Kutsal Metnin Toplumsal Yansımaları: Adıyaman Alevîlerinde Kur’ân Tasavvuru
Abstract
İslâm dünyasında uzun bir zaman adından söz ettiren konulardan biri de kuşkusuz Bâtınîliktir. Gizli olan şeylerin iç yüzünü bilenler için kullanılan Bâtınîlik, her zâhirin bir bâtını olduğu ve Kur’ân’daki her âyetin de bir yorumu bulunduğunu ileri sürerek bunun ancak Tanrı ile aralarında gizli bir sır ve özel bir bağ bulunan mâsum imamın bildiğine inanan grupları ifade etmek için kullanılmıştır.
Başlangıçta Caferîlik ve İsmailîlik ile vücut bulan Bâtınîlik düşüncesi İslâm dünyasında çeşitli isimler altında tezahür etmiştir. Bu kapsamda ortaya çıkan ve bugün de varlığını devam ettiren bir Bâtınî akımı da Alevîliktir. Bu çalışmada öncelikle kısaca Alevilerin Kur’ân anlayışına üzerinde duruldu; ardından çalışmanın odak noktasını teşkil eden Adıyaman Alevilerinin Kur’ân tasavvuru ve günlük hayatlarındaki yeri araştırıldı. Adıyaman yöresindeki araştırma Adıyaman yöresi Alevi dedeleriyle yapılan mülakatlar üzerinden gerçekleştirilmeye çalışıldı.
Keywords
References
- Arı, Yılmaz. (2021). “Ali Büyükşahin Dede ile Alevilik ve Dini Otorite Üzerine”. Internatıonal journal of socıal, humanıtıes and admınıstratıve scıences, 38/7, 578-591.
- Arpa, Abdulmuttalip - Ertaş, Kasım. (2012). “Bâtınî Düşüncede Tevil ve Nusayrîlik”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 62, 289-304.
- Aytekin, Sefer (ed.) (1958). Buyruk. Ankara: Emek Yayınevi.
- Bozkuş, Metin. (1999). Sivas ve Çevresinde Yaşayan Alevilerin İnançları (Doktora tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
- Doğan, İsa. (1998). Türklük ve Alevîlik. Samsun: Kardeş Ofset.
- Eş’arî. (2009). Mekâlâtü'l-İslâmiyyîn ve İhtilâfü'l-Musallîn, thk. Ne’îm Hüseyin Zerzûr, Beyrut: el-Mektebetü’l Asri.
- Gölpınarlı, Abdulbaki. (1992) Alevî ve Bektaşî Nefesleri. İstanbul: İnkılap Kitapevi.
- Hacı Bektaş-ı Veli. (2010). Makâlât-ı Gaybiyye ve Kelimât-ı Ayniyye. Hacı Bektaş Veli Külliyatı, (haz. Gıyasettin Aytaş) Ankara: Gazi Üniversitesi Yayınları.
- Kaplan, Doğan. (2010). Aleviliğin Yazılı Kaynakları Buyruklar ve Buyrukların Kökeni. Anadolu’da Aleviliğin Dünü ve Bugünü. 1. Basım. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Yayınları.
- Kaplan, Doğan. (2008). Buyruklara Göre Kızılbaşlık (Doktora tezi). Selçuk Üniversitesi. Kulu, Cabbar. (2007). Kitab-ı Cabbâr Kulu, (Haz. Osman Eğri). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. Kummî, Ebû Ca’fer b. Bâbeveyh el-. Risâletü’l-İ’tikâdât. ed. Assâm Abdülyed. Kum: el-Mu’temerü’l-Âlemî, 1. Basım, 1371. Kummî, Ebü’l-Hasen Ali b. İbrâhîm el-. Tefsîrü’l-Kummî. ed. Seyyid Tayyib el-Mûsevî. Kum: Müessesetü Dari’l-Kitâb, 1372. Kur’an Yolu Meâli. (çev. Komisyon). (2020) Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı. Rençber, Fevzi. (2010). 40 Soruda Adıyaman’da Geleneksel Alevilik. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 56, 395-406.