. Ağırkaya, Güven. “Tefsirde Mezhepsel Tercihlerin İşlenmesi: Saîd b. Ahmed el-Kindî’nin İbâzî Tefsiri”. İslam Araştırmaları Dergisi. 50 (01 Temmuz 2023), 7-31. https://doi.org/10.26570/isad.1325120.
5. Aktay, Yasin. “Modernleşme ve Gelenek Bağlamında Dinî Bilgi ve Otoritenin Dönüşümü”. Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce: İslamcılık, ed. Yasin Aktay. Ankara: İletişim Yayınları, 2004.
6. Altay, Şeyma. “Tefsir Metinlerinin Hermenötik Analizi: el-Keşşâf Tefsiri Örneği.” Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/1 (2022), 12–38.
7. Altunrende, Şahabettin Ertan. Bütün Yönleriyle Zemahşeri: Mezhebî Bağlamında Zemahşerî’nin Tefsirinde Tahrif Sebepleri. Sivas: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları, 2023. 3/ 369-374.
8. Aydın, Hayati. “Kur’ân’ı Nasıl Sahih Olarak Anlayıp Tefsir Etmeliyiz? (Tefsir Metodolojisi).” Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 37/37 (Şubat 2014): 9–40.

9. Aydın, Muhammed. “Rivayet Tefsiri Kavramı ve Kur’an’ın Kur’an ile Tefsiri: Eleştirel Bir Yaklaşım.” Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20 (2009), 1–32.
10. Ayiş, Mehmet Şirin, “Nefis Mertebelerinin Psikolojideki Karşılıkları Üzerine Bir Değerlendirme: Robert Frager Örneği”. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 7/14 (2019).
11. Bağçivan, Mehmet. “Kur’an Yorumunda Tarihsel Bağlamın Sınırlayıcılığının Problemleri.” İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi (itobiad) 10/1 (2021), 173-190.
12. Bayram, Abdullah. “Kurtubî’nin Kur’an’ın Sünnet’le Tefsir Edilmesi Yöntemini Uygulama Biçimi: Müfessirin Kullandığı Muhtelif Araç ve Teknikler Perspektifinden”. İslami İlimler Dergisi 15/1 (2020), 95–113.
13. Baysal, Sıddık. “Mahiyeti, İmkân ve Sınırlılıkları Açısından Bilimsel Tefsir”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 3/2 (Ekim 2019), 226-266.
14. Baysal, Sıddık. “Tefsirde Kültürel Antropolojik Yaklaşım”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 3/2 (01 Ekim 2019), 317-356. https://doi.org/10.31121/tader.620705.
15. Bor, Adil. “Kur’an’ın Ahlâkî Tefsirinin İmkân ve Lüzumu (Yeni Bir Tefsir Türü Teklifi)”. Usul İslam Araştırmaları 35/35 (2021), 113–138.
16. Boyalık, M. Taha. (2023) “Tefsirde Kesinlik Söyleminin Eleştirisi ve Tefsir-Tevil Ayırımının Yeniden Değerlendirilmesi.” İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 53-117.
17. Boyalık, M. Taha.“el-Keşşâf Şerh-Haşiye Geleneğinde Tefsir İlminin Mahiyeti Tartışması”. Nazariyat: İslâm Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi 4/1 (2017).
18. Bulut, Ali. “Kur’an Filolojisine Dair İbn Abbâs’a Nisbet Edilen Üç Eser”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 27 (2009).
19. Bulut, Hasan. “Kur’an Bağlamında Sabır ve Şükür İlişkisi”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16 (Aralık 2020), 338-355.
20. Büyük, Enes. Tefsir İlminin Mahiyeti Sorunu, İstanbul: Ensar Neşriyat, 2019.
21. Büyük, Enes. Dönemlendirme Merkezli Tefsir Tarihi Başlangıç, Teşekkül ve Sistemleşme Dönemleri. İstanbul: Kitaparası Yayınları, 2024.
22. Cankurt, Şehmus. “Ehl-i Sünnet’in Haberî Sıfatlar Konusunda Şiâ, Müşebbihe ve Müşebbihe Mezhepleriyle Mukayesesi”. İslâm Araştırmaları Dergisi, 95 (2023).
23. Çalışkan, İsmail. Siyasal Tefsirin Oluşum Süreci. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2003.
24. Çelik, Hüseyin. “Hz. Peygamber’in (S.A.S) Kur’an’ı Tefsir Etme Şekilleri”. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5/3, (2016), 119-137.
25. Coşkun, Muhammed. “Modern Dünyada Kur’an Yorumu: Tefsir Disiplininde Çağdaş Tartışmalar.” Tefsir Araştırmaları Dergisi. 6/2 (2021), 1–20.
26. Deliser, Bilal. “Tefsir Tarihine Konulu Yönelişler ve Konulu Tefsir- Eleştirel Yaklaşım.” Tefsir Araştırmaları Dergisi, 3, (2018), (1), 16-38.
27. Demir, Hasan. “Fıkıh-Tefsir İlişkisi Açısından Ahkâm Âyetlerinde Yorum Farklılıklarının Nedenleri”. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 11/12, 2024.
28. Demirci, Muhsin. Günümüz Tefsir Problemleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Vakfı Yayınları, 2024.
29. Demirci, Muhsin. Tefsir Tarihi. İstanbul: M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları. 2015.
30. Demir, Recep. Kur’an Tefsirinde Tarihselci Yöntem. İstanbul: Hikmetevi Yayınları. 2013.
31. Demir, Recep. “Tâbiîn Dönemi Tefsir Faaliyeti”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 35 (2013), 45–60.
32. Düzgün, Şaban Ali. Din, Birey ve Toplum: Dini Anlamanın Epistemolojisi. Ankara: Akçağ Yayınları, 2013.
33. Düzgün, Şaban Ali. Hakikat, Hareket ve İnşa. Ankara: Otto Yayınları, 2021.
34. Ebû Hayyân el-Endelüsî, el-Baḥrü’l-muhît fî’t-tefsîr, thk. Âdil Ahmed Abdülmecîd, Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1992.
35. Fazlur Rahman. İslam ve Modernlik, çev. Mehmet Aydın. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1990.
36. Fazlur Rahman. İslam ve Çağdaşlık: Fikri Bir Geleneğin Değişimi, çev. Mehmet Dağ.Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1996.
37. Gadamer, Hans-Georg. Hakikat ve Yöntem I, çev. Mehmet Ali Kılıçbay. İstanbul: Paradigma Yayınları. 2002. Gökkır, Bilal. “Tefsir ve Toplumsal Sorunlar.” İslam Araştırmaları Dergisi, 43, (2020), 1–20.
38. Gökkır, Necmettin. “Tefsir ve Toplumsal Sorunlar”, İslami İlimlerde Klasik ve Modern Yaklaşımlar, İstanbul: İSAM Yayınları, 2020.
39. Gökkır, Necmettin. “Kur’an Araştırmalarına Batılı Yaklaşımlar ve Türkiye’ye Etkileri.” Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 10/19-20 (2012), 303–326.
40. Güler, İlhami. “Modernitenin ve Modernleşmemizin Teolojik Kritiğine Giriş”. İslamiyat Dergisi, 7/4 (2004), 33-45.
41. Gömbeyaz, Kadir. “Bir Fırak Müellifi Olarak Fahreddin er-Râzî”. İslâm Düşüncesinin Dönüşüm Çağında Fahreddin er-Râzî, ed. Ömer Türker ve Osman Demir (İstanbul: İSAM Yayınları, 2013).
42. Günay, Ünver. “Toplumsal Değişme ve İslamiyet”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 1/1, (2001), 36–44.
43. Görgün, Tahsin. Anlam ve Yorum: Dini Metinlerin Anlaşılması ve Yorumlanması. İstanbul: İnsan Yayınları. 2012.
44. İbn Atıyye el-Endelüsî. el-Muharrerü’l-vecîz fî Tefsîri’l-Kitâbi’l-‘Azîz, thk. Abdüsselâm Abdüşşâfî Muhammed. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2001.
45. İbn Âşûr, Muhammed Tâhir. Tefsîru’t-Tahrîr ve’t-tenvîr. Tunus: Dârü’t-Tunusiyya li’n-Neşr, 1984.
46. İsmail Lütfi Çakan ve Muhammed Eroğlu. “Abdullah b. Abbas”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, İstanbul: TDV Yayınları, 1988
47. Kahraman, Ferruh.“Tefsir Usûlünde İhtilaf Algısının Bazı Çıkmazları ve İhtilafa Alternatif Yaklaşımlar”. İslâmî Araştırmalar Dergisi, 12 (2009), 131-158.
48. Kafes, Mahmut Ebû Hayyân el-Endelüsî’nin Hayatı ve el-Bahru’l-Muhît İsimli Tefsirindeki Metodu,(Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1994.
49. Kanik, İsa. “Taberî’nin Câmiu’l-Beyân’ında Dirâyet Olgusu ve Disiplinlerarasılık,” Tefsir Araştırmaları Dergisi, 6/2 (2024), 576–590.
50. Kanik, İsa. “Tefsir Tarihinde Kur’ân Âyetlerinin Paradoksal Yorumuna Dair Tahlilî Bir Bakış”. İslami İlimler Dergisi 18 (Haziran 2024), 121-140.
51. Kara, Mustafa. “Kur’ân’da ‘Adâlet Kavramı Ve Güncel Değeri”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 34/34 (Ağustos 2013), 137-172.
52. Kasapoğlu, Abdurrahman. “Kur’an’ı Anlamada Semantik Yöntem”. Hikmet Yurdu, 6/11 (2013), 106–123.
53. Kasapoğlu, Abdurrahman. “Kur’ân’ı Anlamada Metin Dışı (Psikolojik) Bağlam ve Schleiermacher Hermenötiği.” Tafsir Dergisi 2/1 (2022),1-14.
54. Karataş, Ali. “Tefsir ve Toplum: Yorumun Sosyal Bağlamı” Tefsir ve Toplumsal Sorunlar ed. Ali Karataş ve dğr. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2020.
55. Karaalp, Cahit. “Yeni Bir Tefsir Tarihinin Niteliğine Dair Bazı Mülahaza ve Öneriler.” Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi 5/1 (2019), 137-172.
56. Karauğuz, Güngör. Hz. Nuh, Hz. İbrahim ve Hz. Lut Bağlamında Kur’an Arkeolojisi Bir Yöntem Teklifi. İstanbul: Çizgi Kitabevi, 2024.
57. Kayacan, Murat. Sosyoloji ve Kur’an’ın Ortak İlgi Alanı: Toplumsal Değişim ve Çöküş Yasaları. Milel Nihal. 9 (3), (2012), 75-99. https://izlik.org/JA97TF72SB.
58. Kaya, Aykut. “Modern Dönemde Bilimsel Tefsir Ekolüne Yönelik Eleştiriler”. İslamî İlimler Araştırma Vakfı (İSAV), (2022).
59. Kaya, Mehmet. “Tefsir Ekolleri Perspektifinden Kur’an’ın Çok Boyutlu Yorumu: Besmele Örneği”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14/27 (Haziran 2015), 83-116.
60. Koç, Mehmet Akif. “Tefsir Rivayetlerinin Güvenilirliklerini Belirlemek Amacıyla Helbert Berg Tarafından Geliştirilen ‘Uyum’ (Consistency) Teorisi Üzerine”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 45/2, (2004), 45-56.
61. Koç, Mehmet Akif. “Tefsir İlminin Gelişimi ve Dirayet Tefsiri”. Tefsir El Kitabı, ed. Mehmet Akif Koç. Ankara: Grafiker Yayınları, 2015.
62. Kotan, Şevket. “İslam Geleneğinin Dönüşümü ve Tarihselcilik Sorunu”. Bilimname, 6/3 (2004), 117–129.
63. Kotan, Şevket. Kur’an, Yorum ve Tarih. İstanbul: Hikav, 2018.
64. Kotan, Şevket. “Kur’an Tefsiri Bağlamında Yorumun Mahiyeti”. Milel ve Nihal 17/1 (01 Haziran 2020), 7-24. https://doi.org/10.17131/milel.690771.
65. Mesut Kaya. Tefsir Geleneğinde el-Keşşâf: Şerh ve Haşiyeleri Üzerine Bir İnceleme. İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Yayınları, 2019.
66. Nasr Hâmid Ebû Zeyd. “The Dilemma of the Literary Approach to the Qur’an”, Alif: Journal of Comparative Poetics, (2003), 23/ 8–47.
67. Nasr Hâmid Ebû Zeyd. Mafhûm an-Nass: Dirâsa fî ‘Ulûm al-Qur’ân.Kahire: al-Hay’a al-Mısriyya al-‘Āmma li’l-Kitāb, 1990.
68. Nasr Hâmid Ebû Zeyd. Naqd al-Khitâb ad-Dînî.Kahire: al-Markaz ath-Thaqāfī al-‘Arabī, 1992.
69. Nasr Hamid Ebu Zeyd. İlahi Hitabın Tabiatı, çev. Mehmet Emin Maşalı. Ankara: Kitabiyat, 2002.
70. Nasr, Hamid Ebu Zeyd. Hermenötik ve Metin Yorumu. çev. Muhammed Çoşkun. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi.46, (Nisan 2014), 237-266.
71. Öztürk, Mustafa. Kur’an ve Aşırı Yorum: Tefsirde Bâtınîlik ve Te’vil Geleneği, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2014.
72. Öztürk, Mustafa.“Mu‘tezile ve Tefsir”. İslâm Araştırmaları Dergisi. 3 (2003), 83-107.
73. Öztürk, Mustafa. “Sahabe, Kur’an ve Tefsir”. İlahiyat Akademi Dergisi 7/8 (2018), 133–158.
74. Öztürk, Mustafa. Tefsirin Halleri. İstanbul: Ankara Okulu Yayınları, 2013.
75. Öztürk, Mustafa. “Tefsirde Fahreddin er-Râzî”, İslâm Düşüncesinin Dönüşüm Çağında Fahreddin er-Râzî, ed. Ömer Türker ve Osman Demir. İstanbul: İSAM Yayınları, 2013.
76. Paçacı, Mehmet. “Çağdaş Dönemde Kur’an’a ve Tefsire Ne Oldu?”, İslamiyat, 6/4 (2003), 85-104.
77. Paçacı, Mehmet. “Klasik Tefsir Neydi?”. İslami İlimler Dergisi 1/3 (Nisan2007), 7-20.
78. Paçacı, Mehmet. “Çağdaşlık Sonrasında Tefsiri Yeniden Düşünmek”. Turkish Journal of Scientific Reviews 1 (February 2009), 81-90.
79. Rippin, Andrew. (1988), “The Function of Asbāb al-Nuzūl in Qur’ānic Exegesis.” Bulletin of the School of Oriental and African Studies 51/1,6-13.
80. Saeed, Amanullah."Interpreting the Qur'an: Towards a Contemporary Approach." Islamic Studies, 2016 45(2).
81. Şirin, Şükrü. Ahkâm Âyetleri Bağlamında Fıkıh-Nahiv İlişkisi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2016.
82. Şengül, İdris. Kur’an Kıssalarının Tarihî Değeri. Ankara: Otto Yayınları, 2019.
83. Şen, Ercan. “Tefsir Tarihinde Aklî Yaklaşımlar”. Afyon Kocatepe Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi 3/2 (2022).
84. Soysaldı, Mehmet. “Kur’an’ın Tefsirinde Hz. Peygamber’in Yeri”, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3, (1998), 267-275.
85. Tatar, Burhanettin. “Fazlur Rahman’ın Yorum Yöntemi Üzerine”. Tezkire, (1998), 14/15,180–188.
86. Tatar, Burhanettin. Hermeneutik, Yazı ve Tefsir: Yorumbilgisi Açısından Kur’an ve Tefsir. Ankara: Kitabiyat Yayınları, 2006.
87. Tatar, Burhanettin. Din, İlim ve Sanatta Hermenötik. İstanbul: İsam Yayınları, 2014.
88. Tatar, Burhanettin. “Kur’an’da Kıssaların Temel Anlamları Üzerine Felsefi Notlar”. Milel ve Nihal 6/1 (Mart 2009), 99-111.
89. Tiyek, Fatih. “İlk Dönem Tefsir Faaliyetlerinin Bağlamsal Açıdan Değerlendirilmesi”. KSÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi 23 (2014), 151–160.
90. Tiyek, Fatih. “Kur’an Ayetlerinin Yorumunda Öznellik Sorunu”. İslami Araştırmalar 14/1 (2001), 163-187.
91. Toru, Ümit. “Mezhep Mensubiyetinin Tefsire Etkisi: Rec‘at İnancıyla İlişkilendirilen Ayetlere İmâmî ve Sünnî Alimlerin Yaptığı Tefsirler Bağlamında Bir İnceleme”. Hitit İlahiyat Dergisi 23/1 (01 Haziran 2024): 492-519. https://doi.org/10.14395/hid.1431846.
92. Toshıhıko, Izutsu. Kur’an’da Tanrı ve İnsan. çev. Mehmet Kürşat Atalar. İstanbul: Pınar Yayınları, 2012.
93. Tufantoz Hazarcan İdil. Paul Ricoeur’de Sembol ve Metin Hermeneutiği. Denizli: Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
94. Uzun, Ayşe. “Kur’an Tefsirlerinin Tasnifinde Orijinallik Meselesi”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 24/46 (2022), 421–449.
95. Uzun, Nihat. “Hz. Peygamber’in Tefsirinde ‘Bağlam’ Meselesi”. Bilimname, 1, (2012), 129-157.
96. Ülgen, E. “Akademik Tefsir Araştırmalarında İnterdisipliner Yöntem.” İslam Düşünce Enstitüsü (2017), 1–15.
97. Yalnız, Fatma. “Çağdaş Dönem Tefsirde Usûl Arayışlarında Yenilik Sorgulaması: Müfessirler için Gerekli Görülen Donanımlar Özelinde”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi. 63 (01 Nisan 2025), 1-19. https://doi.org/10.29288/ilted.1551431.
98. Yıldız, İbrahim - Kayacan, Murat. “Tefsîrü’l-Menâr’da Klasik Tefsirlere Yönelik Eleştiriler”. Kocatepe İslami İlimler Dergisi 7/2 (01 Aralık 2024), 575-598. https://doi.org/10.52637/kiid.1508643.
99. Yılmaz, Hasan. “Modern Dönem Kur’ân Yorumunda Dilbilimsel ve Semantik Yöneliş”. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/7 (01 Ocak 2017), 14-30. https://doi.org/10.17050/kafkasilahiyat.295271.
100. Yüksek, Muhammed. “Tefsir Metodolojisinde Anlam-Yorum Ayrımının Temelleri”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 22/1 (01 Haziran 2018), 113-139. https://doi.org/10.18505/cuid.407201.
101. Yüksel, Yakup. Tefsirde Dil ve Kıraat Tartışmaları: Ebû Hayyân’ın Zemahşerî Eleştirisi, Ankara: İlahiyat Yayınları, 2019.
102. Zemahşerî, Ebü’l-Kasım Mahmûd. el-Keşşâf ‘an hakâiki gavâmizi’t-tenzîl ve ‘uyûni’l-ekāvîl fî vücûhi’t-te’vîl, thk. Abdurrezzâk el-Mehdi, Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-‘Arabî, 2009.